ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------------

VŨ ĐÌNH VỤ

NHÂN VẬT THA HÓA
TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ ANH THÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

HÀ NỘI - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------------

VŨ ĐÌNH VỤ

NHÂN VẬT THA HÓA
TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ ANH THÁI

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 60.22.01.21

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
PGS.TS. TRƢƠNG ĐĂNG DUNG


Một lần nữa, xin chân trọng cảm ơn.

Hà Nội, tháng 12 năm 2014
Tác giả luận văn

VŨ ĐÌNH VỤ


MỤC LỤC
A. PHẦN MỞ ĐẦU ......................................................................................... 3
1. Lí do chọn đề tài. ........................................................................................... 3
2. Lịch sử vấn đề. .............................................................................................. 5
3. Nhiệm vụ nghiên cứu. ................................. Error! Bookmark not defined.
4. Đối tượng nghiên cứu.................................. Error! Bookmark not defined.
5. Phạm vi và phương pháp nghiên cứu. ......... Error! Bookmark not defined.
6. Cấu trúc luận văn. ....................................... Error! Bookmark not defined.
B. PHẦN NỘI DUNG ................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 1. VÀI NÉT VỀ VĂN XUÔI SAU ĐỔI MỚI 1986 VÀ HIỆN
TƢỢNG HỒ ANH THÁI. ............................ Error! Bookmark not defined.
1.1. Tình hình chính trị xã hội và tình hình văn học.Error! Bookmark not
defined.
1.1.1. Tình hình chính trị xã hội. ..................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Tình hình văn học.................................. Error! Bookmark not defined.
1.2. Hồ Anh Thái – hiện tượng độc đáo của nền văn học đương đại. .... Error!
Bookmark not defined.
1.2.1. Vài nét về tác giả. .................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Sự nghiệp văn chương........................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Quan niệm văn chương. ........................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2. NHÂN VẬT THA HÓA VÀ MỘT SỐ KIỂU NHÂN VẬT
THA HÓA TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ ANH THÁI.Error! Bookmark

3.1. Nghệ thuật mờ hóa nhân vật. ................... Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Không lai lịch. ....................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Không ngoại hình. ................................. Error! Bookmark not defined.
3.1.3. Không đời sống nội tâm. ....................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Nghệ thuật đặt tên nhân vật...................... Error! Bookmark not defined.
3.3. Nghệ thuật miêu tả ngôn ngữ nhân vật. ... Error! Bookmark not defined.
3.4. Nghệ thuật miêu tả hành động nhân vật. .. Error! Bookmark not defined.
3.5. Giọng điệu giễu nhại. ............................... Error! Bookmark not defined.
3.6. Nghệ thuật xây dựng nhân vật bản năng. . Error! Bookmark not defined.
3.7. Nghệ thuật xây dựng nhân vật biến dạng. Error! Bookmark not defined.
C. PHẦN KẾT LUẬN. .................................. Error! Bookmark not defined.
THƢ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................... 7

2


A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài.
Con người luôn là chủ đề trung tâm của văn học từ văn học dân gian,
văn học Trung đại đến văn học hiện đại và văn học hậu hiện đại. Với tư cách
là sinh vật cao cấp nhất, là tinh hoa của muôn loài, con người luôn sống có ý
thức và tự tạo nên "cái tôi" riêng biệt. Sự hình thành và phát triển của nhân
cách là sự thống nhất của các yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội để xác lập "cái
tôi" cá nhân. Sự biến đổi to lớn, sâu sắc của đời sống kinh tế – xã hội tác động
mạnh mẽ đến con người cũng như sự hình thành nhân cách con người.
Khi đất nước chuyển sang phát triển theo nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa và mở cửa hội nhập, nước ta tiến một bước dài về
kinh tế xã hội cũng như đời sống và quyền con người. Nhưng khi mà giá trị
vật chất được con người đặt lên quá cao, khi mà đại đa số mọi người đều chạy
theo lối sống thực dụng thì tình trạng tha hóa, biến chất về đạo đức của một số

Hồ Anh Thái còn nhìn thấy sự tha hóa ở con người đương đại. Với Hồ Anh
Thái, xã hội càng phát triển thì con người càng trở nên tha hóa. Đằng sau
sự tha hóa của con người là cả một xã hội nhố nhăng, ngổn ngang không gì
cải biến được.
Tác phẩm của Hồ Anh Thái luôn nhận được sự quan tâm của công
chúng bởi phong cách viết trẻ trung và cách nhận thức đời sống sâu sắc. Sáng
tác của Hồ Anh Thái có nhiều cách tân nghệ thuật, với cách viết và lối tư duy
nghệ thuật mới mẻ theo hướng hội nhập với kĩ thuật viết hậu hiện đại so với
các nhà văn cùng thời. Đặc biệt, cách xây dựng nhân vật của Hồ Anh Thái
thường mang đến những bất ngờ cho độc giả, nhất là cách xây dựng nhân vật
tha hóa. Tìm hiểu con người tha hóa trong sáng tác của Hồ Anh Thái là góp
phần tìm hiểu thế giới nhân vật trong sáng tác của tác giả nói riêng và của các
nhà văn hiện nay nói chung, đó là lí do chúng tôi chọn “Nhân vật tha hóa
trong sáng tác của Hồ Anh Thái” làm đề tài cho luận văn này.

4


2. Lịch sử vấn đề.
Với lối viết trẻ trung cùng kĩ thuật viết hiện đại, sáng tác của Hồ Anh
Thái luôn thu hút sự quan tâm của dư luận từ bạn đọc đến giới phê bình trong
và ngoài nước. Dư luận về Hồ Anh Thái tập trung chủ yếu tập trung trong giới
chuyên môn qua những công trình nghiên cứu, phê bình, đánh giá, giới thiệu
sách, những khóa luận tốt nghiệp của sinh viên và luận văn của học viên trong
các trường đại học. Những công trình nghiên cứu, đánh giá về sáng tác của
Hồ Anh Thái là khá cô đọng, có giá trị định hướng và khơi gợi sự khám phá.
Chúng tôi có thể lược ra những bài viết, phê bình, đánh giá tiêu biểu về
nhà văn Hồ Anh Thái cũng như sáng tác của anh:
Trong Giấc mơ lạ tặng cho người đọc, Nguyễn Thị Minh Thái nhận
xét: “Trong tình hình bộn bề xuất bản hôm nay, lạ nhất là tiểu thuyết Hồ Anh

bản, độc giả có thể thấy hầu như năm nào Hồ Anh Thái cũng cho ra đời một
cuốn sách. Với những thành công vang dội cả trong và ngoài nước như vậy,
năm 2000, Hồ Anh Thái được đông đảo các bạn viết tôn vinh và bầu giữ chức
Chủ tịch Hội nhà văn Hà Nội.
Trong Người luôn làm mới mình, Tôn Phương Lan nhận xét: “Dường
như với anh, viết là một sự khai phá mới trên mảnh đất đã có chi chít dấu
chân. Tạo ra một “thương hiệu” cho mình, chí ít là anh đã làm đa dạng
gương mặt văn chương đất nước những năm đầu của thế kỉ mới” [77. tr. 267].
Đây là nhận xét hoàn toàn chính xác vì với sự hiểu biết có chiều sâu về lịch sử
xã hội cùng với thiên chức của một nhà văn thực tài, anh viết về cuộc sống
tươi nguyên đang cuồn cuộn chảy trước mắt. Có thể nói, anh là người chuẩn
bị tương đối đầy đủ về mặt văn hóa, trong đó có cả những giá trị văn chương
trong nước và của nhiều nước trên thế giới. Càng dấn thân trên con đường văn
chương, nhà văn càng hiểu biết sâu hơn về văn hóa. Anh khám phá những vỉa
sâu trong tâm hồn con người và viết về những vấn đề của nó. Lúc mới cầm
bút viết văn Hồ Anh Thái đã vậy, sau này anh cũng vậy.

6


THƢ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hoàng Lan Anh (2013) – Cõi người cũng bao dung lắm… Cõi người
rung chuông tận thế, tr. 249-256.
2. Phan Lan Anh (2005).– Những cách tân nghệ thuật trong tiểu thuyết
của Hồ Anh Thái, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐH sư phạm Hà Nội.
3. Thái Phan Vàng Anh – Tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỉ XXI từ góc nhìn
hậu hiện đại, nguồn: http://bichkhe.org/home.php?cat_id=147&id= 1052.
4. Đào Tuấn Ảnh (2005) – Quan niệm thực tại và con người trong văn
học hậu hiện đại, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 8, tr. 43-59.
5. Đào Tuấn Ảnh (2007) – Những yếu tố hậu hiện đại trong văn xuôi Việt

19. Hà Minh Đức (2008) – Hưởng thụ văn hóa và văn hóa hưởng thụ,
Tạp chí nghiên cứu văn học, số 10, tr. 38-47.
20. Hà Minh Đức (2009) – Nền kinh tế thị trường và những ảnh hưởng đến
các hoạt động tinh thần của xã hội, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 2, tr. 3-12.
21. Hoàng Cẩm Giang (2010) – Vấn đề nhân vật trong tiểu thuyết Việt
Nam đầu thế kỉ XXI, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 4, tr. 90-104.
22. Nguyễn Hải Hà, Nguyễn Thị Bình (1995) – Quan niệm nghệ thuật
về con người trong văn xuôi Việt Nam sau cách mạng tháng Tám. Chương
trình KHCN cấp nhà nước KX – 07, Đề tài KX – 07 – 01.
23. Nguyễn Thị Ngọc Hà (2008) – Kết cấu tiểu thuyết hiện đại qua tiểu
thuyết Hồ Anh Thái, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐH sư phạm Hà Nội.
24. Phạm Thị Ngọc Hà (2009) – Nghệ thuật trào phúng trong sáng tác
của Hồ Anh Thái, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐHKHXH và NV Hà Nội.
25. Nguyễn Văn Hạnh (2011) – Văn chương trước hết và cuối cùng là
chuyện về con người, về sự sống, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 7, tr. 111-116.
26. Đào Duy Hiệp (2008) – Phê bình văn học từ lí thuyết hiện đại,
NXB Giáo dục, Quảng Nam.

8


27. Nguyễn Thị Minh Hoa (2010) – Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu
thuyết “Mười lẻ một đêm” của Hồ Anh Thái, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐH sư
phạm Hà Nội.
28. Lê Thị Hoa (2011) – Dấu ấn của chủ nghĩa hiện sinh qua thế giới
nhân vật trong tiểu thuyết Nguyễn Thị Hoàng, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐH
sư phạm Hà Nội.
29. Tô Hoài (1977) – Sổ tay viết văn – NXB Tác phẩm mới, HN.
30. Nguyễn Chí Hoan (2014) – Truyện: không là truyện, nhân vật:
không là nhân vật, ấy là truyện, Bốn lối vào nhà cười, tr. 259-266.

chuông tận thế, tr. 257-263.
45. Phong Lê (2005) – Tiểu thuyết Việt Nam mở đầu thế kỉ XXI trong
tiến trình văn học Việt Nam từ tháng Tám – 1945, Tạp chí nghiên cứu văn
học, số 9, tr. 13-28.
46. Phong Lê (2010) – Vài nét tiếp cận lịch sử và giá trịn văn xuôi Việt
Nam hiện đại, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 3, tr. 3-12.
47. Phạm Thị Phương Loan (2013) – Sự tha hóa của con người trong
“Giông tố” và “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng, Khóa luận tốt nghiệp, Trường
Đại học Tây Bắc.
48. Nguyễn Văn Long – Lê Thị Thu Hằng (2012) – Những cách tân
nghệ thuật của tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỉ XXI nguồn: http://vannghe
quandoi.com.vn/802/ news-detail/391352/phe-binh-van-nghe/nhung-cach-tannghe-thuat-cua-tieu-thuyet-viet-nam-dau-the-ki-xxi.html, 23/10/2012.
49. Nguyễn Văn Long (2001) – Văn học Việt Nam trong thời đại mới,
NXB Giáo dục, HN.
50. Nguyễn Văn Long – Lã Nhâm Thìn (đồng chủ biên) (2006) – Văn
học Việt Nam sau 1975 những vấn đề nghiên cứu và giảng dạy, NXB Giáo
Dục, HN.
51. Phương Lựu (chủ biên) (2003) – Lí luận văn học, NXB Giáo Dục, HN.
52. Phương Lựu (2010) – Khái quát và tranh luận trực tiếp về văn hóa
hậu hiện đại, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 8, tr. 3-16.

10


53. Tôn Thảo Miên (2013) – Thị hiếu thẩm mĩ của công chúng – nhìn từ
đời sống văn học Việt Nam đương đại, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 2, tr. 76-84
54. Hà Minh (2006) – Suy nghĩ về một vài hướng tìm tòi đổi mới trong
văn học, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 4, tr. 21-28.
55. Hoài Nam (2009) – Chất hài hước, nghịch dị trong Mười lẻ một
đêm, Mười lẻ một đêm, tr. 370-380.

67. Nghiêm Xuân Sơn (chủ biên) – Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập 1,2,
NXB văn học, HN.
68. Trần Đăng Suyền (2002) – Về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm văn
học, Tạp chí văn học, số 9, tr. 12-18.
69. Trần Đăng Suyền (2002) – Cá tính sáng tạo và đặc điểm tiểu thuyết
hiện thực Vũ Trọng Phụng, Tạp chí văn học, số 10, tr. 22-28.
70. Trần Đăng Suyền (2004) – Chủ nghĩa hiện thực Nam Cao, NXB
khoa học xã hội.
71. Trần Đình Sử (2009) – Thi pháp học hiện đại trong nghiên cứu văn
học ở Việt Nam thế kỉ XX, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 2, tr. 13-25.
72. Trần Đình Sử (2013) – Sáu mươi năm đồng hành cùng tiến trình
văn học Việt Nam đương đại, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 11, tr. 13-16.
73. Nguyễn Thanh Tâm (2011) – Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Hồ
Anh Thái, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐHKHXH và NV Hà Nội.
74. Nguyễn Hữu Tâm (2006) – Nghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết
Hồ Anh Thái, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐH sư phạm Hà Nội.
75. Nguyễn Bá Thạc (2007) – Cảm hứng giễu nhại trong sáng tác của
Hồ Anh Thái, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐH sư phạm Hà Nội.
76. Đỗ Ngọc Thạch (2010-2011) – Vài đặc điểm văn xuôi hiện đại Việt
Nam, nguồn: http://bichkhe.org/home.php?cat_id=147&id=1583.
77. Hồ Anh Thái (2014) – Bốn lối vào nhà cười, NXB Trẻ, HCM.
78. Hồ Anh Thái (2013) – Cõi người rung chuông tận thế, NXB Trẻ, HCM.
79. Hồ Anh Thái (2012) – Dấu về gió xóa, NXB Trẻ, HCM.
80. Hồ Anh Thái (2010) – Đức Phật, nàng Savitri và tôi, NXB Thanh
niên, HN

12


81. Hồ Anh Thái ( 2014) – Mảnh vỡ của đàn ông, NXB Trẻ, HCM.



95. Nguyễn Thành Thi – Ám ảnh hiện sinh trong truyện ngắn Nguyễn
Huy Thiệp, nguồn: http://phongdiep.net/default.asp?action=article &ID=
11059, 2010.
96. Lã Nhâm Thìn (2002) – Đặc trưng quan niệm nghệ thuật về con
người của Nguyễn Trãi, Tạp chí văn học, số 10 tr. 45-48.
97. Trần Nho Thìn (2002) – Tính hệ thống của tiến trình lịch sử văn
học Việt Nam, Tạp chí văn học, số 7, tr. 58-67.
98. Võ Thị Thoa – Vấn đề tình dục trong văn học Việt Nam sau 1975,
nguồn:

http://tapchivan.com/tin-van-hoc-viet-nam-van-de-tinh-duc-trong-

van-hoc-viet-nam-sau-1975-(vo-thi-thoa)-657.html, 4/8/2013.
99. Lưu Khánh Thơ (2005) – Từ quan niệm về thơ đến lí luận về tiểu
thuyết – bước tiến trên con đường hiện đại hóa văn học dân tộc, Tạp chí
nghiên cứu văn học, số 4, tr. 71-80
100. Lưu Khánh Thơ (2010) – Một hướng tiếp cận văn học Việt Nam
hiện đại, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 8, tr. 113-118.
101. Bích Thu (2006) – Một cách tiếp cận tiểu thuyết Việt Nam thời kì
đổi mới, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 11, tr. 15-30.
102. Lí Hoài Thu – Hoàng Cẩm Giang (2011) – Một cách nhìn về tiểu
thuyết hậu hiện đại ở Việt Nam, Tạp chí nghiên cứu văn học, số 6, tr. 74-88.
103. Lí Hoài Thu – Hoàng Cẩm Giang – Tiểu thuyết hậu hiện đại ở Việt Nam
một cái nhìn lịch đại trên bình diện đồng đại, nguồn: https://www.facebook.com/
TrangVan HocDaiHocTayBac/posts/318244074962073, 11/2013.
104. Phạm Thị Thu – Vài nét so sánh về nhân vật tha hóa trong truyện
ngắn của Akutagawa (Nhật Bản) và của Nam Cao (Việt Nam), nguồn: http://
www.inas.