ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
======================

LÊ THỊ PHƢỢNG

VĂN HOÁ ẨM THỰC CỦA NGƢỜI VIỆT
QUA CA DAO TỤC NGỮ TRUYỀN THỐNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học dân gian

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
======================

LÊ THỊ PHƢỢNG

VĂN HOÁ ẨM THỰC CỦA NGƢỜI VIỆT
QUA CA DAO TỤC NGỮ TRUYỀN THỐNG

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Văn học dân gian
Mã số: 60 22 01 25

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Việt Hƣơng

Hà Nội - 2014




MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................................. 4
PHẦN NỘI DUNG ......................................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI....................... Error! Bookmark not defined.
1.1. Giới thuyết các khái niệm ....................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Khái niệm tục ngữ, ca dao................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Ranh giới tục ngữ, ca dao, thành ngữ . Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Tục ngữ ca dao truyền thống ............... Error! Bookmark not defined.
1.1.4. Khái niệm văn hóa ẩm thực ................. Error! Bookmark not defined.
1.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ...................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Các công trình sưu tầm về văn hóa ẩm thực ...... Error! Bookmark not
defined.
1.2.2. Các công trình nghiên cứu về văn hóa ẩm thực . Error! Bookmark not
defined.
1.2.3. Các công trình nghiên cứu về văn hóa ẩm thực qua ca dao tục ngữ ... Error!
Bookmark not defined.
Tiểu kết ............................................................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: CÁC VẤN ĐỀ VỀ VĂN HÓA ẨM THỰC NGƢỜI VIỆT QUA CA
DAO TỤC NGỮ TRUYỀN THỐNG ......................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Các sản vật, đặc sản địa phƣơng trong ca dao, tục ngữ truyền thống.... Error!
Bookmark not defined.
2.1.1 Các sản vật, đặc sản địa phương trong ca dao truyền thống. ...... Error!
Bookmark not defined.
2.1.2. Các sản vật, đặc sản địa phương trong tục ngữ truyền thống ..... Error!
Bookmark not defined.
2. 2. Kinh nghiệm ăn uống trong ca dao, tục ngữ truyền thống .......... Error!
Bookmark not defined.
2.2.1. Kinh nghiệm ăn uống trong ca dao truyền thống......Error! Bookmark

TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................ 7
PHỤ LỤC


DANH MỤC BẢNG THỐNG KÊ
Bảng 1: Số lượng các loại sản vật được phản ánh qua ca dao ...Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2: Tần suất các loại sản vật được phản ánh trong ca dao .Error! Bookmark
not defined.
Bảng 3: Số lượng sản vật của ba miền phản ánh trong ca dao...Error! Bookmark
not defined.
Bảng 4: Số lượng các loại sản vật được phản ánh trong tục ngữ .................. Error!
Bookmark not defined.
Bảng 5: Tần suất các loại sản vật được phản ánh trong tục ngữ Error! Bookmark
not defined.
Bảng 6: Số lượng ca dao, tục ngữ phản ánh kinh nghiệm ăn uống ............... Error!
Bookmark not defined.
Bảng 7: Số lượng tục ngữ phản ánh các kinh nghiệm ăn uống ..Error! Bookmark
not defined.
Bảng 8: Số lượng ca dao tục ngữ phản ánh phong tục tập quán ăn uống ..... Error!
Bookmark not defined.
Bảng 9: Số lượng ca dao, tục ngữ phản ánh quan điểm ăn uống .................. Error!
Bookmark not defined.
Bảng 10: Khảo sát số lượng ca dao, tục ngữ người Việt phản ánh về văn hóa ẩm thực
............................................................................................ Error! Bookmark not defined.
Bảng 11: Số lượng ca dao phản ánh ẩm thực bằng lục bát và lục bát biến thể.... Error!
Bookmark not defined.


PHẦN MỞ ĐẦU

của Trần Thế Pháp (thế kỷ IV), sang thế kỷ XV có các công trình như Đại Việt
sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên, Dư địa chí của Nguyễn Trãi. Đến đầu thế kỷ
XVIII có tên Vũ Trung tùy bút của Phạm Đình Hổ.
Văn hóa ẩm thực còn được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau như một
số nhà nghiên cứu đã nghiên cứu về dinh dưỡng, truyền thống và phong cách ăn
uống của người Việt, một số khác lại đi sâu về lịch sử ăn uống và tập quán ăn
uống hay đặc sản của một số vùng miền. Ngoài ra, còn có các công trình nghiên
cứu chung về văn hóa của các dân tộc dưới góc độ dân tộc học và nhân học trong
đó có đề cập đến lĩnh vực ẩm thực của các dân tộc.
Đặc biệt hơn khi một số nhà văn viết về thú ăn uống như một thú chơi, một
nét nghệ thuật. Đó là các tác giả Thạch Lam với Hà Nội ba sáu phố phường, Vũ
Bằng với Thương nhớ mười hai, Miếng ngon Hà Nội…
Bên cạnh hàng loạt các công trình được ghi chép, sưu tầm, nghiên cứu trên
nhiều khía cạnh khác nhau về ẩm thực, trong kho tàng văn học dân gian vấn đề này
cũng đặc biệt được chú ý. Ẩm thực cũng là mảng nội dung không thể thiếu trong
toàn bộ ca dao, tục ngữ chiếm một số lượng không nhỏ.
Đã có không ít các nhà nghiên cứu về văn hóa, văn học dân gian bỏ nhiều
công sưu tầm nghiên cứu về ẩm thực qua ca dao, tục ngữ. về lĩnh vực này, nhiều
công trình, bài viết rất có giá trị trong đó cũng có công trình ít nhiều đề cập đến
ẩm thực qua ca dao, tục ngữ.
Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ về vấn đề
văn hóa ẩm thực qua ca dao tục ngữ trong sự so sánh giữa hai thể loại đó. Vì thế,
chúng tôi lựa chọn đề tài Văn hóa ẩm thực người Việt qua ca dao, tục ngữ truyền
thống. Chúng tôi mong muốn sẽ có một cách nhìn cụ thể hơn, sâu sắc hơn khi tìm
hiểu về hai thể loại phản ánh chung một vấn đề đồng thời cũng cho thấy những
nét đặc trưng trong mỗi thể loại.
2. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
2.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn có tên gọi Văn hóa ẩm thực của người Việt qua ca dao, tục ngữ
truyền thống nên đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là văn hóa ẩm thực của

Với số lượng tư liệu lớn nên phương pháp đầu tiên chúng tôi sử dụng trong
luận văn là thống kê để tìm ra những câu có liên quan đến ẩm thực sau đó chúng


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Sách, báo, tạp chí
1. Nguyễn Thúy Anh (2008), Thế ứng xử xã hội cổ truyền của người Việt qua
một số ca dao – tục ngữ, NXB ĐHQG. H.
2. Toan Ánh (2000) Văn hóa ẩm thực và món ăn Việt Nam, NXB Trẻ, Tp HCM
3. Lại Nguyên Ân chủ biên (2005 ), Từ điển văn học Việt Nam( in lần 5), Nxb
Giáo dục, Hà Nội.
4. Phan Kế Bính ( 1990 ), Việt Nam phong tục, Nxb Tổng hợp Đồng Tháp
5. Nguyễn Thị Bảy (2010), Ẩm thực dân gian Hà Nội, NXB Chính trị quốc gia.
6. Nguyễn Thị Bảy – Phạm Lan Anh (2014), Văn hóa ẩm thực qua tục ngữ
người Việt, NXB Chính trị quốc gia, H.
7. Nguyễn Thị Bảy (2010), Quà Hà Nội, NXB Văn hóa Thông tin, H.
8. Vũ Bằng (2014), Miếng ngon Hà Nội,NXB Hội nhà văn, H.
9. Lý Khắc Cung (2000): Hà Nội văn hóa và phong tục, NXB Thanh niên, H.
10. Huỳnh Thị Dung, Nguyễn Thu Hà, Nguyễn Thị Huế (2001), Từ điển văn
hóa ẩm thực việt nam, NXB Văn hóa thông tin.
11. Nguyễn Nghĩa Dân, Văn hoá ẩm thực trong tục ngữ ca dao Việt Nam, NXB
Lao động, 2011.
12. Chu Xuân Diên, Lƣơng Văn Đang, Phƣơng Tri (1993), Tục ngữ Việt
Nam, tái bản, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội .
13. Cao Huy Đỉnh ( 1974 ), Tìm hiểu tiến trình văn học dân gian Việt Nam, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội .
14. Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (1997 ), Từ điển thuật ngữ
văn học, tái bản, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
15. Đỗ Thị Hảo (chủ biên) (2010), Ẩm thực Thăng Long Hà Nội, NXB Phụ nữ
16. Hoàng Văn Hành chủ biên ( 1988 ), Kể chuyện thành ngữ tục ngữ, Nxb

30. Đinh Gia Khánh ( 1989 ), Trên đường tìm hiểu văn hoá dân gian, Nxb Khoa
học xã hội, Hà Nội .
31. Đinh Gia Khánh ( 1993 ), Văn hoá dân gian Việt Nam trong bối cảnh văn
hoá Đông Nam A, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội .


32. Đinh Gia Khánh ( 1995 ), Văn hoá dân gian Việt Nam với sự phát triển của
xã hội Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội .
33. Đinh Gia Khánh, Chu Xuân Diên ( 1972- 1973 ), Văn học dân gian (2 tập ),
Nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội .
34. Đinh Gia Khánh (chủ biên) (2008), Địa chí văn hoá Thăng Long - Đông
Đô, Hà Nội, Sở Văn hoá Thông tin Hà Nội.
35. Vũ Ngọc Khánh, Hoàng Khôi, (2012), Ăn và uống của người Việt, NXB Hà
Nội.
36. Vũ Ngọc Khánh (2002), Văn hóa ẩm thực Việt Nam, NXB Lao động
37. Mã Giang Lân tuyển chọn và giới thiệu ( 1994 ), Tục ngữ ca dao Việt Nam,
Nxb Giáo dục, Hà Nội .
38. Nguyễn Lân ( 1997 ), Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam, Nxb Khoa
học xã hội, Hà Nội .
39. Nguyễn Quang Lê (2003), Văn hoá ẩm thực trong lễ hội truyền thống Việt
Nam, Nxb Văn hoá thông tin.
40. Phạm Quang Long, Bùi Việt Thắng Tuyển chọn và giới thiệu (2010),
Tuyển tập tác phẩm về Văn hoá ẩm thực Thăng Long – Hà Nội, Nxb Hà Nội.
41. Nguyễn Thúy Loan (2010), Tục ngữ ca dao dân ca Hà Nội, NXB Hà Nội.
42. Phƣơng Linh, (1992), Món ăn Việt Nam sổ tay nội trợ, NXB TP HCM,
43. Bùi Việt Mỹ, Trƣơng Sỹ Hùng (1999), Văn hoá ẩm thực Hà Nội, Nhà xuất
bản Lao động, H.
44. Hoàng Kim Ngọc (2009), So sánh và ẩn dụ trong ca dao trữ tình, NXB
Khoa học xã hội, H.
45. Bùi Văn Nguyên. Hà Minh Đức (2013), Thơ ca Việt Nam hình thức và thể

dục, Hà Nội .
62. Trần Quốc Vƣợng chủ biên ( 1997 ), Cơ sở văn hoá Việt Nam, Nxb Giáo
dục, Hà Nội.
63. Trần Quốc Vƣợng, Nguyễn Thị Bẩy (2010), Văn hóa ẩm thực Việt Nam
nhìn từ lý luận và thực tiễn, NXB Từ điển bách khoa & Viện Văn hóa, H.


64. Trần Quốc Vƣợng (chủ biên) (1996), Văn hóa đại cương và cơ sở văn hóa
Việt Nam, NXB KHXH, H.
65. Trần Quốc Vƣợng, (2001), Văn hóa Việt Nam tìm tòi và suy ngẫm, NXB
HN.
Khóa luận, luận án:
66. Nguyễn Thị Bảy, Văn hóa ẩm thực dân gian Hà Nội, Luận án tiến sĩ ngành
văn hóa học.
67. Nguyễn Việt Hƣơng (2001), Tục ngữ Việt Nam: Bản chất thể loại qua hệ
thống phân loại, Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội.
68. Nguyễn Thị Hà (2007) Ẩm thực trong kho tàng tục ngữ người Việt, Khoá luận
tốt nghiệp, ngành Văn học, Trường Đại học KHXH& NV Hà Nội.