ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ PHÚC

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH LỚP 12
QUA DẠY HỌC ĐOẠN TRÍCH “ĐẤT NƢỚC” (TRÍCH TRƢỜNGMẶT
ĐƯỜNGKHÁT VỌNG) CỦA NGUYỄN KHOA ĐIỀM

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ PHÚC

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH LỚP 12
QUA DẠY HỌC ĐOẠN TRÍCH “ĐẤT NƢỚC” (TRÍCH TRƢỜNG CA
MẶT ĐƯỜNGKHÁT VỌNG) CỦA NGUYỄN KHOA ĐIỀM

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM NGỮ VĂN
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DA ̣Y HỌC
(BỘ MÔN NGỮ VĂN)
MÃ SỐ: 60 14 01 11

Cán bộ hƣớng dẫn:TS. Phạm Minh Diệu

HÀ NỘI - 2015

khát vọng) của Nguyễn Khoa Điềm theo CT và sách Ngữ văn hiện hành.
......................................................................... Error! Bookmark not defined.

iii


CHƢƠNG 2- ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU
CHO HS LỚP 12 QUA DẠY HỌC ĐOẠN TRÍCH “ĐẤT NƢỚC”.. Error!
Bookmark not defined.
2.1. Những nguyên tắc đề xuất định hướng phát triển năng lực HS ........ Error!
Bookmark not defined.
2.1.1. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giáo dục
trong dạy học ................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính tự giác, tính tích cực, tính
độc lập, sáng tạo của HS ................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính trực quan với sự phát triển
tư duy lý thuyết trong dạy học đoạn trích “Đất Nước”Error! Bookmark not
defined.
2.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức và chú ý tới đặc điểm lứa tuổi . Error!
Bookmark not defined.
2.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính tích cực trong cảm xúcError! Bookmark not
defined.
2.1.6. Nguyên tắc đảm bảo quá trình tự học ... Error! Bookmark not defined.
2.2. Một số đề xuất định hướng phát triển năng lực HSError! Bookmark not
defined.
2.2.1. Đổi mới mục tiêu dạy học ..................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Đổi mới về nội dung dạy học ................ Error! Bookmark not defined.
2.2.3. Đổi mới về phương pháp dạy học ......... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3- THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ... Error! Bookmark not defined.
3.1.Mục đích, đối tượng, nội dung, địa bàn thực nghiệmError!

nước, với các phong trào xuống đường của sinh viên đô thị miền Nam.
Để dạy học thành công đoạn tríchĐất Nước, cần có sự hiểu biết sâu sắc
về văn thơ yêu nước, chống Mỹ miền Nam dưới thời Việt Nam Cộng hòa,
hiểu biết phong trào xuống đường của sinh viên Huế, Sài Gòn, Gia Định,.. đòi
hòa bình, độc lập, thống nhất cho Tổ quốc; HS cũng cần có khả năng cảm thụ
sâu sắc, tinh tế tác phẩm thơ ca hiện đại, với các đặc trưng thi pháp của thi ca
Việt Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước; bên cạnh đó, GVphải nắm vững các
quan điểm, phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, nhằm hình thành năng lực
đọc hiểu cho HS.
Đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu đoạn tríchĐất Nước và
trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm, nhưng chưa có công
trình nào bàn vềđịnh hướng phát triển năng lực cho HS khi dạy học văn bản
này.
1.2- Trong thực tế, khi dạy họcđoạn tríchĐất Nước, mặc dù có những
thành công đã được ghi nhận, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn và không ít
trường hợp không thành công, điều này không chỉ do hiểu biết của người dạy
về nội dung tác phẩm còn hạn chế mà còn do chưa có được PPDH phù hợp và
hiệu quả. Nó cách khác, đó là do mục tiêu, nội dung và PPDH bài này còn
chưa được xây dựng trên quan điểm hình thành và phát triển năng lực HS.
1.3- Nghị quyết 29- NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Hội nghị
TW 8 khóa XI về “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng
yêu cầu công nghiệp hóa – hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” khẳng định: “Chuyển mạnh
1


quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng
lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn;
giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” (mục
B.I.3)[7, tr.112].

TS. Nguyễn Trọng Hoàn với bài viết: “Một số vấn đề về đọc hiểu văn
bản ngữ văn”[10]và bài: “Hình thành năng lực đọc cho HS trong dạy học Ngữ
văn”[11]đã nêu lên các cách thức tiếp nhận đọc hiểu: đọc hiểu gắn với minh
họa và đọc hiểu huy động vốn ngôn ngữ, kinh nghiệm.
GS.TS. Nguyễn Thanh Hùng với các công trình nghiên cứu và bài viết:
“Đọc hiểu văn chương”[15] bài: “Những khái niệm then chốt của vấn đề đọc
hiểu văn chương[16]; sách Kĩ năng đọc hiểu Văn đã chỉ rõ: “Đọc chính xác
thì hiểu đúng. Đọc kĩ, đọc phân tích thì hiểu sâu. Đọc trải nghiệm thẩm mĩ thì
hiểu được vẻ đẹp nhân tình. Đọc sâu, đọc sáng tạo thì hiểu được cái mới” [14,
tr. 35], đồng thời ông cũng nêu ra những nội dung cần hiểu sau khi đọc văn
bản.
GS.TS. Trần Đình Sử qua bài viết: “Đọc hiểu văn bản - Một khâu đột
phá trong nội dung và phương pháp dạy văn hiện nay” đã nhấn mạnh: “Đề
xuất vấn đề đọc hiểu văn bản như một khâu đột phá trong việc đổi mới học
Ngữ văn…là một yêu cầu bức thiết đối với việc đào tạo nguồn nhân lực cho
đất nước” [33, tr. 25].
GS.TS. Trần Đình Sử qua các bài viết: “Văn bản văn học và đọc hiểu
văn bản”[35]; “Văn bản văn học: ngôn từ, thông báo, ý nghĩa và những ngả
đường đọc hiểu” [34]; “Từ giảng văn qua phân tích tác phẩm đến dạy học đọc
hiểu văn bản văn học”[32]cũng khẳng định tầm quan trọng của khâu đọc hiểu
văn bản và thiết yếu phải đổi mới việc dạy và học văn học trong nhà trường
phổ thông.
TS. Nguyễn Viết Chữ qua bài viết: “Về việc bồi dưỡng kĩ năng đọc –
nghe – nói- viết cho HS trong dạy học Ngữvăn”[5] đã đặt kĩ năng đọc lên đầu
tiên trong 4 kĩ năng cơ bản của con người: nghe - nói - đọc - viết. Cùng với

3


việc nhấn mạnh kĩ năng đọc, tác giả Nguyễn Viết Chữ muốn đề cập với chúng


Nếu chỉ xét ở một chương Đất Nước thì những công trình nghiên cứu về
chương này cũng đã khá nhiều vì đây vừa là chương được đánh giá là thành
công nhất của Trường ca Mặt đường khát vọng, vừa là chương duy nhất của
Trường ca được đưa vào giảng dạy ở nhà trường phổ thông. Ta có thể điểm
một số công trình nghiên cứu như:
Lại Nguyên Ân với bài viết “Văn học và phê bình”; Lê Bảo với công
trình nghiên cứu “Tác phẩm văn chương trong nhà trường phổ thông – những
con đường khám phá”; Nguyễn Văn Long, Trần Đăng Xuyền trong cuốn
Giảng văn văn học Việt Nam cũng có bài nghiên cứu về chương Đất Nước
của Nguyễn Khoa Điềm; Năm 2000, Chu Văn Sơn viết bài “Trữ tình triết luậnmột vẻ đẹp trong Đất nướccủaNguyễn Khoa Điềm”; Phan Huy Dũng, Đào Thị
Thu Hằng cũng có những bài viết về chương thơ Đất Nước. Trong các bài viết
của mình, các tác giả đều đánh giá cao nội dung, nghệ thuật của chương thơ
này.
Trong cuốn Ngữ văn 12 tập 1 (SGV) có viết: “ Sự độc đáo của đoạn thơ
này là cảm nhận, phát hiện về đất nước trong một cái nhìn tổng hợp, toàn vẹn,
mang đậm tư tưởng nhân dân, sử dụng phong phú các yếu tố của văn hoá, văn
học dân gian một cách sáng tạo” [22, tr. 106].
Gần đây nhất là năm 2011, trong luận văn thạc sĩ Dạy học đoạn trích
Đất Nước(Trường ca“Mặt đường khát vọng” – Nguyễn Khoa Điềm) từ hướng
tiếp cận văn hóa của Nguyễn Thị Thu Hương cũng đã đánh giá cao việc sử
dụng sáng tạo chất liệu văn hóa của Nguyễn Khoa Điềm trong chươngĐất
Nước.
Nhìn chung các công trình nghiên cứu về trường ca Mặt đường khátvọng
và chương Đất Nước khá phong phú, đa dạng. Tuy nhiên, hướng vận dụng
phát triển năng lực đọc hiểu cho HS lớp 12 vào phân tích cụ thể đoạn trích
Đất Nước chưa được quan tâm đến nhiều. Chúng tôi thấy rằng việc phân tích
và tìm ra phương pháp thích hợp để tiếp cận đoạn trích này là cần thiết và có
ý nghĩa thực tiễn đối với GV THPT.
5

6.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
6


Đề tài sử dụng phương pháp khảo sát tài liệu dạy học và điều tra khảo sát
thực tế kết quả dạy học của HS.
Các phương pháp chủ yếu trong nghiên cứu thực tiễn gồm phương pháp
khảo sát- điều tra, thống kê, phân tích và thực nghiệm sư phạm.
7. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của
luận văn gồm ba chương:
Chương 1: Cơ sở khoa học của định hướng phát triển năng lực đọc hiểu
cho HS qua dạy học đoạn tríchĐất Nước của Nguyễn Khoa Điềm
Chương 2:Đề xuất phát triển năng lực đọc hiểu cho HSqua dạy học đoạn
trích Đất Nước
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

7


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bernd Meier, Nguyễn Văn Cƣờng (2011), Cơ sở đổi mới PPDH.
Trường ĐHSP Hà Nội- Trường ĐH POTSDAM.
2. Bộ Giáo dục và đào tạo (2014), Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra
đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh
môn Ngữ văn cấp THPT(Lưu hành nội bộ), Hà Nội.
3. Bộ Giáo dục và đào tạo (2015), Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể
(Dự thảo), Hà Nội.
4. Bộ Giáo dục và đào tạo (2005), SGK Ngữ văn 12 thí điểm ban KHXH và
NV, tập 1. Nxb Giáo dục.

17. Lê Quang Hƣng(chủ biên) (2015),Hướng dẫn ôn luyện thi THPT quốc
gia môn Ngữ văn. Nxb ĐHSP, Hà Nội.
18. Lại Thị Hƣơng(2007), Thơ Nguyễn Khoa Điềm từ góc độ tư duy của nhà
thơ. Luận văn thạc sĩ Đại học KHXH – NV.
19. Tôn Phƣơng Lan(1976),“Nguyễn Khoa Điềm nhà thơ trẻ có nhiều triển
vọng”,Tạp chí Văn học(5), tr. 30.
20. Nguyễn Văn Long(2003),Văn học Việt Nam trong thời đại đổi mới. Nxb
Giáo dục.
21. Phan Trọng Luận(2014),PPDHvăn tập 1, tập 2. Nxb Đại học SPHN.
22. Phan Trọng Luận (Tổng chủ biên)(2008),Ngữ văn 12 tập1. Nxb Giáo
dục.
23. Phan Trọng Luận (Tổng chủ biên) (2008),Ngữ văn 12, sáchGV, tập 1.
Nxb Giáo dục.
24. Phan Trọng Luận (1983), Cảm thụ văn học, giảng dạy văn học. Nxb
Giáo dục
25. Nguyễn Phƣơng Mai (2012), Xây dựng bài tập phát triển năng lực đọc
hiểu cho HS lớp 10 THPT theo hướng ra đề của Pisa. Luận văn thạc sĩ
Đại học Giáo dục.

9


26. Nguyễn Đăng Mạnh(1999),Phân tích – bình giảng tác phẩm văn học 12.
Nxb Giáo dục.
27. Nguyễn Xuân Nam(1974),“Mặt đường khát vọng, tiếng hát xuống đường
củathanh niên, sinh viên đô thị miền Nam”,Báo Văn nghệ(568), tr. 10.
28. Hoàng Phê(1997),Từ điển tiếng Việt. Nxb Từ điển bách khoa.
29. Vũ Quần Phƣơng (1983),“Đọc lại thơ chống Mĩ của Nguyễn Khoa
Điềm”,Báo Văn nghệ(17),tr.9.
30. Nguyễn Quýnh(9/2004), “Trò chuyện với Nguyễn Quýnh”, BáoGiáo dục