ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN THI ̣HỒNG THÚY

HÌNH TƢỢNG NGƢỜI PHỤ NỮ
TRONG MỘT SỐ TIỂU THUYẾT TIÊU BIỂU
VỀ ĐỀ TÀ I NÔNG THÔN VIỆT NAM VIẾT SAU NĂM 1986

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành Văn ho ̣c Viêṭ Nam

Hà Nội - 2014

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN THI ̣HỒNG THÚY

HÌNH TƢỢNG NGƢỜI PHỤ NỮ
TRONG MỘT SỐ TIỂU THUYẾT TIÊU BIỂU
VỀ ĐỀ TÀ I NÔNG THÔN VIỆT NAM VIẾT SAU NĂM 1986

Luâ ̣n văn Tha ̣c si ̃ chuyên ngành Văn ho ̣c Viêṭ Nam
Mã số: 60 22 01 21

Ngƣời hƣớng dẫn khoa ho ̣c: PGS.TS HÀ VĂN ĐƢ́C


, bạn bè -

những người đã luôn ủng hộ, động viên tôi nỗ lực để hoàn thành tố t nhấ t luận
văn này.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 11 / 2014
Tác giả
Trầ n Thi ̣ Hồ ng Thúy

4


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU..................................................................................................... 7
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................... 7
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề .................................................................................. 9
2.1 Những ý kiến chung về văn xuôi viết về nông thôn ...................................... 9
2.2 Những ý kiến đánh giá về Mảnh đất lắm người nhiều ma (Nguyễn Khắc
Trường), Ma làng (Trịnh Thanh Phong), Dòng sông Mía (Đào Thắng)
............................................................................................................................... 12
2.2.1 Tiểu thuyết Mảnh đất lắm người nhiều ma của nhà văn Nguyễn Khắc
Trường ................................................................................................................... 13
2.2.2 Tiể u thuyế t Ma làng của nhà văn Trịnh Thanh Phong ........................ 15
2.2.3 Tiểu thuyết Dòng sông Mía của nhà văn Đào Thắng............................ 17
3. Mục đích nghiên cứu ......................................................................................... 18
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ..................................................................... 19
4.1 Đối tượng nghiên cứu .................................................................................. 19
4.2 Phạm vi nghiên cứu ..................................................................................... 19
5. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................... 19
6. Cấu trúc luận văn ............................................................................................... 20

CHƢƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT PHỤ NỮ TRONG
MẢNH ĐẤT LẮM NGƯỜI NHIỀU MA, MA LÀNG, DÒNG SÔNG MÍ A ....... 80
3.1 Miêu tả ngoại hình nhân vật ............................................................................ 80
3.2. Nghệ thuật miêu tả thế giới nội tâm nhân vật ................................................. 89
3.3 Nghệ thuật miêu tả hành động nhân vật ........................................................... 96
3.4 Ngôn ngữ nhân vật ........................................................................................... 98
3.4.1 Ngôn ngữ đối thoại tự nhiên, mang đậm tính chất khẩu ngữ,
từ địa phương, lối chửi thề, chửi đổng ........................................................... 99
3.4.2 Ngôn ngữ vận dụng chất liệu dân gian: thành ngữ, tục ngữ ............... 101
KẾT LUẬN .......................................................................................................... 104
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................. 106

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:

6


Đặc thù của văn học là phản ánh nhận thức, khám phá hiện thực đời
sống con người. Việt Nam là một nước nông nghiệp. Dân cư đa số là nông
dân. Chính vì vậy, hiện thực nông thôn và người nông dân luôn là vấn đề
nóng bỏng, mang tính thời sự. Nó trở thành đề tài hấp dẫn nhiều cây bút tài
năng và đã thu được những thành tựu đầy ấn tượng. Tuy nhiên, do bối cảnh
lịch sử, văn hóa, xã hội, do tài năng, tâm huyết, cách nhìn nhận vấn đề của
người cầm bút, hình ảnh nông thôn và người nông dân hiện lên mang những
diện mạo riêng biệt.
Văn học Việt Nam từ năm 1975, nhất là từ năm 1986, từng bước
chuyển sang giai đoạn đổi mới. Đại hội Đảng lần thứ VI với công cuộc đổi
mới do Đảng đề xướng và lãnh đạo đã thổi một luồng gió lớn vào đời sống
văn học nghệ thuật, mở ra thời kì đổi mới của văn học Việt Nam trong tinh

Dòng sông Mía (Đào Thắng), Ma làng (Trịnh Thanh Phong) là ba tác phẩm
tiêu biểu, đặc sắc, được dư luận quan tâm. Mảnh đất lắm người nhiều ma,
Dòng sông Mía nhận giải thưởng của Hội nhà văn. Ma làng, Mảnh đất lắm
người nhiều ma được chuyển thể thành phim làm lay động bao trái tim khán
giả. Ba tác phẩm đã gieo vào lòng người đọc, người xem những băn khoăn,
trăn trở về số phận người nông dân, nhất là người phụ nữ trước sự biến
chuyển của thực tiễn đời sống.
Xuất phát từ lòng yêu mến ba tác phẩm , từ ý muố n tim
̀ hiể u về cuô ̣c
số ng con người , đă ̣c biê ̣t là người phu ̣ nữ nông thôn trong tiể u thuyế t

những

năm sau đổ i mới, đồ ng thời với mong muố n bổ sung thêm kiế n thức , giúp ích
cho viê ̣c ho ̣c tâ ̣p , nghiên cứu sau này của bản thân , chúng tôi quyế t đinh
̣ lựa
chọn đề tài: Hình tượng người phụ nữ trong một số tiểu thuyết tiêu biểu về
đề tài nông thôn Việt Nam viế t sau năm 1986 (Khảo sát q ua ba tiểu thuyết
“Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường, “Ma làng” của
Trịnh Thanh Phong, "Dòng sông Mía” của Đào Thắng) cho luận văn Cao học
của mình. Với đề tài này, chúng tôi mong muốn góp thêm ý kiến trong hành

8


trình khám phá một trong những nhân vật trung tâm của văn học thời kì đổi
mới – hình tượng người phụ nữ nông thôn.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nhìn lại lịch sử nghiên cứu vấn đề , chúng tôi nhận thấy : sự nở rộ của
tiểu thuyết thời kì đổi mới, đặc biệt là các tiểu thuyết về đề tài nông thôn được



dung và nghê ̣ thuâ ̣t . Nế u ở giai đoa ̣n trước năm 1986, tác giả đi vào những
thành tựu và hạn chế trong việc phản ánh hiện thực thì ở giai đoạn sau năm
1986, ngoài việc giới thiệu diện mạo chung , tác giả còn tập trung đánh giá
những đă ̣c trưng sáng tạo về nội dung của văn xuôi viết về nông thôn thời kì
đổ i mới qua sự chuyể n biế n về chủ đề , phạm vi bao quát hiện thực và cách thể
hiê ̣n nhân vâ ̣t . Đồng thời tác giả cũng đánh giá những thành tựu bước đầu về
phương diêṇ nghê ̣ thuâ ̣t: ngôn ngữ, thể loa ̣i, phong cách chung và gio ̣ng điê ̣u.
Văn ho ̣c luôn là câu chuyê ̣n về con người , về những dâu bể thăng trầ m
của lịch sử. Bởi vâ ̣y sự thay đổ i của thời đa ̣i văn ho ̣c này so với thời đa ̣i văn
học khác ngẫm ra luôn gắ n với sự thay đổ i quan niê ̣m về con người. Trong bài
Vài suy nghĩ về con người trong văn xuôi thời kì đổi mới

[41], tác giả Tôn

Phương Lan nhâ ̣n xét : đây là thời kì mà trong văn ho ̣c con người đươ ̣c soi
chiế u từ rấ t nhiề u phiá . Chính quan niệm nghệ thuật về con người mới khiến
nhà văn phải mở rộng chân trời tìm kiếm của mình đến những góc khuất

,

những vùng cấ m điạ trước đây và nhiǹ thấ y ngoài cái con người kinh điể n còn
có một loạt những con người trong cùng xã hội và ngay trong cùng một con
người.
Mở rô ̣ng góc đô ̣ soi chiế u về con người , trong bài viết Về một hướng
thử nghiê ̣m của tiểu thuyế t Viê ̣t Nam từ cuố i thập kỉ 80 đến nay [48], tác giả
Nguyễn Thi ̣Bin
̀ h đã đề câ ̣p đế n khiá ca ̣nh "tính trò chơi" của tiểu thuyết, đến
sự xuấ t hiê ̣n của nhân vâ ̣t dị biệt hoă ̣c kì ảo. Trong Ý thức cách tân trong tiểu

7. Nguyễn Thị Bình (2007), Văn xuôi Việt Nam 1975 - 1995. Những đổi mới cơ

bản, NXB Giáo dục, Hà Nội.
8. Nguyễn Thị Bình (2003), Một vài nhận xét về quan niệm hiện thực trong văn

xuôi nước ta từ sau 75. Tạp chí Văn học, (8). T.24-27.
9. Trần Cương (1995), Nhìn lại văn xuôi viết về nông thôn từ sau những năm 80,

Tạp chí Văn học, (4), Tr.34-36.
10. Trần Cương (1995), Văn xuôi viết về nông thôn trước thời kỳ đổi mới (I986),Tạp

chí Văn học số 12.
11. Trần Cương (1995), Nhân vật nông dân trong một số tác phẩm văn xuôi thời kỳ

đổi mới, Tạp chí văn hóa nghệ thuật, số 12.
12. Trần Cương (1995), Văn xuôi viết về nông thôn từ nửa sau những năm 80, Tạp

chí văn học số 4.

11


13. Hồ ng Diệu (1995), Về mảnh đất lắm người nhiều ma, Văn nghệ quân đội, số 1.

14. Hồ ng Diệu (1991), Về mảnh đất lắm người nhiều ma, Văn nghệ quân đội sô 8.
15. Nguyễn Đăng Duy (2009). Văn hóa tâm linh, Nxb Văn hóa - Thông tin., Hà
Nội.
16. Trầ n Ngo ̣c Dung (2006), Chủ đề phụ nữ từ văn học dân gian đến văn học
hiê ̣n đa ̣i , Tạp chí văn học sô


45. Phong Lê (2001), Tiểu thuyế t mở đầu thế kỷ XXI trong tiến trình Văn học Việt
Nam từ tháng 8 năm 1945 in trong: Nghiên cứu văn học, NXB Khoa học xã hội.
46. Phong Lê (1990), Văn học và hiện thực, Nxb KHXH, Hà Nội.
47. Nguvễn Văn Long (2002), Văn học Việt Nam trong thời đại mới, Nxb Giáo dục,
Hà Nội.
48. Nguyễn Văn Long - Lã Nhâm Thìn (Đồng chủ biên. 2006), Văn học Việt Nam
sau 1975. Những vấ n đề nghiên cứu và giảng dạy, Nxb Giáo dục, Hà Nôi.
49. Lê Lựu (2014), Chuyê ̣n làng Cuội, Nxb Dân Trí
50 Nguyễn Đăng Mạnh (1996), Con đường đi vào thế giới nghệ thuật của nhà văn,
NXB Giáo dục, Hà Nội.
51. Milan Kundera (1998), Nghệ thuật tiể u thuyết, NXB Đà Nẵng.
52. Nhiề u tác giả (2006), Từ điể n văn học (bộ mới), NXB Thế giới.
53. Trịnh Thanh Phong (2002), Ma làng, NXB Văn học.
54. Vũ Trọng Phụng (2013), Giông Tố , Nxb Văn ho ̣c
55. Trần Đăng Suyề n (2004), Nhà văn hiện thực đời sống và cá tính sáng tạo, NXB
Văn học, Hà Nội.
56. Trần Đình Sử (2003), Lý luận và phê bình văn học, NXB Giáo dục.
57. Trần Đình Sử (2001), Mấy vấn đề trong quan niệm con người của văn học Việt
Nam thế kỷ XX. Tạp chí văn học.
58. Trần Lệ Thanh (2003), Ma làng và sự trăn trở của một ngòi bút với quê hương,
Báo Văn nghệ trẻ số 2.

14


59. Bùi Việt Thắng (2000), Bàn về tiểu thuyết, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội.
60. Bùi Việt Thắng (2005). Tiếu thuyết đương đại, NXB Quân đội nhân dân.
61. Bùi Việt Thắng (2004), Tiểu thuyếí Dòng sông mía và sự bứt phá của Đào
Thắng, Báo Văn nghệ số 38.
62. Đào Thắng (2004), Dòng sông mía, MXb Hội nhà văn, Hà Nội.

http://www.tienphong.vn/van-nghe/623615/Lao-Ma-Lang-tpp.html
74. Hoàng Cẩm Giang , Vấn đề nhân vật trong tiểu thuyết Việt Nam đầu thế

15


kỷ XXI , http://khoavanhoc-ush.edu.vn, 26/11/2010]
75. Hoàng Ngọc Hiến (2009), Dòng sông Mía của Đào Thắng, Nguồn
http://tapchisonghuong.com. vn/ Ngày 10/3.
76. Phạm Ngọc Tiến (2007) Đề tài nông thôn không bao giờ mòn. Nguồn
http://tuoitre.vn/Pages/Printvìew.aspx?ArticlelD=232130

16