ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ THỊ THANH HUYỀN

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƢ DUY LOGIC CHO HỌC
SINH THÔNG QUA BÀI TẬP PHẦN HÓA HỌC HỮU
CƠ LỚP 12
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

HÀ NỘI - 2015

i


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ THỊ THANH HUYỀN

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƢ DUY LOGIC CHO HỌC
SINH THÔNG QUA BÀI TẬP PHẦN HÓA HỌC HỮU
CƠ LỚP 12
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)

Học viên

Đỗ Thị Thanh Huyền

i


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

CTCT

Công thức cấu tạo

CTPT

Công thức phân tử

ĐC

Đối chứng

ĐKPƢ

Điều kiện phản ứng

GV


TNKQ

Trắc nghiệm khách quan

TNSP

Thực nghiệm sƣ phạm

Xt

Xúc tác

ii


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ......................................................................................................................... i
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ........................................................ii
MỤC LỤC ............................................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ ............................................................................. vi
MỞ ĐẦU ............................................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ...... Error! Bookmark not
defined.
1.1. Cơ sở lí luận về tƣ duy và việc phát triển tƣ duy trong dạy học hóa học ở trƣờng
THPT ............................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Khái niệm về tƣ duy........................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Những đặc điểm của tƣ duy ............................... Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Những phẩm chất của tƣ duy ............................. Error! Bookmark not defined.
1.1.4. Các thao tác của tƣ duy ...................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.5. Các hình thức cơ bản của tƣ duy........................ Error! Bookmark not defined.

2.1. Một số biện pháp phát triển năng lực tƣ duy logic cho học sinh .. Error! Bookmark
not defined.
2.1.1. Rèn luyện các thao tác tƣ duy logic cho học sinh ............ Error! Bookmark not
defined.
2.1.2. Rèn luyện cách xây dựng bài tập mới ................ Error! Bookmark not defined.
2.2. Lựa chọn và xây dựng hệ thống bài tập phần hữu cơ- hoá học lớp 12 nhằm phát
triển năng lực tƣ duy logic cho học sinh ......................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Chƣơng: Este- Lipit ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Chƣơng 2: Cacbohiđrat ...................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.3. Chƣơng 3: Amin- Amino axit- Protein .............. Error! Bookmark not defined.
2.2.4. Chƣơng 4: Polime- Vật liệu polime ................... Error! Bookmark not defined.
2.3. Sử dụng hệ thống bài tập hoá học phát triển tƣ duy logic trong dạy học phần hữu cơ
lớp 12. .............................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Sử dụng hệ thống bài tập trong việc xây dựng kiến thức mới, kỹ năng mới.
..................................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Sử dụng hệ thống bài tập trong việc vận dụng, củng cố kiến thức, kĩ năng.
..................................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Sử dụng hệ thống bài tập vào việc kiểm tra đánh giá mức độ nhận thức của học
sinh ............................................................................... Error! Bookmark not defined.
TIỂU KẾT CHƢƠNG 2 ...................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ....................... Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm................................ Error! Bookmark not defined.
3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm .............................. Error! Bookmark not defined.
3.3. Đối tƣợng và địa bàn thực nghiệm sƣ phạm ............. Error! Bookmark not defined.
3.4. Tiến trình thực nghiệm sƣ phạm ............................... Error! Bookmark not defined.
3.5. Thiết kế chƣơng trình thực nghiệm sƣ phạm ............ Error! Bookmark not defined.

iv



trƣờng Đan Phƣợng ....................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.8. Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 2
trƣờng Tân Lập.............................. Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.9. Thông số xem xét sự khác biệt giá trị trung bình của 2 nhóm khác
nhau (nhóm TN- ĐC) trƣờng Đan Phƣợng .. Error! Bookmark not
defined.
Bảng 3.10. Thông số xem xét sự khác biệt giá trị trung bình của 2 nhóm khác
nhau (nhóm TN- ĐC) trƣờng Tân Lập......... Error! Bookmark not
defined.

vi


DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ

Hình 3.1. Đồ thị cột biểu diễn kết quả kiểm tra bài số 1 trƣờng Đan PhƣợngError! Bookmark n

Hình 3.2. Đồ thị cột biểu diễn kết quả kiểm tra bài số 1 trƣờng Tân LậpError! Bookmark not d

Hình 3.3. Đƣờng lũy tích biểu diễn kết quả bài kiểm tra số 1 trƣờng Đan PhƣợngError! Bookm

Hình 3.4. Đƣờng lũy tích biểu diễn kết quả bài kiểm tra số 1 trƣờng Tân LậpError! Bookmark

Hình 3.5. Đồ thị cột biểu diễn kết quả kiểm tra bài số 2 trƣờng Đan PhƣợngError! Bookmark n

Hình 3.6. Đồ thị cột biểu diễn kết quả kiểm tra bài số 2 trƣờng Tân LậpError! Bookmark not d

Hình 3.7. Đƣờng lũy tích biểu diễn kết quả bài kiểm tra số 2 trƣờng Đan PhƣợngError! Bookm

Hình 3.8. Đƣờng lũy tích biểu diễn kết quả bài kiểm tra số 2 trƣờng Tân LậpError! Bookmark

Bài tập có vai trò quan trọng và hiệu quả sâu sắc trong việc thực hiện mục tiêu
đào tạo, trong việc hình thành phƣơng pháp chung của việc tự học hợp lí, trong việc
rèn luyện kĩ năng tự lực sáng tạo, phát triển tƣ duy. Song phƣơng pháp này chƣa thực

1


sự đƣợc chú trọng đúng mức, làm giảm vai trò và tác dụng của việc sử dụng bài tập
để phát triển năng lực nhận thức và tƣ duy cho HS trong quá trình dạy học hóa học.
Việc nghiên cứu các vấn đề về bài BTHH từ trƣớc đến nay đã có nhiều công
trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nƣớc quan tâm đến nhƣ Apkin G.L,
Xereda. I.P. nghiên cứu về phƣơng pháp giải toán. Ở trong nƣớc có GS. TS
Nguyễn Ngọc Quang nghiên cứu lí luận về bài toán; PGS. TS Nguyễn Xuân
Trƣờng, PGS. TS Lê Xuân Thọ, PGS. TS Cao Cự Giác, PGS. TS Đào Hữu Vinh
và nhiều tác giả khác đều quan tâm đến nội dung và phƣơng pháp giải toán... Tuy
nhiên, xu hƣớng hiện nay của lí luận dạy học là đặc biệt chú trọng đến hoạt động và
vai trò của HS trong quá trình dạy học, đòi hỏi HS phải làm việc tích cực, tự lực. Vì
vậy, cần phải nghiên cứu bài BTHH trên cơ sở hoạt động tƣ duy của HS, từ đó đề ra
cách hƣớng dẫn HS tự lực giải bài tập, thông qua đó mà tƣ duy của họ phát triển.
Trong các công trình nghiên cứu trƣớc đây, chƣa có công trình nào nghiên cứu một
cách hệ thống phƣơng pháp luận làm cơ sở cho việc phát triển năng lực tƣ duy hóa
học cho HS.
Vì vậy, cần phải nghiên cứu bài tập hóa học trên cơ sở hoạt động tƣ duy logic
của HS, từ đó đề ra cách hƣớng dẫn HS tự lực giải bài tập, thông qua đó để tƣ duy
của họ phát triển.
Xuất phát từ thực tế trên và điều kiện nghiên cứu của bản thân, tác giả chọn đề
tài: “Phát triển năng lực tư duy logic cho học sinh thông qua bài tập phần hóa
học hữu cơ lớp 12 ở trường trung học phổ thông" làm luận văn thạc sỹ .
2. Mục đích nghiên cứu
Xác định những biện pháp có tính phƣơng pháp luận và xây dựng hệ thống bài tập

Pháp dạy học hoá học tập I . Nhà xuất bản Giáo dục.
10. Nguyễn Nhƣ Hải (2014), Logic học đại cương. Nhà xuất bản Đại học Sƣ phạm
Hà Nội.
11. Đỗ Xuân Hƣng (2012), Giải nhanh những vấn đề thường gặp luyện thi đại học,
cao đẳng môn hóa học. Nhà xuất bản đại học Quốc Gia Hà Nội.
12. Lƣơng Văn Tâm - Vũ Khắc Ngọc (2012),Tổng kết các dạng câu hỏi và bài tập
hóa học THPT. Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia Hà Nội.
13. Vũ Anh Tuấn (2006), Xây dựng hệ thống bài tập Hóa học nhằm rèn luyện tư
duy trong bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT. Luận án tiến sĩ.

3


14. Nguyễn Xuân Trường - Nguyễn Thị Sửu - Đặng Thị Oanh - Trần Trung Ninh
(2005), Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên giáo viên trung học phổ thông(chu kì
2004-2007), Nhà xuất bản Đại học Sƣ phạm Hà Nội.
15. Nguyễn Xuân Trƣờng (2006), Phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ
thông. Nhà xuất bản giáo dục.
16. Nguyễn Quang Uẩn (Chủ biên) – Trần Hữu Luyến – Trần Quốc Thành
(2011), Tâm lí học đại cương. Nhà xuất bản đại học Quốc Gia Hà Nội.
17. Lê Thanh Xuân (2008), Các dạng toán và phương pháp giải hóa học phần hữu
cơ lớp 12. Nhà xuất bản Giáo dục.
18. Khoa hóa học - trƣờng đại học sƣ phạm Hà Nội (2012), Kỷ yếu hội thảo khoa
học phát triển năng lực nghề nghiệp của sinh viên sư phạm khoa hóa học. Nhà
xuất bản đại học Sƣ phạm.
19. Sách giáo khoa hóa học 12 (2010). Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
20. Sánh giáo viên hóa học 12 (2010). Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
.

4