MỞ ĐẦU
I. Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu
Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, báo chí nước ta đang ngày
càng khởi sắc, tiếp tục khẳng định tầm quan trọng và cần thiết của mình
trong đời sống văn hoá- xã hội. Sau hơn 20 năm đổi mới "hệ thống báo chí
nước ta đã có bước phát triển quan trọng cả về loại hình, số lượng và chất
lượng”, chứng tỏ sự lớn mạnh về mọi phương diện và đang có nhu cầu
ngày càng vươn cao, vươn xa hơn nữa trong tương lai. Đây chính là điều
kiện chủ quan quan trọng để triển khai, thành lập mô hình tập đoàn báo
chí ở Việt Nam.
Trên thế giới, mô hình tập đoàn báo chí đã ra đời từ hơn 100 năm nay
và đang ngày càng khẳng định sức mạnh và ưu thế của mình trong thời đại
kinh tế toàn cầu, mở ra một hướng làm kinh tế mới cho ngành công nghiệp
báo chí - truyền thông, một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết trong đời
sống báo chí hiện đại.
Với những điều kiện khách quan và chủ quan, xu hướng hình
thành tập đoàn báo chí Việt Nam là tất yếu, đáp ứng nhu cầu của phương
thức, phong cách làm báo hiện đại trong xu thế toàn cầu hoá. Chủ trương
hình thành các tập đoàn báo chí của Đảng, Nhà nước ta ra đời trong bối
cảnh đó. Tuy nhiên hình thành như thế nào, nội dung, cơ chế hoạt động và
cơ cấu tổ chức ra sao thì còn là một câu hỏi khó và cần thời gian để nghiên
cứu mà một trong những hướng tiếp cận đó là tìm tòi, học hỏi kinh
nghiệm làm kinh tế truyền thông, cụ thể là quá trình hình thành và hoạt
động của một số tập đoàn báo chí trên thế giới như Thứ trưởng Bộ Văn hoá
- Thông tin Đỗ Quý Doãn đã chỉ ra: "Trên thế giới có nhiều tập đoàn báo
chí. Mỗi mô hình có những ưu điểm, đặc trưng riêng của từng nước.
1


Chúng ta nên lựa chọn, học tập để xây dựng một mô hình cho phù
hợp. Đây là một vấn đề rất mới. Chúng ta phải vừa làm, vừa rút kinh

thông thường kéo theo sự hành thành các “media conglomerate”. Khi một
doanh nghiệp sở hữu nhiều loại hình truyền thông khác nhau, nó được xem
như là một “media conglomerate”. Như vậy, từ khái niệm thuật ngữ cũng
có thể cho chúng ta thấy sự hình thành nên các tập đoàn truyền thông ở
phương Tây chính là từ những sự tập trung sở hữu các loại hình trong lĩnh
vực truyền thông.
Bên cạnh đó, trên thế giới còn sử dụng một số thuật ngữ khác để chỉ
tập đoàn báo chí như: media organization, media group, media megagroup, media empires, media giants, media corporations,... Từ tìm hiểu các
khái niệm, thuật ngữ trên thế giới và việc sử dụng khái niệm “báo chí” hay
“truyền thông” ở Việt Nam đôi khi chưa tách bạch. Do đó, chúng ta nên
xem xét khái niệm “tập đoàn báo chí” là một thuật ngữ kinh tế, thuộc về
kinh tế truyền thông, có nghĩa hẹp tương đương với thuật ngữ “press
group” và nghĩa rộng tương đương với “media conglomerate”. Theo đó, tập
đoàn báo chí là một tập đoàn kinh tế hoạt động đa dạng trong lĩnh vực
truyền thông, có thể có hạt nhân là một cơ quan báo in, báo hình hoặc bất
cứ loại hình báo chí nào khác và cũng có thể tham gia cào một số lĩnh vực
kinh doanh ngoài truyền thông”. Hay có thể đưa ra khái niệm: “Tập đoàn
truyền thông” là tổ hợp các cơ quan-đơn vị hoặc doanh nghiệp kinh doanh
chủ yếu về lĩnh vực truyền thông-báo chí và có kết hợp kinh doanh tổng
hợp về một số lĩnh vực khác ngoài truyền thông-báo chí.
Theo tác giả Robert W McChesney, có hai dạng thức tập đoàn báo chí
truyền thông:
- Dạng thức thứ nhất là dạng thức tập hợp theo chiều ngang
(horizontally integrated), tức là tập đoàn thâu tóm gần như trọn vẹn một
lĩnh vực truyền thông nào đó, chẳng hạn như lĩnh vực xuất bản sách.

4


- Dạng thức thứ hai là dạng thức tập hợp theo chiều ngang (vertically

same production level.

5


phận trong đó. Ta lấy ví dụ như tập đoàn báo chí ở GaNet của Mỹ chẳng
hạn thì các tập đoàn báo chí này một phần hoạt động liên quan đến báo chí
và truyền thông. Nhưng một bộ phận rất quan trọng của nó lại liên quan
đến lĩnh vực kinh tế công nghiệp.Ví dụ có cả công ty sản xuất dầu mỏ.
Tập đoàn báo chí hình thành theo con đường phát triển của các tập
đoàn kinh tế và nó có mấy con đường cơ bản như thế này:
Thứ nhất là quá trình cạnh tranh tích tụ “cá lớn nuốt cá bé” thì các tập
đoàn lớn mua lại các tập đoàn nhỏ hay là nó cạnh tranh “bóp chết” các tập
đoàn nhỏ và thu hút các tập đoàn nhỏ vào các tập đoàn lớn đó.
Khả năng thứ hai là: Các tập đoàn báo chí nhận thấy rằng cần liên kết
lại thành các tập đoàn lớn để thành các quyền lực lớn trong lĩnh vực đó, thì
liên kết lại, sát nhập lại thành các tập đoàn lớn hơn.
Con đường thứ ba, tức là các tập đoàn công nghiệp, các tập đoàn kinh
tế hoạt động trên lĩnh vực công nghiêp - dịch vụ , họ thấy cần thiết phải lập
ra các bộ phận để kinh doanh, hoạt động trong lĩnh vực truyền thông nhằm
tạo nên quyền lực nào đó nhằm phục vụ cho hoạt động kinh tế của họ thì họ
lập ra hoặc mua một số tập đoàn truyền thông để phục vụ cho mụch đích
của họ.3

3

/>6


Chương II. Vấn đề xây dựng tập đoàn báo chí ở Việt Nam hiện nay


năm 2015 nêu rõ, các cơ quan báo chí coi trọng việc đa dạng hoá các hoạt
động dịch vụ phù hợp với chức năng nhiệm vụ để tăng nguồn thu đầu tư
cho việc nâng cao chất lượng báo chí.
Chiến lược cũng nêu rõ việc cần thiết xây dựng các quy định cho mô
hình hoạt động của cơ quan báo chí có nhiều ấn phẩm báo chí (nhóm báo
chí, tập đoàn báo chí). Đồng thời, trong Luật Báo chí hiện hành và cả dự
thảo Luật Báo chí sửa đổi, tuy không nhắc đến mô hình tập đoàn báo chí,
song đều có những cơ chế rất “mở” cho con đường hình thành tập đoàn của
báo chí.
Theo Thứ trưởng Bộ TT&TT Đỗ Quý Doãn, nếu nói về kinh tế báo
chí thì chúng ta phải xem xét đến yếu tố pháp lý. Thực ra cơ chế tài chính
của cơ quan báo chí cũng đã được xác định: cơ quan báo chí được phép tổ
chức kinh doanh dịch vụ phù hợp với chức năng nhiệm vụ để tạo nguồn thu
đầu tư trở lại cho hoạt động báo chí. Quy định như vậy có nghĩa là báo chí
được phép tổ chức các hoạt động kinh doanh thì rõ ràng phải được quyền
thành lập các doanh nghiệp phù hợp với điều kiện và trong thực tế cũng đã
có những tờ báo có công ty của mình, hoạt động đúng quy định của pháp
luật, phù hợp với chức năng nhiệm vụ để phục vụ cho hoạt động báo chí.
Những năm qua, trong nhiều văn bản, chúng ta cũng đã đề cập tới vấn
đề tập đoàn báo chí. Trong chiến lược phát triển thông tin quốc gia năm
2015 và những năm tiếp theo có đề cập việc cho phép thành lập thử nghiệm
mô hình tổ hợp báo chí, tập đoàn báo chí, hay Chỉ thị 42 của Ban Bí thư về
nâng cao toàn diện hoạt động xuất bản cũng đã đề cập cho thử nghiệm
thành lập tổ hợp báo chí xuất bản và tập đoàn báo chí xuất bản.
“Chủ trương và hành lang pháp lý cho việc hình thành tập đoàn báo
chí đã có. Vì vậy, những cơ quan báo chí nào thấy có đủ năng lực nên
mạnh dạn xin chủ trương của cơ quan chủ quản, mạnh dạn thực hiện. Các
cơ quan quản lý không thể áp đặt một mô hình cụ thể nào cho báo chí, tự


báo chí, cho phép báo chí có thể đa dạng hoạt động để làm kinh tế theo
đúng quy định pháp luật. Điều này đồng nghĩa giúp các báo được tự chủ về
9


tài chính, phát huy khả năng sáng tạo trong việc tạo nguồn thu, thoát khỏi
cơ chế “xin - cho”. Từ đó sẽ nâng cao chất lượng thông tin, vừa thực hiện
tốt nhiệm vụ chính trị, vừa nâng cao đời sống cán bộ, phóng viên. 4
2.2. Một số lộ trình và ý kiến của người trong cuộc
Cần quản lý báo chí theo hướng “mở”, là ý kiến của ông Chủ tịch
HĐQT kiêm Tổng giám đốc VTC Thái Minh Tần
Thực chất VTC đã trở thành một tổ hợp truyền thông đa phương tiện.
Ban đầu chỉ có Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC làm nòng cốt, đến nay
VTC đã hình thành và phát triển được nhiều loại hình báo chí như: Truyền
hình độ nét cao HDTV, phát thanh truyền hình trên Internet (vtc.com.vn)
phục vụ thông tin đối ngoại, truyền hình trên điện thoại di động, truyền
hình cáp số, truyền hình IPTV, báo điện tử VTCnews, báo in (Thể thao 24h
và Tạp chí Truyền hìnhh số). VTC đang nỗ lực chuẩn bị xây dựng mô hình
Tập đoàn theo hướng đa dịch vụ chứ không chỉ trong lĩnh vực báo chí.
Cơ quan báo chí nằm trong một doanh nghiệp mạnh về công nghệ như
VTC có rất nhiều thuận lợi. Bởi vì chúng tôi có một đội ngũ nghiên cứu,
phát triển và ứng dụng công nghệ tiên tiến nhất thế giới vào các công đoạn
sản xuất, truyền dẫn và thu xem.
Tôi cho rằng, Nhà nước cần quản lý báo chí theo hướng mở. Nhất là
cần xem xét cho doanh nghiệp đủ điều kiện làm chủ quản của cơ quan báo
chí.
Đã có bóng dáng của Tập đoàn báo chí, là ý kiến của Tổng biên tập
Vietnamnet Nguyễn Anh Tuấn
Theo tôi, hiện tại đã có đủ điều kiện và cần thiết phải xây dựng các tập
đoàn báo chí hay các tập đoàn truyền thông ở Việt Nam. Đài truyền hình

lớn quá. Từ khi nước ngoài rút vốn, rút người về, chúng tôi tự chủ phát
triển tờ báo và lại làm ăn có lãi. Sở dĩ lãi là vì chúng tôi cũng làm được như
họ, thậm chí hơn họ mà lại chi tiêu ít hơn họ.
Cần phải có một mô hình, là ý kiến của Uỷ viên Thường vụ, Thường
trực, Hội nhà báo VN Nguyễn Quang Thống

11


Hình thành tập đoàn báo chí, tôi cho là xu hướng sẽ phải thế. Tuy
nhiên, học tập mô hình nào ở nước ngoài thì chưa rõ. Hiện một số báo đã
thành lập những công ty để làm kinh tế rất tốt như Thanh Niên, Tiền
Phong… Song hiện vẫn chưa có cơ quan báo chí nào nộp đề án xin thành
lập tập đoàn, bởi hiện các cơ quan quản lý mới cho chủ trương, nghiên cứu
chứ chưa đưa ra mô hình nào cả.
Có ý kiến cho rằng, các báo không dám thành lập tập đoàn vì không
dám độc lập về tài chính. Điều này cũng có phần đúng. Không phải cơ
quan báo chí nào cũng thành tập đoàn được, ví dụ như báo Đảng ở địa
phương, nhất là báo giấy thì làm sao có thể lên tập đoàn? Tóm lại, để hình
thành tập đoàn báo chí ở Việt Nam, theo tôi trước hết cần phải có một mô
hình, thêm vào đó là các cơ quan báo chí phải có tiềm lực kinh tế, không có
vốn thì không thể thành tập đoàn.
Khó khăn nhất là quản lý, là ý kiến của Phó Tổng biên tập Báo Đầu
tư Lê Trọng Minh
Phát triển truyền thông đa phương tiện và mô hình đa ấn phẩm là một
giải pháp quan trọng nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu độc giả. Tôi cho rằng,
để một cơ quan báo chí có thể phát triển thành một tập đoàn truyền thông
đa phương tiện, đa ấn phẩm đòi hỏi phải có các tiền đề cần thiết, trong đó
có các tiền đề quan trọng như nhu cầu thông tin, trình độ công nghệ, nguồn
nhân lực... Khó khăn lớn nhất trong quá trình quản lý tòa soạn đa ấn phẩm,

Trong thời gian vừa qua cũng đã có nhiều nghiên cứu rất nhiều loại mô
hình tập đoàn báo chí của Thụy Điển, Nhật Bản, Trung Quốc... Đặc biệt là
Trung Quốc, mấy năm gần đây phát triển rất mạnh mô hình này với trên 30
tập đoàn lớn, nhỏ. Đây là một nước gần chúng ta.
Mỗi mô hình đều có những ưu điểm nhưng chúng ta không thể áp dụng rập
khuôn bởi mỗi nước có những thể chế chính trị, điều kiện kinh tế xã hội,
dân trí khác nhau. Ví dụ, một tập đoàn phải có Chủ tịch, nhưng ở Việt Nam
Chủ tịch tập đoàn có quyền bổ nhiệm Tổng biên tập không? Các tổ chức
trong tập đoàn sẽ hoạt động như thế nào? Chúng ta cần nghiên cứu kỹ, vừa
làm vừa rút kinh nghiệm, không thể vội vã.
13


Hoạt động tài chính của tập đoàn báo chí ở Việt Nam sẽ thế nào?
Ở Trung Quốc hiện nay các tập đoàn báo chí đều tự chủ về mặt tài chính, tự
trang trải kinh phí hoạt động. Ở một số quốc gia các tập đoàn truyền thông
đóng góp rất lớn cho ngân sách nhà nước, thậm chí chỉ đứng sau ngành
viễn thông. Khi thí điểm thành lập tập đoàn báo chí ở Việt Nam là Chính
phủ muốn các tờ báo đó mạnh lên, đóng góp cho ngân sách nhà nước. Nếu
thành lập tập đoàn mà nhà nước lại phải tiếp tục rót ngân sách thì có lẽ
không nên thành lập tập đoàn.
Một số tờ báo đang manh nha hoạt động theo mô hình tập đoàn. Bộ Văn
hoá Thông tin sẽ định hướng thế nào để họ phát triển thành những tập
đoàn đúngnghĩa?
Một số cơ quan báo chí hiện nay đã manh nha hoạt động theo mô hình tập
đoàn ví dụ như Saigon Times Group. Tuy nhiên, chưa có cơ quan báo chí
nào ở Việt Nam có đầy đủ thực lực và cơ cấu thích hợp để hình thành tập
đoàn thực sự. Cái khó nhất hiện nay của chúng ta là tính chuyên nghiệp
trong quản lý của các toà soạn và tính chuyên nghiệp của các nhà báo. Điều
kiện cơ sở vật chất của các toà soạn cũng còn hạn chế. Khi phát triển thành

Tuy nhiên, so với Lịch sử Phát triển của Báo chí thế giới, ở Việt Nam, dù
rất nhanh nhạy, tất cả các cơ quan báo chí chỉ mới ở bước “manh nha” làm
kinh tế. Do đó, việc học tập kinh nghiệm của các tập đoàn báo chí nước
ngoài là một việc không thể thiếu.
Báo chí Mĩ được đánh giá là một trong những nền báo chí mạnh nhất trên
15


thế giới. Các tập đoàn truyền thông của Mĩ có phạm vi ảnh hưởng rộng lớn
trên toàn cầu. Kinh nghiệm tổ chức, quản lý, cũng như kinh nghiệm làm
kinh tế Báo chí của Mĩ đã và đang được nhiều quốc gia trên thế giới học
hỏi, trong đó có cả Trung Quốc. Điều cần phải cân nhắc trong quá trình tiếp
thu kinh nghiệm của báo chí Mĩ chính là điều kiện kinh tế - Chính trị của
Mĩ khác với Việt Nam. Nước Mĩ chủ trương tự do hoá tối đa lĩnh vực kinh
tế báo chí. Chính phủ Mĩ từng đặt ra các luật lệ giới hạn sở hữu truyền
thông (tức là giới hạn Kinh doanh truyền thông), song cũng chính cơ quan
làm luật của nước này lại đấu tranh để tháo dỡ từng điều luật một. Điều đó
tạo nên đặc điểm phức tạp, chồng chéo của nền kinh tế Báo chí Mĩ. Các
nhà Xã hội học truyền thông cho rằng đó là mầm mống của chủ nghĩa độc
quyền truyền thông, là nguy cơ đe doạ tính dân chủ, tính minh bạch trong
hoạt động báo chí, làm suy giảm chất lượng của báo chí. Do vậy, khi học
tập mô hình tập đoàn truyền thông Mĩ, cần chú trong đến tính chuyên
nghiệp trong điều hành kinh tế báo chí và rút kinh nghiệm về mặt hoạch
định chính sách. Xét về thực lực, các tập đoàn Báo chí của Trung Quốc
không mạnh bằng các tập đoàn báo chí Mĩ, và thực chất họ cũng chỉ là
“học trò” của các tập đoàn truyền thông Mĩ. Điều đáng học ở Trung Quốc
chính là mô hình quản lý tương đối phù hợp với điều kiện Chính trị của
một quốc gia theo đuổi chủ nghĩa Xã hội như Việt Nam. Mặt khác, cần học
Trung Quốc ở cách ứng xử và “chia sẻ kinh nghiệm” với các đối tác truyền
thông lớn trên thế giới.



HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
- KHOA BÁO CHÍ –
********************

TIỂU LUẬN
Chuyên đề: LỊCH SỬ LÝ LUẬN BÁO CHÍ
Đề tài: VẤN ĐỀ HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM

Giảng viên: PGS.TS NGUYỄN VĂN DỮNG
Người thực hiện: ĐỖ MẠNH LONG
Lớp: Cao Học Báo Chí K16

Hà nội, tháng 8 năm 2010

19