SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY (MINDMAP)
TRONG GIẢNG DẠY HỌC PHẦN NHỮNG NGUN LÝ
CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN
Lê Thị Thu Mai*
Nguyễn Thành Minh **

1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Những năm gần đây, việc vận dụng sơ đồ tư duy trong giảng
dạy và học tập trong các trường Đại học và Cao đẳng ở Việt Nam đã
và đang được nhiều người quan tâm. Sơ đồ tư duy đã được chứng
minh thực sự là phương tiện hữu hiệu thúc đẩy nâng cao chất lượng
dạy và học. Tuy nhiên, đối với viêc giảng dạy các mơn lý luận chính
trị nói chung và giảng viên giảng dạy học phần Những ngun lý cơ
bản của chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng, việc vận dụng sơ đồ tư duy
vào giảng dạy vẫn đang còn rất hạn chế. Bài viết này góp phần làm rõ
vai trò và những ngun tắc cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng
sơ đồ tư duy trong giảng dạy học phần những ngun lý cơ bản của
chủ nghĩa Mác - Lênin.
2. NỘI DUNG
1.1. Giới thiệu về sơ đồ tư duy
Sơ đồ tư duy (Mind map) được phát minh bởi Tony Buzan
vào những năm 60 của thế kỷ XX. Đây là hình thức ghi chép sử
dụng hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng và được mệnh
danh “cơng cụ vạn năng” cho bộ não. Hiểu một cách đơn giản sơ đồ
tư duy là một kỹ thuật hình họa có đường nét, màu sắc, từ ngữ và
hình ảnh hoạt động dựa trên sự tưởng tượng và kết nối giúp người
*

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật
Khoa Giáo dục chính trị - ĐHSP Huế


dục và kinh doanh. Việc sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy và
học tập đã trở nên phổ biến ở nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế
giới như: Anh, Mỹ, Canada, Singapore…

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

437


Đối với Việt Nam, sơ đồ tư duy đã được ứng dụng vào trong
các hoạt động dạy và học từ đầu những năm 2000, tiêu biểu là dự án
“Ứng dụng cơng cụ hỗ trợ tư duy- bản đồ tư duy” cho sinh viên Đại
học quốc gia Hà Nội. Năm 2007, Tony Buzan đã đến thăm Việt Nam
và chia sẽ về q trình hình thành cũng như những ngun lí hoạt
động của sơ đồ tư duy trong chương trình Người đương thời của
VTV1. Từ đó đến nay, sơ đồ tư duy ngày càng được chú ý và ứng
dụng rộng rãi trong giáo dục ở Việt Nam. Bộ GD&ĐT triển khai trên
diện rộng chun đề ứng dụng bản đồ tư duy hỗ trợ đổi mới phương
pháp dạy học. Từ năm 2010, ứng dụng Sơ đồ tư duy trong dạy và học
đã triển khai thí điểm tại 335 trường trên tồn quốc. Phương pháp dạy
học bằng sơ đồ tư duy là 1 trong 5 chun đề dạy học tích cực được
tập huấn cho 4.000 giáo viên cốt cán bậc trung học cơ sở trên cả
nước.
Như vậy, mặc dù hơi muộn, nhưng sơ đồ tư duy đã nhanh
chóng được ứng dụng vào trong học động dạy và học ở Việt Nam
đặc biệt là ở cấp học trung học cơ sở và trung học phổ thơng. Tuy
nhiên, đối với giáo dục đại học việc ứng dụng sơ đồ tư duy vẫn
chưa thực sự phổ biến, chỉ dừng lại ở một số chun ngành đào tạo,
một số mơn học. Riêng đối với học phần Những ngun lý cơ bản
của chủ nghĩa Mác - Lênin, ứng dụng sơ đồ tư duy còn hạn chế do

phù hợp trong giảng dạy Những ngun lý cơ bản của chủ nghĩa
Mác – Lênin.
Thứ nhất, sơ đồ tư duy sẽ hệ thống hóa kiến thức một cách
khoa học, ngắn gọn, dễ hiểu thay thế cách học truyền thống thiên về
ghi chép rườm rà, nặng nề.
Với phương thức đào tạo tín chỉ, học phần Những ngun lý
cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin được giảng dạy trong trường Đại
học, cao đẳng có thời lượng 75 tiết. Thơng thường, ở các trường Đại
học, cao đẳng mơn học này được chia thành hai phần: Những
ngun lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin 1 gồm kiến thức của
mơn Triết học Mác - Lênin và Những ngun lý cơ bản của chủ
nghĩa Mác - Lênin 2 với khối lượng kiến thức của mơn Kinh tế
chính trị Mác - Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học. Hai phần này
được dạy riêng ở hai học kỳ khác nhau dẫn đến một thực tế là nhiều
sinh viên khơng thấy được sự thống nhất, biện chứng giữa ba bộ
phận cấu thành của chủ nghĩa Mác - Lênin. Trong ba bộ phận đó
Chủ nghĩa xã hội khoa học dựa vào những kết luận của triết học và
kinh tế học chính trị Mác - Lênin để luận giải những quy luật và
những vấn đề có tính quy luật chính trị xã hội của sự hình thành và
phát triển hình thái kinh tế - xã hội Cộng sản chủ nghĩa, gắn liền với
sứ mệnh lịch sử của giai cấp cơng nhân hiện đại. Bên cạnh đó, trong
từng nội dung của một bộ phận triết học, kinh tế chính trị, chủ nghĩa
xã hội khoa học cũng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Điều này đòi
hỏi cần phải sử dụng một phương tiện dạy học trực quan hữu hiệu
để làm rõ mối liên hệ biện chứng trên. Sơ đồ tư duy là phương tiện
lý tưởng nhất đáp ứng điều kiện này.

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

439

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


trở nên nặng nề, tư duy đi vào lối mòn, khơng kích thích được sự
phát triển của trí não. Nhiều sinh viên chăm học nhưng sự tiếp thu
vẫn rất ít vì khơng biết liên kết các kiến thức với nhau, khơng biết
vận dụng những kiến thức trừu tượng của khoa học Mác - Lênin vào
thực tiễn sinh động của cuộc sống; làm cho những khái niệm, phạm
trù, quy luật của khoa học này đơng cứng trên những trang vở. Sơ
đồ tư duy là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở
rộng và đào sâu các ý tưởng. Tony Buzan từng nhận xét: “một hình
ảnh đáng giá ngàn từ” và “màu sắc cũng có tác dụng kích thích não
như hình ảnh, màu sắc mang đến cho sơ đồ tư duy những rung động
cộng hưởng, mang lại sức sống và năng lượng vơ tận cho tư duy
sáng tạo”. Học tập bằng sơ đồ tư duy, sinh viên có thể chuyển tải
thơng tin vào bộ não rồi đưa thơng tin ra một cách vơ cùng dễ
dàng.
Thứ ba, sử dụng sơ đồ tư duy sẽ phát huy khả năng tương tác
giữa giảng viên và sinh viên, phát huy cao độ tính tích cực chủ động
của người học và góp phần phát triển một số kỹ năng mềm cho sinh
viên.
Trong đào tạo theo học chế tín chỉ, mơn Những ngun lý cơ
bản của chủ nghĩa Mác - Lênin thường được tổ chức với số lượng
sinh viên đơng (thơng thường trên 100 sinh viên/ nhóm lớp). Cách
tổ chức này khiến cho các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực
rất khó phát huy hiệu quả hoặc hiệu quả chỉ dừng lại ở một số sinh
viên tích cực. Với việc sử dụng sở đồ tư duy trong dạy học học phần
những ngun lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin khơng khí lớp
học sẽ trở nên rất sơi nổi, dân chủ. Giảng viên và sinh viên cùng
tham gia thiết lập sơ đồ tư duy cho bài học. Ngồi ra, với những u

Tuy nhiên tất cả đều có bản dùng thử 30 ngày. Đặc biệt, phần mềm
iMindmap là phần mềm vẽ sơ đồ tư duy do chính Tony Buzan phát
triển. Theo nhận xét của người dùng đấy là phần mềm rất hồn
chỉnh, giao diện thân thiện, nhiều tiện ích, chức năng và cơng cụ để
thực hiện sơ đồ tư duy ở mức phức tạp nhất. Imindmap cũng hỗ trợ
chức năng đính kèm văn bản, lưu file Audio, xuất file định dạng
powerpoint vốn đã khá quen thuộc với việc dạy học. Với các phần
mềm hỗ trợ người dạy và người học mơn Những ngun lý của chủ
nghĩa Mác - Lênin có thể thực hiện vẽ sơ đồ tư duy dễ dàng trên
máy tính hoặc trên Ipad, điện thoại thơng minh sau đó trình chiếu
thơng qua kết nối với máy chiếu projector. Như vậy, sơ đồ tư duy có
thể sử dụng trong giảng dạy và học tập ở bất kỳ điều kiện vật chất
nào của trường đại học, cao đẳng. Đây chính là ưu điểm rất lớn của
phương tiện dạy học này.
1.2. Những ngun tắc khi sử dụng sơ đồ tư duy trong
dạy học mơn những ngun lý cơ bản của chủ nghĩa
Mác - Lênin
Thứ nhất, kết hợp chặt chẽ sơ đồ tư duy với các phương pháp
dạy học hiệu quả, phát huy tính tích cực của sinh viên.
Sơ đồ tư duy là một phương tiện dạy học. Phương tiện dạy
học chỉ thực sự phát huy tác dụng khi nó gắn với một phương pháp
dạy học tích cực, hiệu quả. Vì vậy, giảng viên cần phải chú ý đến
phương pháp trước, tránh nhầm lẫn giữ việc sử dụng phương tiện
hiện đại là đổi mới phương pháp dạy học. Trước hết giảng viên phải

442

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

ảnh minh họa của từng nội dung thật sự tiêu biểu. Một sơ đồ tư duy
của giáo viên thiếu tính khoa học và thẩm mỹ có thể làm ảnh hưởng
đến hiệu quả của cả bài giảng thậm trí dẫn đến lối tư duy hời hợt,
đơn giản, máy móc trong học tập khoa học Mác - Lênin.
Thứ ba, khơng lạm dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy.
Sơ đồ tư duy khơng phải là cơng cụ vạn năng cho hoạt động
dạy và học học phần Những ngun lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin. Thực tế đã có nhiều giảng viên q lạm dụng sơ đồ tư duy
trong dạy học. Họ sử dụng sơ đồ tư duy và u cầu sinh viên sử
dụng sơ đồ tư duy trong lập kế hoạch, giảng dạy, ơn tập và cả kiểm
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

443


tra đánh giá. Mơn Những ngun lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin là một mơn lý luận chính trị, bài giảng khơng chỉ giúp học
sinh lĩnh hội được tri thức khoa học mà còn tác động và tình cảm,
thái độ, niềm tin và lý tưởng của sinh viên. Trong giảng dạy và kiểm
tra đánh giá, chúng ta khơng thể đo được tình cảm, thái độ của sinh
viên bằng sơ đồ tư duy.
3. KẾT LUẬN
Vận dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy các mơn lý luận
chính trị nói chung và giảng dạy học phần những ngun lý cơ bản
của chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng là việc làm rất cần thiết nhằm
đổi mới dạy học trong các mơn lý luận chính trị ở các trường Cao
đẳng và Đại học ở nước ta hiện nay. Tuy nhiên để hoạt động này
thực sự hiệu quả thì cần phải thay đổi thói quen dạy và học của cả
giảng viên và sinh viên. Thay đổi cách thức học tập truyền thống chỉ
nghiêng về thuyết trình theo kiểu báo cáo viên bằng việc tổ chức các
hoạt động dạy học có mục đích rõ ràng và sử dụng phù hợp các
phương pháp dạy học tích cực như: đàm thoại, thảo luận nhóm,