ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-------------------------------------------------------------------------

BẾ HIỀN HẠNH

PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG TẠI
KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN NGỌC SƠN - NGỔ LUÔNG, TỈNH
HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Du lịch
(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội, 2015


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ...........................................................................................................8
1. Lý do chọn đề tài.................................................................................................. 8
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ....................................................................... 9
3. Phạm vi .............................................................................................................. 10
4. Đối tƣợng nghiên cứu ........................................................................................ 10
5. Phƣơng pháp nghiên cứu ................................................................................... 10
6. Lịch sử nghiên cứu ............................................. Error! Bookmark not defined.
7. Bố cục luận văn .................................................. Error! Bookmark not defined.

Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH SINH THÁI
DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG ............................. Error! Bookmark not defined.
1.1. Cơ sở lý luận................................................. Error! Bookmark not defined.

defined.
2.2.3. Chủ trƣơng, chính sách, dự án đối với hoạt động du lịch sinh thái dựa
vào cộng đồng .................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.4. Truyền thông, quảng bá ........................... Error! Bookmark not defined.
2.2.5. Cộng đồng địa phƣơng............................. Error! Bookmark not defined.
2.3. Hoạt động du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại khu bảo tồn thiên nhiên
Ngọc Sơn- Ngổ Luông ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Các sản phẩm du lịch ............................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Khách du lịch ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Doanh thu ................................................. Error! Bookmark not defined.
2.4. Những tác động của du lịch tới khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn - Ngổ
Luông ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.1. Tác động của du lịch tới kinh tế cộng đồng ............ Error! Bookmark not
defined.
2.4.2. Tác động của du lịch tới văn hóa – xã hội Error! Bookmark not defined.
2.4.3. Tác động của du lịch tới môi trƣờng tự nhiên ........ Error! Bookmark not
defined.
2.5. Đánh giá thực trạng du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại KBTTN Ngọc
Sơn - Ngổ Luông bằng phân tích SWOT.............. Error! Bookmark not defined.

Chƣơng 3. ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DLST DỰA VÀO
CỘNG ĐỒNG TẠI KBTTN NGỌC SƠN - NGỔ LUÔNG, TỈNH HÒA BÌNH
......................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.1. Quan điểm và mục tiêu phát triển của du lịch tỉnh Hòa Bình................. Error!
Bookmark not defined.
3.1.1. Quan điểm ................................................ Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Mục tiêu ................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Một số định hƣớng phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại Khu bảo
tồn thiên nhiên Ngọc Sơn- Ngổ Luông .................. Error! Bookmark not defined.


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BQL

Ban quản lý

CBET-A

Chi hội du lịch sinh thái cộng đồng

DLCD

Du lịch cộng đồng

DLST

Du lịch sinh thái

ĐDSH

Đa dạng sinh học

FPSC

Quỹ xúc tiến văn hóa xã hội Tây Ban Nha

HDV

Hƣớng dẫn viên

HST


50

Bảng 2.3 . Các nhóm thực vật tại KBTTN Ngọc Sơn - Ngổ Luông

51

Bảng 2.4. Số lƣợng du

khách biết đến KBTTN Ngọc Sơn - Ngổ Luông

qua các kênh thông tin

65

Bảng 2.5. Cảm nhận sự thay đổi của ngƣời dân

66

Bảng 2.6. Mức độ sẵn sàng tham gia cung cấp dịch vụ du lịch của cộng đồng

68

Bảng 2.7 . Những vấn đề đƣợc cộng đồng địa phƣơng quan tâm khi tham gia
hoạt động du lịch tại KBT

69

Bảng 2.8. Sự mong muốn về lƣợng khách du lịch đến KBTTN Ngọc Sơn Ngổ Luông


Bảng 3.1. Đề xuất các loại hình du lịch và hƣớng khai thác chính tại
KBTTN Ngọc Sơn - Ngổ Luông

101


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Du lịch sinh thái (DLST) là một hiện tƣợng và xu thế phát triển trong những năm
gần đây của du lịch thế giới. Nó không đơn thuần chỉ là hoạt động du lịch thông thƣờng
mà đồng thời là hoạt động giáo dục, hỗ trợ các mục tiêu bảo tồn môi trƣờng tự nhiên, các
giá trị văn hóa bản địa và phát triển cộng đồng góp phần phát triển ngành du lịch nói
riêng, nền kinh tế - xã hội nói chung. Chính bởi tầm quan trọng đó năm 2002 đƣợc tổ
chức du lịch thế giới lấy là năm quốc tế về DLST với chủ đề “Du lịch sinh thái – chìa
khóa để phát triển bền vững”.
Để đảm bảo cho du lịch sinh thái hoàn thành tốt 2 mục tiêu: bảo tồn và phát triển
lâu dài – bền vững, cần phải tiếp cận tới khía cạnh phát triền du lịch sinh thái dựa vào
cộng đồng. Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng giúp cho du khách, ngƣời dân địa
phƣơng thấu hiểu, tận hƣởng và bảo vệ môi trƣờng thiên nhiên và di sản văn hóa tồn tại
chung quanh cộng đồng, và đồng thời tạo ra lợi ích kinh tế cho ngƣời dân địa phƣơng. Du
lịch sinh thái dựa vào cộng đồng chính là thể hiện mục đích phát triển bền vững, lâu dài.
Việt Nam có nhiều điều kiện để phát triển du lịch sinh thái. Bên cạnh đó vấn đề
phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng đang đƣợc ngành du lịch nói riêng và Nhà
nƣớc quan tâm nhằm gìn giữ, bảo vệ và phát triển tài nguyên du lịch sinh thái của đất
nƣớc, đồng thời cải thiện đời sống kinh tế của cộng đồng địa phƣơng. Chính vì vậy
những điểm du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng nhƣ: Cúc Phƣơng, Mai Châu, Cát Tiên,
Cát Bà…. đang dần trở thành những điểm du lịch cộng đồng thu hút khách du lịch trong
và ngoài nƣớc, góp phần thay đổi đời sống kinh tế địa phƣơng và hƣớng đến sự phát triển
bền vững.
Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn-Ngổ Luông là một điểm đến du lịch mới ở phía

- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng hoạt động du lịch sinh thái ở Khu bảo tồn thiên nhiên
Ngọc Sơn- Ngổ Luông.


- Đề xuất giải pháp nhằm phát triển hoạt động du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại khu
vực nghiên cứu.
3. Phạm vi
* Phạm vi về nội dung
Đề tài tập trung nghiên cứu các điều kiện cơ bản cho phát triển du lịch sinh thái
dựa vào cộng đồng: điều kiện tài nguyên du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng, sự tham gia
của cộng đồng; thực trạng du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại Khu bảo tồn thiên
nhiên Ngọc Sơn- Ngổ Luông.
* Phạm vi về không gian
Đề tài giới hạn trong việc khảo sát khách du lịch đã đến KBTTN, khảo sát cộng
đồng cƣ dân tại Ngọc Sơn và Ngổ Luông cùng với BQL KBTTN Ngọc Sơn - Ngổ
Luông.
* Phạm vi về thời gian
Các số liệu điều tra trong 6 tháng đầu năm 2015, các số liệu thu thập từ KBTTN
và các cơ quan khác từ năm 2002 đến nay.
4. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn làm rõ các điều kiện phát triển hoạt động DLST dựa vào cộng đồng tại
Khu bảo tổn thiên nhiên Ngọc Sơn- Ngổ Luông; sự tham gia của cộng đồng dân cƣ vào
hoạt động du lịch và thực trạng du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng.
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp khảo sát thực địa, thu thập tài liệu
Phƣơng pháp khảo sát thực địa giúp tác giả quan sát cảnh quan tự nhiên KBT, hệ
thống cơ sở hạ tầng và tìm hiểu văn hóa Mƣờng bản địa; tiếp xúc các bên liên quan, các
phòng, ban của huyện, tỉnh và ngƣời dân địa phƣơng để thu thập đƣợc những nguồn tƣ
liệu cần thiết và cập nhật. Khảo sát thực địa đƣợc tiến hành từ tháng 02 - 05/2015
5.2. Phương pháp thống kê, phân tích tài liệu



14. IUCN Việt Nam(2008), Hướng dẫn quản lý khu bảo tồn thiên nhiên: Một số kinh
nghiệm và bài học quốc tế,
15. Luật du lịch (2005). NXB Chính trị quốc gia Hà Nội.
16. Phạm Trung Lƣơng (2002). Du lịch sinh thái - Những vấn đề lý luận và thực tiễn ở
Việt Nam, NXB Giáo dục.
17. Phạm Trung Lƣơng (2004). Thực trạng và những vấn đề đặt ra để phát triển du lịch
bền vững, Du lịch Việt Nam, số 12, tr24-25.
18. Phạm Trung Lƣơng (2010), Chuyên đề Du lịch Cộng đồng.
19. Mark Pofenberger (1996), Kết hợp phát triển và bảo tồn đa dạng sinh học dựa vào
sự tham gia của cộng đồng (các cộng đồng quản lý rừng), IUCN, Hà Nội.
20. Nguyễn Văn Mạnh, Lê Trung Kiên (2005), Đặc điểm của du lịch sinh thái và khả
năng kinh doanh loại hình du lịch này tại các VQG và khu bảo tồn ở Việt Nam. Tạp
chí Kinh tế & phát triển, số 95, tr13 – 16.
21. Vũ Đức Minh (1999), Tổng quan về du lịch, NXB Giáo dục, Hà Nội.
22. Trƣơng Tử Nham (2005). Khai thác tuyến tham quan du lịch sinh thái và vấn đề bảo
tồn. Du lịch Việt Nam, số 1, tr34-35.
23. Hoàng Hoa Quân, Ngô Hải Dƣơng (2005), Hoạt động du lịch sinh thái tại Việt Nam
thực trạng và định hướng phát triển, Du lịch Việt Nam, số 10, tr20, 46.
24. Võ Quế (2006). Du lịch cộng đồng-Lý thuyết và vận dụng, Tập 1, NXB Khoa học và
kỹ thuật Hà Nội.
25. Võ Quế (2008). Nghiên cứu xây dựng phát triển mô hình du lịch dựa vào cộng đồng
tại chùa Hương.
26. Nguyễn Thị Sơn (2007). Bài giảng du lịch sinh thái (tài liệu giảng dạy khóa tập huấn
về du lịch sinh thái cho các VQG và KBT năm 2007).
27. Stephanie Thullen (2006). Du lịch sinh thái không đơn thuần là du lịch thiên nhiên.
Du lịch Việt Nam, số 3, tr34-37.
28. Trần Đức Thanh (2005). Nhập môn khoa học du lịch, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.


43. Bùi Thị Hải Yến (2012), Du lịch cộng đồng, NXB Giáo dục, Hà Nội.
44. Bùi Thị Hải Yến, Phạm Hồng Long (2007), Tài nguyên du lịch, NXB Giáo dục, Hà
Nội.
45. Bùi Thị Hải Yến (2011), Du lịch sinh thái, NXB Giáo Dục, Hà Nội.
Tài liệu tiếng Anh
46. Campbell (1999), Ecotourism in rural deverloping communities, Annals of tourism
research.
47. Community based tourism: principles and meaning, Community based tourism
handbook (2002). No1, Pg.9-23.
48. Ecotourism Development. A Manual for Convervation planners and managers (2002).
49. Etsuko Okazaki (2008). Community based tourism model: Conception and use.
Taylor & Francis, Vol 16, No5, 2008. Pg.511-527.
50. Green Globe (2004), Green globe International Ecotourism Standard.
51. IUCN (1998), Proceeding : Workshop on ecotourism with sustainable tourism
development in Vietnam.
52. Jenni Puustinen, Eija Pouta, Marjo Neuvonen & Tuija Sievanen (2009). Visits to
national parks and the provision of natural and man-made recreation and tourism
resources. Journal of ecotourism, Vol.8, No1, March 2009, pg.18-31.
53. Jessica Cosia, Enrique Calfacura (2011). Ecotourism and the development of
indigenous comunities : the good, the bad, and the urgly. Ecological Economics 73,
pg.47-55.
54. Shalini Singh, Dallen J. Timothy and Ross K. Dowing (2003), Tourism in
Destination Communities.
55. Sproule.K (1996), Community-Based ecotourism – the sinificant of social capital,
Annimal of Tourism Research, Vol.32, No.2, pg303-324.
56. Sproule.K (1996), Community-Based ecotourism – the sinificant of social capital,
Annimal of Tourism Research, Vol.32, No.2, pg303-324.


PHỤ LỤC