ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
------------ o0o -------------

NGUYỄN THỊ MIÊN

PHÁT TRIỂN MỘT SỐ NĂNG LỰC CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC
CHƯƠNG NITƠ- PHOTPHO HÓA HỌC 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
------------ o0o -------------

NGUYỄN THỊ MIÊN

PHÁT TRIỂN MỘT SỐ NĂNG LỰC CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC
CHƯƠNG NITƠ- PHOTPHO HÓA HỌC 11
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN HÓA HỌC
Mã số: 60.14.01.11
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Đặng Thị Oanh


GQVĐ

Đối chứng

GV

Giải quyết vấn đề

HĐ

Giáo viên

HS

Hợp đồng

KTDH

Học sinh

PHT

Kĩ thuật dạy học

PP
PPDH

Phiếu học tập

PTN


THTN
THPT
TN
TNSP

Tính chất hóa học
Thí nghiệm
Thực hành thí nghiệm
Trung học phổ thông
Thực nghiệm
Thực nghiệm sƣ phạm

ii


MỤC LỤC
Lời cảm ơn……………………………………………………………………….

i

Danh mục các chữ viết tắt……………………………………………………….

ii

Danh mục các bảng………………………………………………………………

vii

Danh mục các hình………………………………………………………………

9. Điểm mới của đề tài..........................................................................................

5

10. Cấu trúc của luận văn................................................................ ....................

6

CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC HÓA
HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG.............................................................................................................7
1.1. Đổi mới giáo dục Việt Nam sau năm 2015 theo định hƣớng phát triển năng
lực............................................................................................................................ 7
1.1.1. Về mục tiêu.................................................................................................... 7
1.1.2. Về phƣơng pháp dạy học............................................................................... 9
1.2. Cơ sở lý luận về năng lực................................................................................. 10
1.2.1. Khái niệm về năng lực.................................................................................. 10
1.2.2. Phẩm chất và năng lực chung cần phát triển cho HS THPT........................

11

1.2.2.1. Những phẩm chất chủ yếu sau đây của học sinh…………………..……. 11
1.2.2.2. Năng lực chung.......................................................................................... 11

iii


1.2.2.3.

Năng

thí

nghiệm

hóa 14

học.... ................................................
1.3. Đổi mới phƣơng pháp dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực............... 15
1.3.1. Một số xu hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học hiện nay ........................... 15
1.3.2. Dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực...............................................

16

1.4. Một số phƣơng pháp và kĩ thuật dạy học nhằm phát triển năng lực cho HS
trung học phổ thông................................................................................................. 17
1.4.1. Phƣơng pháp dạy học theo góc...................................................................... 17
1.4.1.1. Thế nào là dạy học theo góc....................................................................... 17
1.4.1.2. Quy trình áp dụng PPDH theo góc trong dạy học hóa học.......................

17

1.4.1.3. Ƣu điểm và hạn chế.................................................................................... 19
1.4.2. Phƣơng pháp dạy học theo hợp đồng..................... ..................................

19

1.4.2.1. Thế nào là dạy học theo hợp đồng.............................................................

19



23

dự 23

án.. ................................................................
1.4.3.2. Quy trình áp dụng PPDH theo dự án trong dạy học hóa học ...................
1.4.3.3.

Ƣu

điểm

và

23

hạn 25

chế........................................................ ...........................
1.4.4 Phƣơng pháp dạy học giải quyết vấn đề.....................................................

iv

25


1.4.4.1. Bản chất của dạy học.................................................................................

25

11.......................................................................................................................34
2.1. Phân tích nội dung cấu trúc chƣơng trình chƣơng nitơ- photpho..................... 34
2.1.1. Mục tiêu cơ bản của chƣơng nitơ- photpho .................................................. 34
2.1.2. Cấu trúc nội dung chƣơng nitơ- photpho......................................................

36

2.1.3. Đặc điểm nội dung và PPDH......................................................................... 36
2.2. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác và
năng lực thực hành thí nghiệm cho học sinh thông qua dạy học chƣơng nitơphopho..................................................................................................................... 38
2.2.1. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề..................................

38

2.2.2. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực hợp tác của học sinh............................. 39
2.2.3. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực thực hành thí nghiệm của học
sinh..........................................................................................................................

41

2.2.4. Quy trình thiết kế kế hoạch bài dạy theo định hƣớng phát triển năng
lực............................................................................................................................ 44
2.3. Vận dụng một số PPDH theo góc trong dạy học hóa học ở trƣờng phổ thông
thông qua chƣơng nitơ- photpho ............................................................................

48

2.3.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung áp dụng dạy học theo góc............................. 49

v

2.6. Một số giáo án minh họa.................................................................................... 77
CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM............................................................ 91
3.1. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm.......................................................................

91

3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm....................................................................... 91
3.3. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm……………………………………...…........ 91
3.3.1. Kế hoạch thực nghiệm sƣ phạm………………………………………….

91

3.3.1.1. Chọn đối tƣợng, địa bàn thực nghiệm sƣ phạm………………….………. 91
3.3.1.2. Chuẩn bị thực nghiệm sƣ phạm.................................................................. 92
3.3.2. Nội dung các bài thực nghiệm sƣ phạm........................................................

93

3.3.3. Một số hình ảnh thực nghiệm........................................................................ 93
3.4. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm.........................................................................

95

3.4.1. Kết quả đánh giá về kiến thức và độ bền kiến thức thông qua bài kiểm
tra...................................................................................................................

vi

95


Bảng 1.1. So sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướng nội
dung và chương trình định hướng năng lực.......................................................... 8
Bảng 1.2. Một số năng lực của HS đƣợc phát triển khi dạy học hóa học………

30

Bảng 1.3. Mức độ sử dụng một số PPDH và kĩ thuật dạy học ở trƣờng THPT.... 30
Bảng 1.4. Bảng thống kê số GV sử dụng PPDH theo góc, PPDH theo hợp đồng
và PPDH theo dự án.....................................................................................

31

Bảng 2.1. Cấu trúc nội dung chƣơng nitơ- photpho.............................................

36

Bảng 2.2. Bảng mô tả các tiêu chí và chỉ báo mức độ đánh giá năng lực GQVĐ 38
Bảng 2.3. Bảng kiểm quan sát năng lực giải quyết vấn đề của HS......................

39

Bảng 2.4. Bảng mô tả các tiêu chí và chỉ báo mức độ đánh giá năng lực hợp
tác..........................................................................................................................

39

Bảng 2.5. Bảng kiểm quan sát năng lực hợp tác của HS......................................

41


Bảng 3.3. Bảng tổng hợp các tham số đặc trƣng của lớp TN và ĐC. Xử lí với
bài kiểm tra 15 phút............................................................................................... 96
Bảng 3.4. Bảng tổng hợp các tham số đặc trƣng của lớp TN và ĐC. Xử lí với
bài kiểm tra 45 phút............................................................................................... 96

viii


Bảng 3.5. Bảng tổng hợp kết quả đánh giá năng lực GQVĐ................................ 97
Bảng 3.6. Bảng tổng hợp kết quả đánh giá năng lực hợp tác...............................

97

Bảng 3.7. Bảng tổng hợp kết quả đánh giá năng lực THTN................................. 98
Bảng 3.8. Tổng hợp kết quả TNSP theo phiếu tự đánh giá của HS...................... 99

DANH MỤC HÌNH
Trang
Hình 1.1. Cấu trúc của năng lực hợp tác gồm 3 năng lực thành phần và 7 tiêu
chí………………………………………………………………………….

13

Hình 1.2. Cấu trúc năng lực GQVĐ (4 năng lực thành phần và 8 tiêu chí).....

14

Hình 1.3. Cấu trúc năng lực THTN (4 năng lực thành phần và 10 tiêu chí)...

15


Hình 3.1. Đƣờng lũy tích bài kiểm tra 15 phút.................................................

95

Hình 3.2. Đƣờng lũy tích bài kiểm tra 45 phút.................................................

96

ix


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ giáo dục và đào tạo, (2015) Dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể
trong chương trình giáo dục phổ thông mới .
2. Bộ giáo dục và đào tạo, Vụ Giáo dục trung học (2008), Hướng dẫn thực hiện chuẩn
kiến thức kĩ năng của chương trình giáo dục phổ thông môn Hóa học lớp 11, Nxb
Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.
3. Bộ giáo dục và đào tạo, Vụ Giáo dục trung học (2015), Xây dựng các chuyên đề dạy
học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn Hóa học.
Tài liệu tập huấn.
4. Bộ Giáo dục và đào tạo, Vụ Giáo dục trung học ( 2014), Dạy học và kiểm tra đánh
giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn Hóa học. Tài
liệu tập huấn.
5. Nguyễn Lăng Bình ( chủ biên), Đỗ Hƣơng Trà, Nguyễn Phƣơng Hồng, Cao Thị
Thặng (2010), Dạy và học tích cực- Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học, Nxb
Đại học sƣ phạm, Hà Nội.
6. Bernd Meier- Nguyễn Văn Cƣờng (2014), Lí luận dạy học hiện đại- Cơ sở đổi mới
mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, Nxb Đại học sƣ phạm, Hà Nội.
7. Dự án Việt Bỉ (2007- 2009), Bộ phiếu đánh giá dạy học tích cực và 3 phương pháp

18. Thủ tƣớng chính phủ (2012), Chiến lƣợc phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020
ban hành kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tƣớng Chính phủ
19. Nguyễn Xuân Trƣờng (chủ biên), Từ Ngọc Ánh, Lê Chí Kiên, Lê Mậu Quyền
(2014), Bài tập hóa học 11 cơ bản. Nxb Giáo Dục Việt Nam
20. Tony Buzan (2010), Sơ đồ tư duy, Nxb tổng hợp Thành Phố Hồ Chí Minh
21. Đỗ Hƣơng Trà (2011), Các kiểu tổ chức dạy học hiện đại trong dạy học vật lí ở
trường phổ thông, Nxb Giáo dục, Hà Nội
Trang web
22. o/teaching/learn_contracts.html
23. OECD (2002), Definition and seletion of Competencies: Theoretical and
Conceptual Foundation, />24. />25. />26. />
92