ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------

TÔ THỊ HƢƠNG

ỨNG DỤNG PHƢƠNG PHÁP CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC GIÁO DỤC
KỸ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ TỰ KỶ TẠI
TRƢỜNG MẦM NON ÁNH SAO MAI - HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------

TÔ THỊ HƢƠNG

ỨNG DỤNG PHƢƠNG PHÁP CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC GIÁO DỤC
KỸ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ TỰ KỶ TẠI
TRƢỜNG MẦM NON ÁNH SAO MAI - HÀ NỘI

Chuyên ngành:
Mã số:

Công tác xã hội

1.2.1 Tự kỷ.................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2 Đặc điểm tâm lý của trẻ tự kỷ ............. Error! Bookmark not defined.
1.3 Các khái niệm về giao tiếp...................... Error! Bookmark not defined.
1.3.1 Khái niệm giao tiếp ............................. Error! Bookmark not defined.
1.3.2 Khái niệm kỹ năng giao tiếp ...............................................................34
1.3.3 Phân loại kỹ năng giao tiếp ...............................................................37
1.4 Khái niệm công tác xã hội nhóm ............ Error! Bookmark not defined.
1.4.1 Khái niệm công tác xã hội. ................. Error! Bookmark not defined.
1.4.2 Khái niệm công tác xã hội nhóm ........ Error! Bookmark not defined.
1.4.3.Tiến trình công tác xã hội nhóm ......... Error! Bookmark not defined.
1.5 Một số đặc điểm về địa bàn nghiên cứu. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ỨNG DỤNG PHƢƠNG PHÁP CÔNG
TÁC XÃ HỘI NHÓM NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC KỸ
NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ TỰ KỶ TẠI TRƢỜNG MẦM NON ÁNH
SAO MAI – HÀ NỘI .......................................... Error! Bookmark not defined.


2. Thực trạng giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ Tự kỷ hiện nay. ...... Error!
Bookmark not defined.

4


2.1 Sự phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ Tự kỷ lứa tuổi mầm non ở
Việt Nam. ........................................................ Error! Bookmark not defined.
2.2 Thực trạng giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ Tự kỷ tại trƣờng mầm
non Ánh Sao Mai - Hà Nội. ............................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1 Những nội dung về giáo dục kỹ năng giao tiếp đang được giảng dạy
tại trường mầm non Ánh Sao Mai - Hà Nội.Error! Bookmark not
defined.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHU LỤC

6


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CTXX

:

Công tác xã hội

GDMN

:

Giáo dục mầm non

GDĐT

:

Giáo dục đào tạo

GV

:


Phỏng vấn sâu

MN

:

Mầm non


DANH MỤC BẢNG BIỂU

1.1: Bảng phương châm giáo dục cho TTK.................................................44
1.2: Bảng sơ đồ tổ chức cán bộ quản lý của trường Ánh Sao Mai ..............45
2.1: Bảng đánh giá 6 trẻ theo thang Cars .....................................................51
2.2: Sơ đồ các mối quan hệ ảnh hưởng đến trẻ ............................................69
2.3: Sơ đồ tiến trình hoạt động nhóm ..........................................................73


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành công trình nghiên cứu này tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt
tình của các tập thể và cá nhân.
Với tình cảm và lòng biết ơn sâu sắc tôi xin gửi lời cảm ơn tới PGS.TS
Nguyễn Hồi Loan - giáo viên hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo và giúp đỡ
tôi trong suốt thời gian nghiên cứu để tôi có thể hoàn thành được luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô tại Khoa Xã Hội học trường Đại học
Khoa học xã hội & Nhân văn – ĐHQGHN đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập
và nghiên cứu tại trường.
Tôi xin bày tỏ sự biết ơn chân thành tới Cô Th.S. Đỗ Thị Thảo – Tổ trưởng
tổ bộ môn phương pháp giảng dạy trẻ khuyết tật trí tuệ, và thầy Th.S. Nguyễn

khác trong gia đình, và mội người xung quanh, tất cả những liên kết tạo thành
môi trường gia đình – môi trường văn hóa xã hội đầu tiên của cuộc đời mỗi
người. Trong môi trường gia đình ấy, sự giao tiếp của cha mẹ có ảnh hưởng
đến sự phát triển những năm đầu đời của trẻ, bên cạnh đó sự giao tiếp với mọi
người xung quanh và các bạn cùng lứa tuổi cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến
sự phát triển của trẻ, đặc biệt là giao tiếp của trẻ tại trường cũng góp phần
hình thành nhân cách của trẻ sau này. [9]
Giao tiếp có vai trò quan trọng trong đời sống mỗi cá nhân cũng như các
quan hệ cá nhân trong xã hội. Thông qua giao tiếp mà con người tiếp thu lĩnh hội
các giá trị văn hóa tinh thần trong nền văn hóa xã hội, các chuẩn mực đạo đức để
hình thành phát triển nhân cách, đạo đức, hành vi, thói quen.
Giao tiếp là nhu cầu không thể thiếu của mỗi con người, nhờ có kỹ năng
giao tiếp mà con người có thể chung sống và hòa nhập trong một xã hội. Vì vậy
để thực hiện mục tiêu giáo dục cho trẻ thì điều cần thiết là phải hình thành và
phát triển kỹ năng giao tiếp ngay từ lứa tuổi mầm non. Kỹ năng giao tiếp không
phải bẩm sinh, di truyền mà nó được hình thành và phát triển trong quá trình

1


sống, qua hoạt động trải nghiệm và rèn luyện…Dạy cho trẻ biết cách giao tiếp
với mọi người xung quanh, biết tập trung chú ý khi giao tiếp, biết cách tiếp cận
và bày tỏ thái độ, quan điểm của mình bằng lời nói, cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, biết
cách giải quyết những tình huống trong cuộc sống hàng ngày, biểu đạt những
mong muốn cảm xúc, suy nghĩ, làm những việc nên làm đồng thời biết lắng nghe
và hiểu người khác
Tự kỷ là một loại khuyết tật do rối loạn của hệ thần kinh gây ảnh hưởng đến
hoạt động não bộ. Hiện nay Tự kỷ được coi là căn bệnh của thời đại, số lượng trẻ
Tự kỷ tăng lên nhanh chóng ở tất cả các quốc gia trên thế giới, Trẻ tự kỷ được
báo cáo xảy ra trong tất cả các nhóm chủng tộc, màu da các dân tộc và nền kinh

người xung quanh. Trong thực tế hiện nay chưa có một chương trình can thiệp
cho trẻ Tự kỷ nào nhấn mạnh đến việc nâng cao kỹ năng giao tiếp cho trẻ thông
qua hoạt động nhóm. Chính vì vậy mà việc vận dụng phương pháp công tác xã
hội nhóm trong can thiệp nhóm sẽ mang lại cái nhìn mới, đánh dấu một hướng đi
mới trong việc can thiệp và hỗ trợ cho trẻ Tự kỷ.
Vì thế, thông qua việc giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ tự kỷ sẽ giúp cho
việc phát triển nhân cách của trẻ tự kỷ toàn diện hơn. Đồng thời việc giáo dục kỹ
năng giao tiếp là một phương pháp phối hợp hữu hiệu với gia đình, nhà trị liệu
trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ tự kỷ.
Giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ đã đươc nghiên cứu nhiều trong lĩnh
vực khoa học giáo dục và tâm lý. Tuy nhiên, việc vận dụng các phương pháp
công tác xã hội vào nâng cao hiệu quả của hoạt động giáo dục kỹ năng giao tiếp
dưới góc độ công tác xã hội là lĩnh vực chưa được nghiên cứu nhiều, nhất là kỹ
năng giao tiếp của trẻ tự kỷ ở các trường mầm non. Mặc dù đây là vấn đề có ý
nghĩa lý luận và thực tiễn lớn.
Với những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu:” Ứng dụng phương
pháp công tác xã hội nhóm nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục kỹ năng
giao tiếp cho trẻ Tự kỷ tại trường Mầm Non Ánh Sao Mai – Hà Nội.” làm luận
văn tốt nghiệp của mình. Những kết quả đạt được của đề tài sẽ đóng góp không
chỉ về lý luận mà còn đóng góp cả về thực tiễn cho nghiên cứu và thực hành của
công tác xã hội. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tôi muốn làm rõ hơn thực
trạng giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ tự kỷ trong trường mầm non còn nhiều
hạn chế và hiệu quả không cao; thông qua đó vận dụng những kỹ năng và phương
pháp công tác xã hội nhóm nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục kỹ năng
giao tiếp cho trẻ tự kỷ tại trường Mầm Non Ánh Sao Mai – Hà Nội.
2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Ngay từ thời xa xưa, giao tiếp đã được nhận định là một trong những
phương thức tồn tại và phát triển của cá nhân và xã hội. Với bản tính nhân đạo
và sự tiến bộ của xã hội, những người khuyết tật nói chung và những trẻ tự kỷ
nói riêng ngày càng được tôn trọng và đối xử bình đẳng. Nói cách khác là hoạt

14. Linda Maget(2009), Nâng cao khả năng giao tiếp cho trẻ, NXB Hồng Đức
15. Moria Pietese, Robin Treloar, Sue Cairns ( 1989), Từng bước nhỏ, NXB Đại
học Macquaria, Autralia.
16. Ngô Công Hoàn( 1992), Một số vấn đề giao tiếp sư phạm, NXB Đại học
sư phạm.
17. Hội tâm lý – giáo dục học Việt Nam (1997), LX Vugotxki – Nhà tâm lý học
kiệt xuất thế kỷ XX, Kỷ yếu hội thảo khoa học, Hà Nội.


18. Ngô Xuân Điệp ( 2009), Nghiên cứu nhận thức của trẻ tự kỷ tại thành phố
Hồ Chí Minh, luận án tiến sỹ tâm lý học, Bệnh Viện Nhi Đồng 2 – TP Hồ
Chí Minh.
19. Nguyễn Ánh Tuyết( 1987), Giao dục trẻ mẫu giáo chơi trong nhóm bạn bè,
NXB giáo dục.
20. Nguyễn Ánh Tuyết( 1992), Những điều cần biết về sự phát triển của trẻ thơ,
NXB giáo dục
21. Nguyễn Ánh Tuyết( 1995), Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non, NXB giáo dục.
22. Nguyễn Hương Giang( 2008), Bước đầu tìm hiểu về một số đặc điểm tâm lý
của trẻ tự kỷ, Luận văn thạc sỹ - Đại học sư phạm Hà Nội.
23. Nguyễn Nữ Tâm An(2007), Sử dụng phương pháp TEACCH trong giáo dục
Tự kỷ tại Hà Nội, Luận văn Thạc sỹ.
24. Nguyễn Khắc Viện ( 1990), Tâm lý lâm sàng trẻ em Việt Nam, NXB Đại học
Y Hà Nội.
25. Nguyễn Thị Oanh( 1995), Tâm lý học truyền thông và giao tiếp, NXB Phụ nữ.
26. Nguyễn Văn Lê ( 1992), Vấn đề giao tiếp, NXB Giao dục.
27. Nguyễn Văn Thành( 2006), Trẻ tự kỷ phương thức giáo dục, NXB Tôn giáo.
28. Nguyễn Văn Siêm( 2007), Tâm bệnh học trẻ em và thanh thiếu niên, NXB
Đại Học Quốc Gia.
29. Nguyễn Thanh Bình(2008), tập bài giảng phương pháp nghiên cứu xã hội,
Đại học Sư phạm Hà Nội.

47. Trần Thị Lệ Thu (2002), Đại cương can thiệp sớm cho trẻ khuyết tật trí tuệ,
Nxb Đại học quốc gia Hà Nội.
Trang web
48.www.tretuky.com.