BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
----------------------------------------

Nguyễn Hữu Minh

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HỌC SINH CHƯA NGOAN
TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN VĨNH THẠNH THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số:
60 14 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. VÕ THỊ BÍCH HẠNH

Thành phố Hồ Chí Minh - 2009


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo trường, phòng Khoa học công nghệ &
sau Đại học, các Phòng ban chức năng khác của trường Đại học sư phạm TP. Hồ
Chí Minh. Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Sở Giáo dục & Đào tạo TP. Cần Thơ,
Phòng Giáo dục huyện Vĩnh Thạnh, Ban Giám Hiệu các trường THCS huyện Vĩnh
Thạnh, THPT Thạnh An và các bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ và tạo điều kiện
thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập cũng như hoàn thành luận văn.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với quý Thầy, Cô giáo khoa Tâm lý - Giáo

HT

Hiệu trưởng

BGH

Ban giám hiệu

GVCN

Giáo viên chủ nhiệm

HS

Học sinh

Ban ĐDCMHS

Ban đại diện cha mẹ học sinh

PHHS

Phụ huynh học sinh

Đoàn TNCS HCM

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

Đội TNTP HCM


1

S

2

Điểm trung bình của nhóm GVCN.
Độ lệch chuẩn của nhóm CBQL.
Độ lệch chuẩn của nhóm GVCN.

NXB

Nhà xuất bản

CSVC

Cơ sở vật chất

CTQG

Chính trị quốc gia

CHXHCN

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

ĐHSP

Đại học sư phạm


trong những năm qua công tác giáo dục học sinh chưa ngoan trong nhà trường ở nước ta được quan
tâm rất nhiều. Các hội thảo về giáo dục và quản lý học sinh cá biệt, học sinh yếu kém cho học sinh
khối THCS, THPT đã được tổ chức ở các tỉnh, thành phố, trong đó có thành phố Cần Thơ. Tuy nhiên,
công tác quản lý hoạt động giáo dục (HĐGD) học sinh chưa ngoan ở các trường trung học cơ sở
(THCS) huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ chưa có tác giả nào quan tâm và nghiên cứu.
Xuất phát từ ý nghĩa của vấn đề và thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho HS các trường
THCS huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ đang có chiều hướng giảm đã đưa tôi đến quyết định
chọn đề tài “Thực trạng quản lý giáo dục học sinh chưa ngoan tại các trường THCS huyện Vĩnh
Thạnh, thành phố Cần Thơ” để nghiên cứu.

2. Mục đích nghiên cứu


Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lý hoạt động giáo dục và tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt
động giáo dục học sinh chưa ngoan tại các trường THCS huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ. Từ
đó, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục HS chưa ngoan ở trường trung học cơ sở,
góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh các trường THCS huyện Vĩnh Thạnh,
thành phố Cần Thơ.

3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Công tác quản lý hoạt động giáo dục ở các trường THCS huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần
Thơ.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Quản lý hoạt động giáo dục học sinh chưa ngoan ở các trường THCS huyện Vĩnh Thạnh, thành
phố Cần Thơ.

4. Giả thuyết nghiên cứu
Hiện nay việc quản lý hoạt động giáo dục học sinh chưa ngoan tại các trường THCS huyện Vĩnh
Thạnh, thành phố Cần thơ còn một số mặt hạn chế:

ngoan tại 9 trường THCS huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ:
1. Trường THCS Thị Trấn Thạnh An.
2. Trường THCS Thị Trấn Vĩnh Thạnh.
3. Trường THCS Thạnh An.
4. Trường THCS Thạnh Thắng.
5. Trường THCS Thạnh Thắng 1.
6. Trường THCS Thạnh Lộc.
7. Trường THCS Thạnh Phú.
8. Trường THCS Trung Hưng.
9. Trường THCS Cờ Đỏ.

8. Đóng góp mới của đề tài
8.1. Về lý luận
Đề tài hệ thống hóa được một số cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục học sinh chưa
ngoan tại các trường THCS.
8.2. Về thực tiễn
Đề tài làm sáng tỏ thực trạng công tác quản lý giáo dục học sinh chưa ngoan tại các trường
THCS huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ. Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt
động giáo dục học sinh chưa ngoan tại các trường THCS huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ nhằm
nâng cao hiệu quả giáo dục. Kết quả của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho Hiệu trưởng các
trường THCS trong việc quản lý giáo dục học sinh chưa ngoan trong nhà trường.


Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Hoạt động giáo dục HS chưa ngoan là một bộ phận trong HĐGD - hoạt động trọng tâm trong
nhà trường, là con đường căn bản để phát triển nhân cách cho mỗi HS. Vì thế nghiên cứu quản lý
HĐGD học sinh chưa ngoan nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường là việc làm cần thiết
cho nhà trường phổ thông, đặc biệt là trường THCS.
Bậc học trung học cơ sở (THCS) có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển nhân cách của

Từ sự phân tích trên, tác giả thấy cần phải nghiên cứu cụ thể công tác quản lý HĐGD học sinh
chưa ngoan ở các trường THCS tại huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ nơi tác giả đang công tác.

1.2. Khái niệm quản lý giáo dục (QLGD)
1.2.1. Khái niệm quản lý giáo dục
Quản lý là những hoạt động cần thiết được thực hiện khi con người kết hợp với nhau thành một
tổ chức, là một phương thức làm cho những hoạt động của tổ chức được hoàn thành với hiệu suất cao.
Quản lý bao gồm 4 chức năng: hoạch định, tổ chức, điều khiển và kiểm soát.
Khái niệm quản lý được tiếp cận bằng nhiều cách khác nhau như: tiếp cận kiểu kinh nghiệm,
tiếp cận theo hành vi quan hệ cá nhân, tiếp cận tác nghiệp….Vì thế, các tác giả khác nhau đưa ra những
quan điểm khác nhau. Có thể dẫn một số tác giả tiêu biểu như sau:
Theo tác giả Hoàng Tâm Sơn: “Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của
chủ thể quản lý, nhằm sử dụng hiệu quả các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống để đạt được mục tiêu
đề ra trong điều kiện biến động của môi trường”. [47].
Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt và Nguyễn Gia Quý cho rằng: “Quản lý là quá trình hướng đích,
quá trình có mục tiêu. Quản lý một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những
mục tiêu nhất định. Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà nhà quản lý
mong muốn”.
Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: Hoạt động quản lý là hoạt động bao gồm 2 quá trình “Quản” và
“Lý” kết hợp với nhau trong đó “Quản” có nghĩa là duy trì và ổn định hệ. “Lý” có nghĩa là sửa sang,
sắp xếp đưa vào thế phát triển. Nếu chỉ “Quản” mà không “Lý” thì tổ chức dễ trì trệ, nếu chỉ “Lý” mà
không “Quản” thì phát triển không bền vững. Do đó “quản phải có lý” và ngược lại, làm cho hệ thống
cân bằng động, vận động phù hợp thích ứng và có hiệu quả trong môi trường tương tác giữa các nhân
tố bên trong và các nhân tố bên ngoài.[4]
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang “quản lý là tác động có mục đích có kế hoạch của chủ thể
quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được mục
tiêu dự kiến”.
Tổ chức và quản lý có mối quan hệ mật thiết với nhau. Quản lý phải gắn liền với một tổ chức
nhất định, nếu quản lý không gắn liền với tổ chức thì sẽ là chung chung, không biết quản lý ai, quản lý
cái gì. Ngược lại, một tổ chức mà không có sự quản lý, không gắn với quản lý, thì tổ chức đó sẽ không

- Chức năng tổ chức bao gồm xây dựng và duy trì một cơ cấu về vai trò, vị trí, nhiệm vụ của
từng cá nhân, từng bộ phận cùng với mối quan hệ hữu cơ với các cá nhân và bộ phận khác. Quá trình
thực hiện chức năng tổ chức gồm 5 bước:
+ Lập danh mục công việc cần làm để đạt được mục tiêu.
+ Phân công lao động.
+ Thiết lập cơ chế và quan hệ thực hiện.
+ Kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh.
- Chức năng chỉ đạo (điều khiển) thể hiện qua quá trình đưa ra các quyết định để tác động đến
các đối tượng quản lý giúp họ phát huy tiềm năng và mối quan hệ với xung quanh vào việc thực hiện
các chức năng của mình.
- Chức năng kiểm tra, thể hiện qua quá trình kiểm tra nhằm xác định mức độ phù hợp của các
quyết định quản lý đã ban hành. Quá trình kiểm tra gồm 3 bước
+ Xây dựng các tiêu chuẩn GD.


+ Đo đạc việc thực hiện.
- Điều chỉnh các sai lệch.

1.3. Quản lý hoạt động giáo dục trong trường THCS
1.3.1. Vị trí, mục tiêu, đặc điểm trường THCS
Điều lệ trường Trung học quy định: “Trường trung học là cơ sở giáo dục ở bậc trung học, là bậc
học nối tiếp bậc tiểu học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm hoàn chỉnh học vấn phổ thông; trường
trung học có tư cách pháp nhân và có con dấu riêng”.[17]
Nghị quyết hội nghị lần thứ tư BCHTW Đảng khóa VII về “Tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục
đào tạo” đã ghi rõ: “Đào tạo những con người có kiến thức văn hóa, khoa học, kĩ năng nghề nghiệp, lao
động tự chủ, sáng tạo và có kỉ luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu CNXH, sống lành mạnh, đáp ứng
nhu cầu phát triển đất nước những năm 90 và chuẩn bị cho tương lai”.
Trong “Quy định về mục tiêu và kế hoạch đào tạo của trường PTCS và trường PTTH” theo
quyết định 305/QĐ ngày 26/3/1986 và 329/QĐ ngày 31/3/1990 của Bộ giáo dục và đào tạo, các mục
tiêu cấp học, mục tiêu hoạt động giáo dục (dạy học, lao động, văn nghệ, TDTT…) đã được trình bày

- Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) là người thay mặt Hiệu trưởng quản lý giáo dục học sinh ở một
lớp; thực hiện nhiệm vụ giáo dục toàn diện cho học sinh. GVCN không nắm được đặc điểm, trình độ,
những biến đổi của học sinh trong quá trình giáo dục, tự rèn luyện thì không thể có sự định hướng,
điều chỉnh kịp thời quá trình rèn luyện của học sinh. Hiểu học sinh và nắm được mục tiêu cần đạt trong
quá trình giáo dục toàn diện cho học sinh là điều kiện đầu tiên để làm tốt công tác chủ nhiệm.
- GVCN có trách nhiệm truyền đạt tới học sinh của lớp mình các yêu cầu, kế hoạch giáo dục của
nhà trường không phải bằng mệnh lệnh mà bằng sự thuyết phục, cảm hóa, mà bằng cả sự gương mẫu
của bản thân để biến chủ trương, kế hoạch giáo dục của nhà trường thành chương trình hành động của
tập thể lớp và của mỗi học sinh trong lớp.
- GVCN còn là người tập hợp ý kiến, nguyện vọng của từng học sinh để phản ánh với Hiệu
trưởng, với các tổ chức trong trường và các giáo viên bộ môn, mặt khác đó là quá trình tiếp nhận thông
tin từ học sinh để đảm bảo tính khách quan, trung thực của dư luận và nguyện vọng của học sinh.
- GVCN có trách nhiệm bảo vệ và bênh vực quyền lợi chính đáng của học sinh.
- GVCN là cố vấn cho hoạt động tự quản của tập thể học sinh: hướng dẫn, góp ý cho hoạt động
của Chi đoàn. Tổ chức phối hợp hoạt động của Chi đoàn và lớp.
- GVCN phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để thực hiện tốt việc hình
thành và phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh.
- Tìm hiểu và nắm vững học sinh trong lớp về mọi mặt để có biện pháp tổ chức giáo dục sát đối
tượng, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của cả lớp.
- Cộng tác chặt chẽ với gia đình học sinh, chủ động phối hợp với các giáo viên bộ môn, Đoàn
thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội có liên
quan trong hoạt động giảng dạy và giáo dục học sinh của lớp mình chủ nhiệm.
- Nhận xét, đánh giá và xếp loại học sinh cuối kỳ và cuối năm học, đề nghị khen thưởng và kỷ
luật học sinh, đề nghị danh sách học sinh được lên lớp thẳng, phải kiểm tra lại, phải rèn luyện thêm về
hạnh kiểm trong kỳ nghỉ hè, phải ở lại lớp, hoàn chỉnh việc ghi vào sổ điểm và học bạ học sinh.
- Báo cáo thường kỳ hoặc đột xuất về tình hình của lớp với Hiệu trưởng.
- Kiểm tra sổ gọi tên ghi điểm của lớp; giúp Hiệu trưởng theo dõi việc kiểm tra cho điểm theo quy
định của Quy chế.



- Hiệu trưởng là thủ trưởng cơ quan giáo dục của nhà nước. Trường THCS là cơ quan giáo dục
của nhà nước. Hiệu trưởng quản lý nhà trường, quản lý giáo dục theo nguyên tắc thủ trưởng chịu trách
nhiệm đối với cấp trên và cấp dưới, có quyền xử lý và ra quyết định bằng một quyền hạn nhất định đối
với các hoạt động trong nhà trường.
- Hiệu trưởng trước hết phải là người có phẩm chất, đạo đức chính trị tốt, biết vận động quần


chúng tự giác thực hiện nhiệm vụ của nhà trường, đồng thời phải có chuyên môn vững vàng biết phát
huy tinh thần dân chủ sáng tạo, đoàn kết đưa nhà trường đạt đến mục tiêu dạy học và giáo dục.
- Hiệu trưởng chịu trách nhiệm quản lý toàn diện hoạt động giáo dục của nhà trường, trong đó
có giáo dục đạo đức cho học sinh chưa ngoan.

1.4. Quản lý hoạt động giáo dục học sinh chưa ngoan
1.4.1. Khái niệm quản lý HĐGD học sinh chưa ngoan
Quản lý giáo dục học sinh chưa ngoan có ý nghĩa quan trọng trong toàn bộ công tác quản lý
giáo dục ở nhà trường xã hội chủ nghĩa. Bác Hồ đã dạy “Dạy cũng như học, phải biết chú trọng cả tài
lẫn đức”. Đức là đạo đức cách mạng, đó là cái gốc quan trọng “đạo đức là cái gốc quan trọng của con
người phát triển toàn diện mà nhà trường phổ thông có trách nhiệm đào tạo. Do đó, công tác quản lý
giáo dục học sinh chưa ngoan phải được xem là then chốt trong nhà trường. Nếu công tác này được
quan tâm đúng mức sẽ có tác dụng thúc đẩy việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà
trường.
Quản lý hoạt động giáo dục học sinh chưa ngoan là quản lý quá trình hình thành và phát triển ý
thức, tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen đạo đức của học sinh dưới những tác động có mục đích
có kế hoạch với nội dung, phương pháp, phương tiện phù hợp với đối tượng giáo dục và sự phát triển
kinh tế - xã hội.
Quản lý giáo dục học sinh chưa ngoan là một quá trình giáo dục bộ phận trong tổng thể qúa
trình giáo dục và có quan hệ biện chứng với các bộ phận giáo dục khác như: giáo dục trí tuệ, thẩm mỹ,
thể chất, giáo dục lao động và hướng nghiệp, giúp học sinh chưa ngoan hình thành và phát triển nhân
cách toàn diện.
Quản lý giáo dục học sinh chưa ngoan cũng như các quá trình quản lý khác là có sự tham gia

thể của nhà trường.
Tìm hiểu đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương. Vì quá trình giáo dục học sinh chưa
ngoan thống nhất biện chứng với quá trình xã hội, với môi trường sống.
Tìm hiểu các chuẩn mực, giá trị đạo đức trong xã hội của chúng ta hiện nay và xu thế giá trị đạo
đức trên thế giới để xây dựng nội dung giáo dục học sinh chưa ngoan.
Xác định điều kiện giáo dục như cơ sở vật chất, tài chánh, qũy thời gian, sự phối hợp với lực
lượng giáo dục trong trường và ngoài trường.
Những yêu cầu khi xây dựng kế hoạch giáo dục học sinh chưa ngoan:
- Kế hoạch phải thể hiện được tính khoa học, kế thừa, toàn diện, cụ thể và trọng tâm trong từng
thời kỳ.
- Kế hoạch phải phát huy những mặt mạnh, khắc phục những mặt yếu kém, củng cố ưu điểm,
vạch ra được chiều hướng phát triển trong việc hình thành đạo đức ở học sinh.
- Kế hoạch phản ánh được mối quan hệ giữa mục đích, mục tiêu, nội dung, phương pháp,
phương tiện, thời gian, hình thức tổ chức, biện pháp, kiểm tra và đánh giá.
- Kế hoạch thể hiện được sự phân cấp quản lý của Hiệu trưởng, bảo đảm tính thống nhất, đồng
bộ và cụ thể.
Do đó, việc xây dựng kế hoach giáo dục nói chung và đặc biệt là kế hoạch giáo dục học sinh
chưa ngoan thì Hiệu trưởng cần quan tâm đến hiệu quả xã hội và động lực mục tiêu của nhà trường,
đưa ra tầm nhìn mới và tuyên truyền để làm biến đổi nhận thức và hành động của các thành viên trong
nhà trường.


Kế hoạch giáo dục được xây dựng xong tháng 8, sau khi được thảo luận và thông qua Ban thi
đua, Chi bộ Đảng kế hoạch sẽ được phổ biến đến toàn thể cán bộ, giáo viên, công nhân viên vào đầu
năm học.
Việc thành lập kế hoạch không đơn thuần là quá trình lý thuyết mà phải áp dụng vào thực tiễn,
do đó phải có yếu tố con người tham gia. Vì vậy, xây dựng kế hoạch không những được coi là quá
trình tương tác giữa con người với con người, con người với kế hoạch mà còn phải có sự giải thích,
quyết định và lựa chọn.
b. Tổ chức thực hiện kế hoạch

Trong quá trình chỉ đạo, Hiệu trưởng cần kiểm tra giám sát việc thực hiện kế hoạch bằng cách
thu thập thông tin chính xác, phân tích tổng hợp, xử lý thông tin để đưa ra những quyết định đúng đắn.
Có thể đó là những quyết định điều chỉnh, sửa sai (nếu thấy kế hoạch có vấn đề chưa phù hợp với thực
tiễn) để hoạt động giáo dục học sinh chưa ngoan diễn ra theo đúng kế hoạch.
Việc chỉ đạo giáo dục học sinh chưa ngoan sẽ đạt hiệu qủa cao nếu trong quá trình chỉ đạo Hiệu
trưởng biết kết hợp giữa sử dụng uy quyền và thuyết phục, động viên kích thích, tôn trọng, tạo điều
kiện cho người dưới quyền được phát huy năng lực và tính sáng tạo của họ.
d. Kiểm tra thực hiện kế hoạch
Kiểm tra, đánh giá là một chức năng quản lý, thiếu chức năng này người quản lý sẽ rơi vào tình
trạng chủ quan duy ý chí hoặc buông lỏng quản lý.
Kiểm tra HĐGD học sinh chưa ngoan trong trường THCS là công tác rất quan trọng và cần thiết
trong quản lý, giúp nhà quản lý nắm được tiến độ thực hiện kế hoạch, đối tượng được phân công thực
hiện kế hoạch, từ đó có biện pháp điều chỉnh kịp thời. Kiểm tra là công tác cần tiến hành thường xuyên
hàng tháng, hàng học kỳ và hàng năm. Kiểm tra hoạt động quản lý GD học sinh chưa ngoan trong
trường THCS nhằm:
- Theo dõi sát tình hình thực hiện công tác GD học sinh chưa ngoan trong trường.
- Tiến độ và chất lượng thực hiện chương trình.
- Làm cho công tác kiểm tra đánh giá khách quan, toàn diện, hệ thống công khai.
- Kịp thời uốn nắn các sai phạm và thiếu sót trong việc thực hiện công tác GD học sinh chưa
ngoan.
- Nâng cao tinh thần trách nhiệm, tình thương và niềm tin trong công tác GD học sinh chưa
ngoan.
- Phát hiện, nhân rộng các ưu điểm, kinh nghiệm để công tác giáo dục HS chưa ngoan ngày
càng có hiệu quả hơn.
Trong công tác quản lý hoạt động giáo dục học sinh chưa ngoan việc kiểm tra đánh giá có ý
nghĩa không chỉ đối với nhà quản lý giáo dục mà còn có ý nghĩa đối với học sinh. Vì qua kiểm tra đánh
giá của giáo viên, học sinh hiểu rõ hơn về những hoạt động của mình, khẳng định được mình. Từ đó,
hoạt động tích cực hơn, tự giác hơn, biết tự điều chỉnh hành vi của mình phù hợp với yêu cầu chung
của xã hội.
1.4.3. Học sinh chưa ngoan [22]

động thô bạo để được quay cóp trong tiết kiểm tra.
- Nhiều lần trốn lao động và hoạt động tập thể, tự tiện bỏ nhiều tiết học, nhiều buổi học.
- Lấy cắp trong lớp, trong trường hoặc tham gia lấy cắp tài sản XHCN, tài sản riêng của công
dân.
- Tham gia gây rối, đánh nhau làm mất trật tự trị an một cách tương đối nghiêm trọng.
- Có hành động xấu, thiếu văn hoá đối với phụ nữ, người già, người tàn tật, các em nhỏ và người
nước ngoài, được phê bình góp ý nhiều lần nhưng tiếp thu và sửa chữa rất chậm.
- Học sinh có những biểu hiện sai trái nghiêm trọng và bị kỷ luật ở mức đuổi học một năm đều
xếp loại hạnh kiểm kém.
1.4.4. Đặc điểm tâm lý của học sinh THCS và học sinh chưa ngoan
1.4.2.1. Một số đặc điểm tâm lý của học sinh THCS [31]


- Đây là thời kỳ chuyển tiếp từ thời kỳ thơ ấu sang tuổi trưởng thành.
- Thời kỳ lứa tuổi phát triển mạnh mẽ nhưng không đồng đều về mặt cơ thể. Tầm vóc các em
lớn lên nhanh như thổi…Sự phát triển thể chất nhanh chóng bắt đầu trong giai đoạn chuyển đổi, đánh
dấu bằng việc tăng cân, chiều cao, kích cỡ của tim, dung tích phổi và sức mạnh cơ bắp. Xương phát
triển nhanh hơn bắp thịt và sự phát triển không đồng đều của xương và bắp thịt đem lại sự thiếu kết
hợp và sự vụng về ở các em.
- Sự phát triển của hệ thống tim mạch của các em cũng không cân đối. Do đó xảy ra một số rối
loạn tạm thời của hệ tuần hoàn: tăng huyết áp, tim đập nhanh, hay gây nhức đầu, chóng mặt, mệt mỏi
khi làm việc, học tập.
- Tuyến nội tiết bắt đầu hoạt động mạnh (đặc biệt là tuyến giáp trạng) thường dẫn đến sự rối
loạn của hoạt động thần kinh. Do tác động của những kích thích gây cho các em tình trạng bị ức chế,
hay ngược lại xảy ra tình trạng bị kích động mạnh. Vì vậy, những chấn động thần kinh mạnh, hoặc
những biến cố, đều có thể tác động mạnh mẽ đến lứa tuổi này, làm cho một số em bị uể oải, thờ ơ, lơ
đễnh, tản mạn, số khác có những hành vi xấu, không đúng bản chất các em.
- Các em thường lóng ngóng vụng về, không khéo léo khi làm việc, thiếu thận trọng, hay làm đổ
vỡ. Điều đó gây cho các em một số biểu hiện tâm lý khó chịu.
- Sự thay đổi về thể chất của lứa tuổi học sinh THCS làm cho các em có những đặc điểm nhân

khát khao được vỗ về, an ủi, thậm chí muốn được che chở…, nhưng đó chỉ là cái ẩn tàng bên trong còn
hành vi bộc lộ ra ngoài. Sự phản ứng bất bình thường ở các em khó có thể làm cho người xung quanh
chấp nhận.
Các sai lệch trong sự hình thành và phát triển các nhu cầu thuộc về nội dung và phương thức
biểu hiện. Chúng rất muốn quan hệ giao tiếp bình thường, cởi mở với mọi người. Nhưng do thói quen
thích gây gổ, xung đột với mọi người một cách không bình thường, ngẫu nhiên, vô ý thức, nên lâu dần
có thể trở thành thói quen trong chúng. Như vậy, ở trẻ hư nhu cầu giao tiếp bình thường biến dạng
thành nhu cầu gây sự, cãi nhau, va chạm với mọi người. Cách biểu lộ nhu cầu tự khẳng định (như
muốn tỏ ra thích tự lập, không phụ thuộc vào bất cứ ai, “bất cần đời”, hoặc lì lợm chịu trận để tỏ ra can
đảm, có “ bản lĩnh”) và học làm người lớn (một cách bệnh hoạn), qua tác phong, nói lóng, hút thuốc lá,
xài ma túy…
Nhu cầu về ấn tượng mạnh luôn luôn ám ảnh chúng: Nỗi khao khát trở thành “Đại bàng”, “ Đại
ca”, yêng hùng tứ chiếng…đã đưa chúng vào các trò chơi mạo hiểm (dại dột), phiêu lưu đầy ấn tượng
li kỳ hấp dẫn (thậm chí rất tinh quái) như kiểu phim trinh thám giật gân mà chúng biết đến.
- Theo thời gian, các hứng thú lệch lạc, các sai lầm tích tụ lại hình thành ở chúng tâm lý phản xã
hội, tâm lý chống đối mọi điều bình thường (ăn ở, quan hệ, giao tiếp…) của xã hội. Các suy nghĩ, hành
vi này trở thành yếu tố thống trị mọi hành vi của chúng, chi phối các nhu cầu khác. Tiến thêm một
bước, sự khó giáo dục trở thành đường hướng phát triển tiêu cực ở trẻ và trở thành yếu tố định hướng
mọi hành vi, mọi suy nghĩ của trẻ hư. Trong phạm vi giáo dục lại trẻ chưa ngoan, khái niệm “đường
hướng phát triển tiêu cực chủ đạo của tâm lý”, bao gồm :
Gồm một phức hợp các nhu cầu phản xã hội, giữ vai trò thống trị trong thế giới đạo đức, từ đó
quyết định mục đích, động cơ hành vi của trẻ, kết quả là hình thành ở chúng một kiểu hành vi ương
bướng, trái với lẽ thông thường: trẻ hư làm tất cả mọi việc theo kiểu phản ứng, trêu ngươi, trái với
những điều được giáo dục, trái với mong đợi của mọi người. Đôi lúc trong thâm tâm, chúng vẫn lờ mờ