ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

--------------

PHAN TRUNG THỦY

BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI ĐỐI VỚI NGƯỜI BỊ BẮT
TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

Chuyên ngành : Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số

: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Chu Thị Trang Vân

HÀ NỘI – 2016


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan nội dung trong luận văn là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu, các trích dẫn trong luận văn đảm bảo tính
chính xác, tin cậy và trung thực.

Người cam đoan

Phan Trung Thủy

Chương 2 ........................................................................................................ 46
PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN
CON NGƯỜI ĐỐI VỚI NGƯỜI BỊ BẮT TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU
TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH............................. 46
2.1. Pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về bảo đảm quyền con người đối với
người bị bắt trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự ........................................ 46
2.1.1. Bảo đảm quyền con người đối với người bị bắt trong giai đoạn điều tra
vụ án hình sự qua các quy định về nguyên tắc tố tụng hình sự ...................... 46
2.1.2. Bảo đảm quyền con người đối với người bị bắt trong giai đoạn điều tra
vụ án hình sự qua các quy định về biện pháp ngăn chặn bắt người ............... 52
2.1.3. Bảo đảm quyền con người đối với người bị bắt trong giai đoạn điều tra
vụ án hình sự qua các quy định về địa vị pháp lý của người bị bắt ............... 64
2.2. Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam 2015 về bảo đảm quyền con người đối
với người bị bắt trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
2.2.1. Bảo đảm quyền con người đối với người bị bắt trong giai đoạn điều tra
vụ án hình sự qua các quy định về nguyên tắc tố tụng hình sự
2.2.2. Bảo đảm quyền con người đối với người bị bắt trong giai đoạn điều tra
vụ án hình sự qua các quy định địa vị pháp lý
2.3. Thực tiễn thi hành pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về bảo đảm quyền
con người đối với người bị bắt trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự ........... 69
2.3.1. Kết quả đạt được: .................................................................................. 69
2.3.2. Những tồn tại, hạn chế .......................................................................... 75
2.3.3. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế ............................................. 81
Chương 3 ........................................................................................................ 85
GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI ĐỐI VỚI NGƯỜI BỊ
BẮT TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ...................... 85


3.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về bảo đảm quyền con
người đối với người bị bắt trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự ................. 85

Quyền con người là thành quả phát triển lâu dài của lịch sử xã hội loài
người, là một trong những giá trị tinh thần quý báu và cao cả nhất của nền văn
minh nhân loại trong thời đại hiện nay. Ở Việt Nam, bảo đảm quyền con người
đã được Đảng và Nhà nước Việt Nam đặc biệt quan tâm, chú trọng. Điều này
được thể hiện

thành quả về xây dựng lý luận về bảo vệ quyền con người cũng

như thực tiễn bảo đảm quyền con người.
Trong các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự, biện pháp ngăn
chặn bắt là biện pháp mang tính cưỡng chế tố tụng tương đối nghiêm khắc, có
nguy cơ xâm phạm tới quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền tự do thân
thể và cá nhân của người bị áp dụng. Do đó, trong việc áp dụng biện pháp
ngăn chặn bắt thì quyền của người bị bắt có nguy cơ bị đe dọa rất cao. Chính
vì vậy, bảo đảm quyền con người của người bị bắt là vấn đề rất quan trọng
trong cả quá trình bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự nói chung
và trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự nói riêng.
Hoạt động tố tụng hình sự là một mặt hoạt động của Nhà nước liên
quan rất chặt chẽ với quyền con người. Hoạt động tố tụng hình sự là nơi các
biện pháp cưỡng chế Nhà nước được áp dụng phổ biến nhất; và vì vậy là nơi
quyền con người của các chủ thể tố tụng, đặc biệt là người bị bắt, có nguy cơ
dễ bị xâm hại nhất. Thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử trong những năm qua
cho thấy rằng cũng còn nhiều trường hợp vi phạm quyền con người trong quá
trình tiến hành tố tụng. Những vi phạm đó xảy ra là do nhiều nguyên nhân,
trong đó có bất cập, hạn chế của pháp luật, cơ chế, nhận thức, thái độ của
người tiến hành tố tụng, các quy định về chế độ trách nhiệm của Nhà nước, cơ

1



quyền con người nói chung, quyền con người trong hoạt động tư pháp cũng
như quyền con người trong tố tụng hình sự đặc biệt cũng có những công trình

2


đã nghiên cứu một cách trực tiếp về vấn đề bảo đảm quyền con người trong
việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong đó có biện pháp ngăn chặn bắt
người. Các công trình nghiên cứu đã công bố có thể được phân thành các
nhóm sau đây:
- Từ góc độ nghiên cứu về bảo đảm quyền con người nói chung trong
Nhà nước pháp quyền có các công trình như sau: Hoàng Văn Hảo và Phạm
Ích Khiêm đồng chủ trì,"Quyền con người trong thế giới hiện đại", Sách
chuyên khảo, Nxb. Khoa học xã hội (1995); Trần Ngọc Đường"Quyền con
người, quyền công dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt
Nam”, Sách chuyên khảo, Nxb. Chính trị quốc gia (1997);Đinh Văn
Mậu"Quyền lực Nhà nước và quyền con người", Sách chuyên khảo,
Nxb.Chính trị quốc gia (2002).
Ngoài ra còn có thể kể đến bài báo khoa học đã được đăng tải trên tạp
chí chuyên ngành như: Tường Duy Kiên, "Nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa Việt Nam với việc bảo đảm quyền con người", Tạp chí Nhà nước và
pháp luật, số 5(2005);
- Từ góc độ pháp luật chuyên ngành, cũng đã có nhiều công trình về
bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự được công bố. Trong
số các công trình này có: Nguyễn Huy Hoàng, "Bảo đảm quyền con người
trong hoạt động tư pháp ở Việt Nam hiện nay”,Luận án tiến sĩ luật học, Học
viện Chính trị quốc gia (2003); Trần Quang Tiệp,"Bảo vệ quyền con người
trong luật hình sự, luật tố tụng hình sự Việt Nam", Sách chuyên khảo, Nxb.
Chính trị quốc gia (2004); Lê Văn Cảm, Nguyễn Ngọc Chí, Trịnh Quốc Toản
đồng chủ trì, “Bảo vệ quyền con người bằng pháp luật hình sự và pháp luật tố

quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự nói riêng. Tuy nhiên cho đến
hiện nay chưa có công trình nghiên cứu

4

cấp độ một luận văn thạc sĩ luật học


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
* Tiếng việt
1.

Dương Ngọc An (2012), “Một số ý kiến nhằm góp phần nâng cao chất

lượng công tác kiểm sát hoạt động bắt, tạm giữ, tạm giam”, Kiểm sát, (14).
2.

Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về Chiến

lược cải cách tư pháp đến năm 2020.
3.

Bộ Tư pháp (2010), Báo cáo đánh giá liên ngành về tình hình thực hiện

Bộ luật hình sự và Bộ luật tố tụng hình sự liên quan đến người chưa thành
niên, Quảng Ninh.
4.

Lê Cảm (2004), "Một số vấn đề lý luận chung về các giai đoạn tố tụng



Đỗ Trung Hiếu (2004), Một số suy nghĩ về xây dựng nền dân chủ ở

ViệtNam hiện nay, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
16.

Phan Trung Hoài (2006), Hoàn thiện pháp luật về luật sư ở Việt Nam,

Nxb. Tư pháp, Hà Nội.
17.

Nguyễn Huy Hoàng (2005), Đảm bảo quyền con người trong hoạt động

tưpháp ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ luật học, Hà Nội.
18.

Nguyễn Duy Hưng (2006), Bị can và bảo đảm quyền của bị can trong

BLTTHS 2003, thực trạng và định hướng hoàn thiện” Tài liệu hội thảo đề tài
khoa học cấp bộ Bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự Việt Nam,
TP. Hồ Chí Minh.
19.

Trần Minh Hư ng (chủ biên) (2009), Tìm hiểu Bộ luật tố tụng hình sự

NướcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb. Lao động, Hà Nội
20.

Tường Duy Kiên (2004), “Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam với


25.

Nguyễn Thành Long (2011), Nguyên tắc suy đoán vô tội trong Luật Tố

tụng hình sự Việt Nam, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
26.

Dương Thị Hồng Lĩnh (2014), Bắt bị can, bị cáo để tạm giam trong tố

tụng hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà
Nội.
27.

Nguyễn Văn Mạnh (2014), “Quyền bào chữa của người bị bắt, người bị

tạm giữ, tạm giam, bị can, bị cáo theo pháp luật Viêt Nam”, Dân chủ và pháp
luật, (8).
28.

Quốc hội (2003), Bộ luật tố tụng hình sự, Hà Nội

29.

Quốc hội (2009), Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật hình

sự, Hà Nội.
30.

Quốc hội (2013), Hiến pháp, Hà Nội.


Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội.

103


37.

Từ điển Luật học (2006), Nxb. Từ điển Bách khoa & Nxb Tư pháp, Hà

Nội.
38.

Uỷ ban thường vụ Quốc hội (2004), Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự,

Hà Nội.
39.

Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an,

Bộ Tư pháp (2011), Thông tư liên tịch số 01/2011/TTLT-VKSTC-TANDTCBCA-BTP-BLĐTBXH về việc Hướng dẫn thi hành một số quy định đối với
người tham gia tố tụng hình sự là người chưa thành niên.
40.

Võ Khánh Vinh (2007), Bình luận khoa học BLTTHS, Nxb. Công an

nhân dân, Hà Nội.
41.

Võ Khánh Vinh (2009), Quyền con người, tiếp cận đa ngành và liên