ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN KIỀU OANH

QUAN HỆ CHÍNH TRỊ - AN NINH NHẬT - MỸ
TRONG BỐI CẢNH CHÂU Á HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN KIỀU OANH

QUAN HỆ CHÍNH TRỊ - AN NINH NHẬT - MỸ
TRONG BỐI CẢNH CHÂU Á HIỆN NAY

Chuyên ngành:Chính trị học
Mã số: 60 31 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS. Phạm Hồng Thái

Hà Nội - 2015



ASEAN

Hiệp hội các nước Đông Nam Á
(Associantion of Southeast Asian Nations)

CHDCND

Cộng hòa Dân chủ nhân dân

DPJ

Đảng Dân chủ Nhật Bản
(The Democratic Party of Japan)

GDP

Tổng sản phẩm quốc nội
(Gross Domestic Product)

LDP

Đảng Dân chủ tự do Nhật Bản
(Liberal Democratic Party)

LHQ

Liên Hợp Quốc

NPT


defined.
6. Ý nghĩa của luận văn ............................ Error! Bookmark not defined.
7. Kết cấu của luận văn ............................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 1. BỐI CẢNH CHÍNH TRỊ - AN NINH CHÂU Á HIỆN NAY
VÀ TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ - AN NINH MỸ, NHẬT ............... ERROR!
BOOKMARK NOT DEFINED.
1.1. Bối cảnh chính trị - an ninh châu Á hiện nayError! Bookmark not
defined.
1.1.1. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và chính sách xoay trục trở về châu Á
của Mỹ ............................................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Tranh chấp chủ quyền biển bảo ngày một gia tăng ............... Error!
Bookmark not defined.
1.1.3. Vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên diễn biến khôn lường
......................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2. Tình hình chính trị - an ninh Mỹ và NhậtError!

Bookmark

not

Bookmark

not

Bookmark

not

defined.
1.2.1. Tình hình chính trị - an ninh nước MỹError!

khó lường. Những vấn đề mang tính toàn cầu liên tục nảy sinh và biến động
phức tạp đang gây ra nhiều thách thức tương đối phức tạp, đòi hỏi có sự hợp
tác của các quốc gia để cùng nhau giải quyết.
Hiện nay, châu Á đang trở thành khu vực tiềm ẩn nhiều bất ổn về an
ninh nhất trên bản đồ thế giới. Các cuộc tranh chấp lãnh thổ biển đảo liên tục
diễn ra ở Đông Bắc Á, Đông Nam Á, vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên,
xung đột biên giới, nội chiến liên miên ở Trung Á, cường quốc đang lên Trung
Quốc và các mối nguy hại về an ninh quốc phòng mà nước này gây ra… tất cả
làm nên một châu Á đầy màu sắc và đầy biến động trong guồng quay chung
của thế giới. Châu Á trở thành trung tâm của các vấn đề chính trị - an ninh trên
thế giới hiện nay, và người ta nhận ra rằng giải quyết ổn thỏa các vấn đề của
châu Á cũng chính là tìm lại ổn định cho chính trị - an ninh thế giới.
Mỹ và Nhật Bản là hai nước lớn có nền kinh tế phát triển hàng đầu thế
giới, hai nước có mối quan hệ khăng khít trên nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính
trị, an ninh, văn hóa. Mỹ - một cường quốc kinh tế, chính trị, quân sự số một
thế giới đang bị đánh giá là dần “yếu đi” sau cuộc tấn công khủng bố
11/9/2001. Hiện nay, Mỹ đang có những điều chỉnh về chính sách quốc phòng
cho phù hợp với tình hình mới. Sự trỗi dậy ngày một quyết đoán của Trung
Quốc và sự tác động của nó đối với cấu trúc an ninh, chính trị khu vực và thế
giới đang khiến chính quyền Mỹ phải điều chỉnh chiến lược đối ngoại, thực thi
1


chính sách “xoay trục” trở lại châu Á. Còn Nhật Bản sau khi đã nỗ lực có được
vị trí cường quốc hàng đầu thế giới về kinh tế sau thất bại trong Chiến tranh
Thế giới thứ hai và nay tìm cách để tìm lại sức mạnh quân sự của mình. Các vụ
tranh chấp lãnh thổ đối với các hòn đảo (Senkaku, Takeshima, quần đảo Nam
Kuril..) với Trung Quốc, Hàn Quốc, Nga đã khiến Nhật Bản trở thành quốc gia
có nhiều nguy cơ mất an ninh trong khu vực. Nhưng với sự ủng hộ tích cực từ
Mỹ, Nhật đã dần trang bị cho mình các lực lượng được quân sự hóa và các

“Quan hệ chính trị - an ninh Nhật - Mỹ trong bối cảnh Châu Á hiện nay”
để làm luận văn thạc sĩ.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Bước sang thế kỉ XXI, thế giới chứng kiến những sự thay đổi mạnh mẽ
tại châu Á. Nhật Bản vẫn là một quốc có nền kinh tế phát triển hàng đầu thế
giới mặc dù đã bị đầy lùi một bước sau “người khổng lồ” Trung Quốc. Mỹ
vẫn giữ vững vai trò là người dẫn đầu nhưng để củng cố địa vị của mình Mỹ
phải gia tăng hợp tác an ninh, quân sự đặc biệt ở khu vực châu Á - nơi mà
Trung Quốc đang nhăm nhe vị thế bá chủ. Nhật Bản và Mỹ là hai quốc gia có
mối quan hệ ngoại giao lâu bền trên thế giới, vì vậy tình hình hai nước Nhật,
Mỹ, mối quan hệ an ninh - chính trị giữa hai nước và chiều hướng phát triển
của mối quan hệ này trong giai đoạn hiện nay nhận được sự quan tâm của
nhiều nhà nghiên cứu. Đã có nhiều cuốn sách, nhiều bài báo cả ở trong nước
và ngoài nước (tiếng Anh) thể hiện tính công phu, tỉ mỉ khi khai thác đề tài
tình hình chính trị, an ninh Mỹ, Nhật Bản, bối cảnh châu Á và mối quan hệ
Nhật Bản –Mỹ :
A. Các công trình nghiên cứu trong nước
- Các công trình nghiên cứu tình hình chính trị - an ninh, quan hệ đối
ngoại của nước Mỹ:
Cuốn sách “Các vấn đề nghiên cứu về Hoa Kỳ” (Nxb Giáo dục Việt
Nam, 2011) của tác giả Nguyễn Thái Yên Hương và Tạ Minh Tuấn là một
công trình nghiên cứu về Hoa Kỳ trên các lĩnh vực: lịch sử, kinh tế, văn hóa
3


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tiếng Việt:
1.



Đảng Cộng sản Việt Nam (2010), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ XI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

8.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2010), Văn kiện Hội nghị lần thứ tám Ban
chấp hành Trung ương khóa XI, Văn phòng Trung ương Đảng.

9.

Vũ Văn Hà (2007), Quan hệ Trung Quốc - ASEAN - Nhật Bản trong bối
cảnh mới và tác động của nó tới Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội

10. Hà Hồng Hải (1993), “Lợi ích chiến lược của Nhật Bản ở khu vực biển
Đông”, Tạp chí nghiên cứu quốc tế, số 1, tháng 6, tr.5-9.
11.

Dương Lan Hải (2002), Quan hệ của Nhật Bản với các nước Đông Nam
Á sau chiến tranh thế giới thứ hai 1945-1975, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội
4


12.

Hoàng Thị Minh Hoa (2000), “Quan hệ Trung - Mỹ - Nhật từ 1945 đến
nay nhìn từ góc độ so sánh”, Tạp chí nghiên cứu Nhật Bản, số 5, tháng
12, tr.12-17.

đối ngoại của Mỹ, Nxb Thế giới, Hà Nội.

21.

Nguyễn Thái Yên Hương và Tạ Minh Tuấn (2011), Các vấn đề nghiên
cứu về Hoa Kỳ, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.

22. Nguyễn Lan Hương (2009), “Nước Mỹ trước thời kỳ Tổng thống
Obama”, Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 12, tr.28-38.
23. Nguyễn Lan Hương (2011), “Một số điều chỉnh chính sách đối ngoại của
Tổng thống Obama”, Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 12, tr.43-53.

5


24. Nguyễn Lan Hương (2009), “Điều chỉnh chính sách của Hoa Kỳ đối với
Trung Quốc dưới thời tổng thống G.W.Bush”, Tạp chí Châu Mỹ ngày
nay, số 4, tr.31-38.
25. Kamao Kaneko (2005), “An ninh châu Á và chính sác đối ngoại của
Nhật Bản thời kì sau Chiến tranh Lạnh”, Tạp chí nghiên cứu Nhật Bản,
số 4, tháng 12, tr.16-20.
26.

Lương Văn Kế (2007), Thế giới đa chiều, Nxb Thế giới, Hà Nội.

27. Lê Linh Lan (1995), “Vai trò an ninh của Nhật Bản thời kỳ sau chiến
tranh lạnh”, Tạp chí nghiên cứu quốc tế, số 4, tháng 12/1995, tr.27-32.
28.

Annie Lennkh - Marie France Toinet, (1995), Thực trạng nước Mỹ, Nxb

Lê Văn Mỹ (2013), Ngoại giao Trung Quốc trong quá trình trỗi dậy và
vấn đề đặt ra cho Việt Nam, Nxb Bách Khoa, Hà Nội.

6


36. Hoàng Khắc Nam (2012), “Hệ thống xung đột quốc tế ở Biển Đông:
Thực trạng và đặc điểm”, Nghiên cứu Đông Nam Á, số 2, tr.59.
37.

Dương Xuân Ngọc (1999), Chính trị học đại cương, Nxb Chính trị
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

38.

Nguyễn Thị Minh Ngọc (2014), “Liên minh Mỹ - Nhật - Hàn đối mặt
với môi trường chiến lược thay đổi lớn”, Chuyên đề Thế giới toàn cảnh,
Tạp chí Khoa học và chiến lược - Bộ Công an, số 32, tháng 3, tr.18-25.

39.

Trần Anh Phương (2007), Chính trị khu vực Đông Bắc Á từ sau Chiến
tranh Lạnh, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

40.

Randall B. Ripley và James M. Lindsay (2011), Chính sách đối ngoại
của Hoa Kỳ sau Chiến tranh lạnh (U.S Foreign Policy after the Cold
War), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.



Ngyễn Quang Thuấn và Trần Quang Minh (2014), Quan hệ Việt Nam Nhật Bản 40 năm nhìn lại và định hướng tương lai, Nxb Khoa học xã
hội, Hà Nội.

48. Lộc Thị Thủy (2004), “Chính sách Đông Bắc Á của Mỹ trong chiến lược
hướng đến Châu Á – Thái Bình Dương”, Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số
1, tr.8-19.
49. Phạm Thùy Trang (2009), “Lợi ích của Mỹ ở Biển Đông”, Tạp chí
Nghiên cứu quốc tế, số 77 - tháng 6, tr.24-31.
50. Hoàng Anh Tuấn (2001), “Vụ khủng bố 11-9 và những thay đổi trong
chính sách an ninh và đối ngoại của Mỹ”, Tạp chí Nghiên cứu quốc tế, số
42 tháng 10/2001, tr.14-22.
51. Trần Văn Tùng (2001), Hai mặt của toàn cầu hóa, Nxb Thế giới, Hà Nội.
52. Thông tấn xã Việt Nam, “Sự trỗi dậy đồng thời của Trung Quốc, Ấn Độ
ở châu Á và quan hệ Trung - Ấn”, Tài liệu tham khảo đặc biệt, số 061,
ngày 07/03/2013, tr.1-7.
53. Thông tấn xã Việt Nam, “Tác động chiến lược và giải quyết tranh chấp ở
Biển Đông”, Tài liệu tham khảo đặc biệt, số 136, ngày 24/5/2013, tr.1-4.
54. Thông tấn xã Việt Nam, “Mỹ tăng cường triển khai chiến lược tái cân
bằng châu Á - Thái Bình Dương”, Tài liệu tham khảo đặc biệt, số 203,
ngày 30/7/2013, tr.6.
55. Thông tấn xã Việt Nam, “Đánh giá về sức mạnh của hải quân Trung
Quốc”, Tài liệu tham khảo đặc biệt, số 005, ngày 06/01/2014, tr.13-19.
56. Thông tấn xã Việt Nam, “Mỹ tăng cường hợp tác với Việt Nam về an
ninh hàng hải”, Tài liệu tham khảo đặc biệt, số 28, ngày 07/02/2014,
tr.8-14.
57.

Thông tấn xã Việt Nam, “Trung Quốc: mối đe dọa lớn đến an ninh và sự
ổn định của châu Á”, Tài liệu tham khảo đặc biệt, số 207, ngày

Amitav Acharya (2011), Asia is not one: Regionalism and the Ideas of
Asia Institute of Southeast Asian studies (ISEAS), Working paper:
Politics and security series, No 1.

65.

Richard Amitage, Joseph Nye (2007), The US-Japan Alliance: Getting
Asia Right through 2020, CSIS Report, Feb. 2007.

66.

Richard E. Badwin (2009), The Spoke trap hub and spoke bilateralism
in East Asia, NCCR Trade working papers, No 2009/28.

67.

J. Cohen (1949), The Japanese Economy in war and Reconstruction,
University of Minnesota Press.

68. Gordon Flake (2010), Towar and Ideal security state for Northeast Asian
2025, The Maureen and Mike Mansfield Foundation.
9


69.

Chung In Moon (2009), The Politics of Northeast Asian Regional
Intergration: Opportunity, Constraints and prospects, paper at the 2009
summer institute of Global Institute for Asian Regional Intergration
(GIARI), Waseda Univ.

95. />96. />
11


97. />98. />99. />100. />101. />102. />103. />104. />7_quy%E1%BB%81n_Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng
105. />106. />107. />_B%E1%BA%A3n
108. />apan-Focus-Atago-PAC-3-Upgrades
109. />110. />
12