ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHÙNG THỊ HIỀN

TỔ CHỨC KHAI THÁC SỬ DỤNG
TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ
CHO CÁC HOẠT ĐỘNG TRƯNG BÀY
CỦA CÁC BẢO TÀNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Lƣu trữ

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

PHÙNG THỊ HIỀN

TỔ CHỨC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TƯ LIỆU, TÀI
LIỆU LƯU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƯNG
BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lưu trữ
Mã số: 60 32 24

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS Nguyễn Văn Hàm


CHƢƠNG 2: TÌNH HÌNH TỔ CHỨC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TƢ
LIỆU, TÀI LIỆU LƢU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƢNG BÀY
CỦA CÁC BẢO TÀNG

1


2.1. Phƣơng pháp tổ chức khai thác và sử dụng tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ
phục vụ cho hoạt động trƣng bày của các bảo tàng ................................... 38
2.2. Các hình thức tổ chức khai thác sử dụng tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ phục vụ
cho hoạt động trƣng bày của các bảo tàng ................................................ 54
2.2.1. Xây dựng website trực tuyến chung về triển lãm tƣ liệu, tài liệu
lƣu trữ và hiện vật của các bảo tàng trên cả nƣớc .................................... 54
2.2.2. Giới thiệu các ấn phẩm tƣ liệu và tài liệu lƣu trữ…………………. 56
2.2.3. Xây dựng các chuyên đề lƣu trữ liên quan đến công tác trƣng bày.. 60
2.3. Những ƣu điểm và hạn chế trong tổ chức khai thác sử dụng tƣ liệu,
tài liệu lƣu trữ phục vụ hoạt động trƣng bày của các bảo tàng .................. 63
2.3.1. Những ƣu điểm ............................................................................... 63
2.3.2. Những hạn chế ............................................................................... 66
CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỔ CHỨC
KHAI THÁC, SỬ DỤNG TƢ LIỆU, TÀI LIỆU LƢU TRỮ PHỤC VỤ
HOẠT ĐỘNG TRƢNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG
3.1. Nâng cao nhận thức về giá trị của tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ phục vụ hoạt
động trƣng bày của các bảo tàng. .............................................................. 73
3.2. Tăng cƣờng mối quan hệ hợp tác các bảo tàng với các cơ quan
lƣu trữ việc sử dụng tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ……………………………... 74
3.3. Tổ chức khoa học tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ ........................................... 75
3.4. Các cơ quan lƣu trữ chủ động phối hợp các bảo tàng tham gia trƣng
bày triển lãm tƣ liệu tài liệu lƣu trữ theo chuyên đề .................................. 77
3.5. Chủ động sƣu tầm và thu thập tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ ........................ 78

với những thành tựu và sự phát triển chung của đất nƣớc, ngành bảo tàng nƣớc
ta có những bƣớc tiến quan trọng. Tuy vậy, trên thực tế của hệ thống bảo tàng,
khả năng tổ chức hoạt động cũng nhƣ về lĩnh vực bảo tàng học, ngành bảo tàng
nƣớc ta vẫn còn nhiều bất cập, đó là chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu xã hội, đặc biệt
là chƣa phản ánh đƣợc đầy đủ những giá trị văn hóa, những truyền thống quý giá
của ông cha ta qua hàng nghìn năm dựng nƣớc và giữ nƣớc.


Chức năng của các bảo tàng hiện nay đó là nghiên cứu, sƣu tầm, kiểm kê,
bảo quản và trƣng bày, giới thiệu di sản văn hóa, bằng chứng vật chất về thiên
nhiên, con ngƣời và môi trƣờng sống của con ngƣời trên cả nƣớc nhằm phục vụ
nhu cầu nghiên cứu, giáo dục, học tập, tham quan và hƣởng thụ văn hóa của
công chúng.
Trong đó hoạt động trƣng bày của các bảo tàng đóng một vai trò quan trọng
trong việc tuyên truyền, giới thiệu tƣ liệu, hiện vật và tài liệu lƣu trữ đến quần
chúng nhân dân. Bởi vậy, đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta quan tâm tạo điều kiện
tăng cƣờng đầu tƣ kinh phí cho việc bổ sung tƣ liệu, tài liệu, hiện vật xây dựng
phƣơng án thiết kế mỹ thuật hệ thống trƣng bày của bảo tàng.
Để trƣng bày các tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ ở các bảo tàng đƣợc hiệu quả thì
công tác lƣu trữ đóng một vai trò quan trọng trong việc lƣu giữ bảo quản, phát
huy giá trị nguồn tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ phục vụ hoạt động trƣng bày của các
bảo tàng. Trong đó phải kể đến công tác tổ chức khai thác sử dụng tƣ liệu, tài
liệu lƣu trữ của các cơ quan lƣu trữ nói chung và của bảo tàng nói riêng. Bởi đã
từ lâu con ngƣời đã biết lƣu trữ và khai thác sử dụng tài liệu lƣu trữ để phục vụ
cho nhu cầu tồn tại và phát triển. Ngày nay cùng với sự phát triển của xã hội,
nhu cầu khai thác và sử dụng tài liệu ngày càng gia tăng, nó là nguồn thông tin
quá khứ, có độ tin cậy cao, có giá trị đặc biệt góp phần vào việc xây dựng và bảo
vệ toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ của quốc gia.
Ở các cơ quan lƣu trữ, các bảo tàng nhờ có hoạt động tổ chức khai thác sử
dụng phục vụ nguồn tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ đã giúp cho việc phục vụ hoạt động

trƣng bày tại các bảo tàng.
- Đánh giá trình hình thực tiễn công tác tổ chức khai thác sử dụng tƣ liệu,
tài liệu phục vụ cho hoạt động trƣng bày của bảo tàng.
- Nghiên cứu, đƣa ra các hình thức tổ chức khai thác sử dụng tƣ liệu, tài
liệu lƣu trữ phục vụ hoạt động trƣng bày của các bảo tàng và các giải pháp tổ
chức thực hiện các hình thức đó.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài này là công tác tổ chức khai thác sử dụng
tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ phục vụ hoạt động trƣng bày của các bảo tàng thông qua
việc nghiên cứu các văn bản quy định về công tác tổ chức khai thác sử dụng tƣ
liệu, tài liệu lƣu trữ và thông qua nghiên cứu khảo sát thực tế việc tổ chức tƣ


liệu, tài liệu trong thƣ viện, kho lƣu trữ ở các cơ quan lƣu trữ và của các bảo
tàng phục vụ cho công tác trƣng bày của bảo tàng.
Để nghiên cứu đề tài này, chúng tôi đã chọn một số bảo tàng để khảo sát
nhƣ: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, bảo tàng Nhân học – Trƣờng Đại học
khoa học xã hội và Nhân văn, Bảo tàng Hà Nội, bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Các
trung tâm lƣu trữ quốc gia thuộc Cục Văn thƣ và Lƣu trữ Nhà nƣớc; Và phạm vi
nghiên cứu của đề tài là thực tiễn công tác tổ chức sử dụng tƣ liệu, tài liệu lƣu
trữ phục vụ cho hoạt động trƣng bày của các bảo tàng nói trên mà không đi sâu
vào nghiên cứu mục đích khác của công tác khai thác sử dụng tƣ liệu, tài liệu
lƣu trữ và hiện vật khác của các bảo tàng nói chung.
4. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Những năm gần đây, hầu nhƣ các bảo tàng đã chủ động, quan tâm tới
công tác thu thập và sƣu tầm tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ tại các cơ quan lƣu trữ phục
vụ cho hoạt động trƣng bày khi đi kèm với hiện vật tạo tính hấp dẫn, đa dạng
hơn với các chủ đề trƣng bày của bảo tàng. Tại Bảo tàng Hồ Chí Minh, nhân dịp
kỷ niệm 117 năm Ngày sinh của Ngƣời, Bảo tàng đã phối hợp với Cục Văn thƣ
và Lƣu trữ nhà nƣớc, Tổng Cục Lƣu trữ Nhà nƣớc Trung Quốc phối hợp với các

tàng vẫn chƣa có.
Khai thác sử dụng tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ là mục đích cuối cùng của công tác
lƣu trữ. Vấn đề này cũng đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu ở những góc độ khác
nhau nhƣ: “ Lý luận và thực tiễn công tác lƣu trữ” của nhóm tác giả Đào Xuân
Chúc, Nguyễn Văn Hàm, Vƣơng Đình Quyền; các bài viết mang tính khái quát,
điển hình là các bài viết của tác giả: GS.TSKH. Nguyễn Văn Thâm, PGS.TS.Vũ
Thị Phụng, TS.Dƣơng Văn Khảm, TS. Phan Đình Nham, TS.Nguyễn Lệ Nhung,
Ngô Thế Hiệu, Việt Trí...đƣợc đăng trên tạp chí Văn thƣ – Lƣu trữ, kỷ yếu hội
nghị khoa học trong những năm vừa qua.
Ngoài ra, còn có các luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp của học viên cao
học và sinh viên Khoa Lƣu trữ học và Quản trị văn phòng, Trƣờng Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhƣ: Luận văn thạc sĩ
của Hoàng Thị Bạch Yến “ Tổ chức và sử dụng khai thác tài liệu trong kho lƣu
trữ Trung ƣơng Đảng phục vụ nghiên cứu lịch sử Đảng giai đoạn năm 1930 –
1945 ”; Luận văn thạc sĩ của Phạm Thị Bích Hải “ Nghiên cứu các giải pháp
hoàn thiện hệ thống công cụ tra cứu khoa học tƣ liệu lƣu trữ tại Trung tâm Lƣu


trữ Quốc gia III”; Khóa luận tốt nghiệp của Trần Phƣơng Hoa “ Một số giải
pháp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác sử dụng tài liệu phục vụ việc giải quyết
chế độ chính sách cho ngƣời có công với cách mạng”; khóa luận của Nguyễn
Kim Dung “ Tổ chức khai thác và sử dụng khối hồ sơ, kỷ luật của các bộ đi B
(1959 – 1975) tại Trung tâm lƣu trữ Quốc gia III Hà Nội ”; khóa luận tốt nghiệp
của Nguyễn Thị Thu Huyền “ Tổ chức sử dụng tài liệu ở một số cơ quan ngang
Bộ”...
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nói trên đã nghiên cứu đƣợc về mặt
lý luận và thực tiễn của công tác khai thác, sử dụng tài liệu lƣu trữ; nêu lên đƣợc
tầm quan trọng, thực trạng và đề xuất một số giải pháp, kiến nghị góp phần nâng
cao hiệu quả công tác tổ chức phục vụ khai thác, sử dụng tài liệu phù hợp với
độc giả nghiên cứu. Tuy nhiên, cho đến nay đề tài chuyên đề về: “ Tổ chức khai

ƣơng giải mật các tài liệu của cơ quan, tổ chức trƣớc khi nộp lƣu vào kho lƣu trữ
Trung ƣơng Đảng và tài liệu của Kho Lƣu trữ Trung ƣơng Đảng giúp tôi hiểu
sâu hơn về các nghiệp vụ trong công tác lƣu trữ, dựa vào đó tôi nhìn nhận và
tiếp cận vấn đề tổ chức khai thác sử dụng tài liệu lƣu trữ tại các bảo tàng nhanh
chóng và dễ dàng hơn.
Thứ hai, là các sách nghiên cứu lý luận về công tác lƣu trữ nhƣ: “ Lý luận
và thực tiễn công tác lƣu trữ” của nhóm tác giả Đào Xuân Chúc, Nguyễn Văn
Hàm, Vƣơng Đình Quyền, năm 1990; cuốn “ Lý luận và thực tiễn công tác lƣu
trữ ở Liên Xô”của nhóm tác giả G.A.Bêlốp, A.N. Lôghinôva, K.G. Michiaép,
N.R ProKopenko; cuốn: “ TS. Đào Thị Diến (2010), Hà Nội qua tư liệu và tài
liệu lưu trữ 1873 – 1954 (2 tập)”, Cuốn: “Từ điển giải thích nghiệp vụ văn thư
lưu trữ Việt Nam” NXB Văn hóa Thông tin, năm 2011 giúp tôi hiểu sâu thêm lý
luận về công tác lƣu trữ.
Thứ ba, là hệ thống các sách giới thiệu tìm hiểu về chức năng, nhiệm vụ,
vai trò của bảo tàng, các hoạt động của bảo tàng nhƣ: cuốn cơ sở bảo tàng của
NXB Bảo tàng Cách mạng Việt Nam; cuốn “ cẩm nang bảo tảng” của NXB Bảo
tàng Cách mạng Việt Nam năm 2001; cuốn “ Bảo tàng góp phần hoàn thiện
nhân cách con ngƣời” của NXB Bảo tàng Cách mạng Việt Nam năm 2004.. đã
giúp tôi nắm rõ hơn về các nghiệp vụ ngành bảo tàng học. Từ đó tôi có thể đánh
giá đƣợc mối quan hệ chặt chẽ giữa công tác trƣng bày của bảo tàng với công
tác lƣu trữ.


Thứ tƣ, đó là các đề tài nghiên cứu khoa học, các luận văn thạc sĩ của sinh
viên, học viên cao học khoa Lƣu trữ học và Quản trị Văn phòng về khai thác sử
dụng tài liệu lƣu trữ phục vụ cho các hoạt động khác nhau nhƣ: trong việc dạy
và học môn lịch sử trong các trƣờng phổ thông – thực trạng và giải pháp; phục
vụ cho hoạt động nghiệp vụ báo chí của phóng viên tại một số tòa soạn báo ở Hà
Nội; phục vụ nghiên cứu lịch sử Đảng giai đoạn 1930 – 1945; phục vụ cho hoạt
động văn hóa đối ngoại trong giai đoạn mới và hội nhập quốc tế… giúp tôi có

Ở chƣơng này khái quát về vai trò của bảo tàng, chức năng của bảo tàng,
vai trò của hoạt động trƣng bày của các bảo tàng, giới thiệu về các hoạt động của
bảo tàng, các loại hình, nội dung tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ phục vụ cho hoạt động
trƣng bày của bảo tàng. Từ đó có thể khẳng định đƣợc tầm quan trọng của tổ
chức khai thác sử dụng tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ phục vụ cho hoạt động trƣng bày
của các bảo tàng.
CHƢƠNG 2: TÌNH HÌNH TỔ CHỨC, KHAI THÁC SỬ DỤNG TƢ
LIỆU, TÀI LIỆU LƢU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TRƢNG BÀY CỦA
CÁC BẢO TÀNG
Trong chƣơng 2 đi sâu vào nghiên cứu tình hình thực tế việc tổ chức khai
thác sử dụng nguồn tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ phục vụ hoạt động trƣng bày của các
bảo tàng tại các cơ quan lƣu trữ và các bảo tàng trên địa bàn Hà Nội. Từ đó đƣa
ra những ƣu điểm và tồn tại trong việc tổ chức khai thác sử dụng tƣ liệu, tài liệu
lƣu trữ phục vụ hoạt trƣng bày của các bảo tàng.
CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỔ CHỨC
KHAI THÁC SỬ DỤNG TƢ LIỆU, TÀI LIỆU LƢU TRỮ PHỤC VỤ HOẠT
ĐỘNG TRƢNG BÀY CỦA CÁC BẢO TÀNG
Trên cơ sở nội dung của chƣơng 2, chúng tôi đề xuất một số giải pháp và
biện pháp giúp cho việc tổ chức khai thác sử dụng tƣ liệu, tài liệu lƣu trữ của các
cơ quan lƣu trữ nói chung và các bảo tàng nói riêng trong việc phục vụ hoạt
động trƣng bày của các bảo tàng.
Trong quá trình triển khai đề tài chắc chắn luận văn không tránh khỏi
những thiếu sót, chúng tôi mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp của thầy
giáo, cô giáo, các lãnh đạo của các bảo tàng và các nhà nghiên cứu để luận văn
hoàn thiện hơn.


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bảo tàng góp phần hoàn thiện nhân cách con người (2004), Nhà xuất bản
Bảo tàng cách mạng Việt Nam, Hà Nội.

nhiệm vụ cần thiết của các kho lưu trữ, Tạp chí Văn thƣ lƣu trữ, số 2.
14. Nguyễn Văn Hàm (2010), Bàn về sự giao thoa giữa công tác lưu trữ và
công tác bảo tàng trong vấn đề phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ, Tạp chí
Văn thƣ Lƣu trữ Việt Nam, số 9.
15. Trần Phƣơng Hoa (2004), Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả
KTSD TLLT phục vụ giải quyết chế độ chính sách cho người có công với
cách mạng, Khóa luận tốt nghiệp,Tƣ liệu khoa Lƣu trữ học và Quản trị
Văn phòng.
16. TS. Nguyễn Thị Liên Hƣơng (2009), Mối quan hệ và trách nhiệm giữa
các chủ thể trong hoạt động khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ, Kỷ yếu
Hội nghị khoa học “ Khai thác và phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ
trong nghiên cứu khoa hoa học xã hội và nhân văn
17. Hà Văn Huề (2002), Xác định các giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức
sử dụng tài liệu lưu trữ tại Trung tâm lưu trữ tỉnh, thành phố trực thuộc
Trung ương, Luận văn thạc sỹ, Hà Nội. Tƣ liệu khoa Lƣu trữ học và Quản
trị Văn phòng
18. Nguyễn Văn Lanh (2008), Giải mật tài liệu kho lưu trữ trung ương nhằm
tăng cường công tác phục vụ khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ Đảng, Kỷ


yếu Hội nghị khoa học quốc tế về phát huy giá trị tài liệu lƣu trữ phục vụ
sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, Hà Nội.
19. Hoàng Mai Liên (1999), Một số vấn đề về tổ chức sử dụng tài liệu lưu trữ
của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, khóa luận tốt nghiệp, Tƣ liệu khoa
Lƣu trữ học và Quản tri Văn phòng.
20. Luật Lưu trữ số 1/2011/QH1, .
21. Nghị định 110/2004/NĐ – CP ngày 08 tháng 04 năm 2004 của Chính phủ
về công tác văn thư.
22. Nghị định 111/2004/NĐ – CP ngày 08 tháng 04 năm 2004 của Chính phủ
quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh lưu trữ Quốc gia.

Tài

chính – Thực trạng và giải pháp, khóa luận tốt nghiệp, Tƣ liệu khoa

Lƣu trữ học và Quản trị Văn phòng.
35.Về lịch sử, văn hóa và bảo tàng ( 2004),Nhà xuất bản Bảo tàng cách mạng
Việt Nam.