ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LƢU ĐÌNH DŨNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC
PHẦN KIM LOẠI – HÓA HỌC 12 CƠ BẢN

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM HÓA HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: T.S . Nguyễn Đức Dũng

HÀ NỘI – 2014


LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin gửi lời cảm ơn trân trọng nhất đến Ban Giám hiệu, các cán bộ
quản lý trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện
thuận lợi để khóa học được hoàn thành tốt đẹp.
Cùng với các học viên lớp Cao học Lý luận và phương pháp dạy học( bộ
môn Hóa học), chân thành cảm ơn quí thầy cô giảng viên đã tận tình giảng dạy, mở
rộng và làm sâu kiến thức chuyên môn, đã chuyển những hiểu biết hiện đại của
nhân loại về Giáo dục học Hóa học đến cho chúng tôi.
Đặc biệt, tác giả chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Đức Dũng, thầy đã không
quản ngại thời gian và công sức, hướng dẫn tận tình và vạch ra những định hướng


ĐC

Đối chứng

ĐT

Đối tượng

GD-ĐT

Giáo dục - Đào tạo

GQVĐ

Giải quyết vấn đề

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

KT-ĐG

Kiểm tra - đánh giá

L


TN

Thực nghiệm

THPT

Trung học phổ thông

ii


MỤC LỤC
Lời cảm ơn ...................................................................................................................i
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt ...................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục bảng ........................................................................................................ vii
Danh mục hình ........................................................................................................ viii
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................1
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH
....................................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1. Đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông .. Error! Bookmark
not defined.
1.1.1. Đổi mới giáo dục ở trường trung học phổ thông .......... Error! Bookmark not
defined.
1.1.2. Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học hoá học ở trường phổ thông . Error!
Bookmark not defined.
1.1.3. Phương pháp dạy học tích cực ........................ Error! Bookmark not defined.
1.2. Năng lực và sự phát triển năng lực cho học sinh THPT .. Error! Bookmark not

1.5.1. Khái niệm và bản chất dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề .............. Error!
Bookmark not defined.
1.5.2 Khái niệm tình huống có vấn đề. ..................... Error! Bookmark not defined.
1.5.3. Quy trình tổ chức dạy học theo phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.5.4. Các mức độ của việc áp dụng dạy học giải quyết vấn đề .... Error! Bookmark
not defined.
1.6. Thực trạng phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh
trong dạy học hóa học ở trường THPT của tỉnh Hà Nam ....... Error! Bookmark not
defined.
1.6.1. Điều tra thực trạng phát triển phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học
hóa học ở trường THPT của tỉnh Hà Nam ................ Error! Bookmark not defined.
1.6.2. Kết quả điều tra ............................................... Error! Bookmark not defined.
1.6.3. Nguyên nhân yếu kém về năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề của HS
trong học tập hóa học ở trường THPT ...................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 1...................................................... Error! Bookmark not defined.

iv


CHƢƠNG 2. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN KIM LOẠI –
HÓA HỌC 12 ............................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Phân tích nội dung, cấu trúc chương trình phần kim loại Hóa học lớp 12 cơ bản
– THPT ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Mục tiêu phần kim loại - Hóa học 12 trường THPT ..... Error! Bookmark not
defined.
2.1.2. Cấu trúc chương trình phần kim loại Hóa học 12 trường THPT ............ Error!
Bookmark not defined.
2.1.3. Một số điểm cần chú ý về nội dung và phương pháp dạy học phần kim loại

................................................................................................ Error! Bookmark not defined.
2.4.3. Hệ thống bài tập hóa học chương “Sắt và một số kim loại quan trọng” . Error!
Bookmark not defined.
2.5. Một số biện pháp phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học
sinh THPT ................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.5.1. Sử dụng hệ thống bài tập hóa học đã xây dựng để tạo tình huống có vấn đề và
hướng dẫn giải quyết các vấn đề trong dạy học phần hóa kim loại lớp 12 – THPT
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.5.2. Sử dụng các vấn đề - đề tài học tập có liên quan đến thực tiễn đời sống để
phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phần
kim loại lớp 12 THPT ............................................... Error! Bookmark not defined.
2.5.3. Sử dụng một số phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực phát
hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học phần kim loại lớp 12 THPT
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.5.4. Xây dựng và tuyển chọn một số bài kiểm tra nhằm phát triển và đánh giá
năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề của học sinh THPT .. Error! Bookmark not
defined.
2.6. Một số kế hoạch bài dạy (giáo án) ..................... Error! Bookmark not defined.
2.6.1. Kế hoạch bài dạy – Tiết 43 ............................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM\ ............. Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm ......................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm ........................ Error! Bookmark not defined.
3.3. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm sư phạm ..... Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm ..................... Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Chuẩn bị nội dung. .......................................... Error! Bookmark not defined.
3.3.3. Tiến hành thực nghiệm sư phạm ..................... Error! Bookmark not defined.
3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm............................ Error! Bookmark not defined.

vi


Bảng 3.9: Phân loại kết quả học tập trường THPTTHPT Thanh Liêm BError! Bookmark not d
Bảng 3.10. Bảng tổng hợp các tham số đặc trưng .. Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.11. Kết quả đánh giá của giáo viên về sự phát triển năng lực giải quyết vấn
đề của học sinh qua bảng kiểm quan sát ................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.12. Kết quả tự đánh giá của học sinh về sự phát triển năng lực phát hiện và
giải quyết vấn đề ....................................................... Error! Bookmark not defined.

viii


DANH MỤC HÌNH
Hình 2.1. Thí nghiệm về điều chế kim loại ............... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.2. Thí nghiệm ăn mòn điện hóa..................... Error! Bookmark not defined.
Hình.3.1. Đồ thị biểu diễn đường lũy tích bài kiểm tra số 1 – trường THPT Thanh
Liêm A....................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình.3.2. Đồ thị biểu diễn đường lũy tích bài kiểm tra số 2 trường THPT Thanh
Liêm A....................................................................... Error! Bookmark not defined.

Hình 3.3. Biểu đồ phân loại kết quả học tập của HS ( Bài KT số 1)Error! Bookmark not defin

Hình 3.4. Biểu đồ phân loại kết quả học tập của HS ( Bài KT số 2)Error! Bookmark not defin
Hình.3.5. Đồ thị biểu diễn đường lũy tích bài kiểm tra số 1 trường THPT Thanh
Liêm B ....................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình.3.6. Đồ thị biểu diễn đường lũy tích bài kiểm tra số 2 trườngTHPT Thanh
Liêm B ....................................................................... Error! Bookmark not defined.

Hình 3.7. Biểu đồ phân loại kết quả học tập của HS ( Bài KT số 1)Error! Bookmark not defin

Hình 3.8. Biểu đồ phân loại kết quả học tập của HS ( Bài KT số 2)Error! Bookmark not defin


những năng lực cần thiết cho HS, giúp họ có khả năng làm việc chủ động, độc lập
và sáng tạo trong thực tiễn. Vì vậy, việc nghiên cứu và áp dụng các PPDH tích cực
vào trong quá trình dạy học hóa học (DHHH) ở trường Trung học phổ thông
(THPT) đang là vấn đề hết sức cần thiết, giúp HS tích cực, chủ động sáng tạo trong

1


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Duy Ái, Nguyễn Tinh Dung, Trần Thành Huế, Trần Quốc Sơn,
Nguyễn Văn Tòng (1999), Một số vấn đề chọn lọc hóa học tập 1, 2,3. NXBGD, Hà
Nội.
2. Cao Thị Thiên An (2007), Phân loại và phương pháp giải các dạng bài tập hóa
học tự luận và trắc nghiệm, NXB ĐHQG, Hà Nội
3. Hoàng Thị Bắc, Đặng Thị Oanh (2008), 10 phương pháp giải nhanh bài tập
trắc nghiệm hóa học, NXBGD, Hà Nội.
4. Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2007), Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục
THPT môn Hóa học, NXBGD, Hà Nội.
5. Bộ Giáo dục và Đào tạo (1993), Tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo
(Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam
- khóa VII về giáo dục và đào tạo), Hà Nội.
6. Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Việt-Bỉ (2010), Dạy và học tích cực - một số
phương pháp và kĩ thuật dạy học, NXB ĐHSP, Hà Nội.
7. Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Việt Bỉ (2010), Nghiên cứu khoa học sư phạm
ứng dụng, NXB ĐHSP, Hà Nội.
8. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ Giáo dục Trung học (2008), Hướng dẫn thực hiện
chuẩn kiến thức kĩ năng môn Hóa học lớp 12, NXBGD, Hà Nội.
9. Bộ Giáo Dục và Đào tạo (2007), Tài liệu bồi dưỡng GV lớp 12 THPT môn Hóa
học, NXBGD, Hà Nội.
10. Bộ Giáo Dục và Đào tạo, Đề thi tuyển sinh vào các trường ĐH, CĐ khối A, B

20. Nguyễn Đức Dũng (2013), Đổi mới PPDH hóa học ở trường phổ thông, Tập
bài giảng cho học viên sau đại học, Trường ĐHSP Hà Nội.
21. Nguyễn Đức Dũng, Hoàng Đình Xuân (2013), “ Rèn luyện và phát triển năng
lực vận dụng kiến thức cho HS THPT qua hệ thống bài tập phần hóa học hữu cơ có
nội dung thực tiễn”, Tạp chí giáo dục, (7/2013), tr. 118-119 và 132.
22. Nguyễn Thị Hồng Gấm (2012), Phát triển năng lực sáng tạo cho sinh viên
thông qua dạy học phần hóa vô cơ và lí luận – PPDH hóa học ở trường cao đẳng
sư phạm, Luận án Tiến sĩ Giáo dục học, Viê ̣n Khoa ho ̣c Giáo dục Việt Nam.
23. Phạm Minh Hạc (2002), Tuyển tập tâm lí học, NXBGD, Hà Nội.
24. Trần Bá Hoành, Phát triển trí sáng tạo của HS và vai trò của GV. Tạp chí
nghiên cứu giáo dục số (9) ,(1999).
25. Trần Bá Hoành (2006), Đổi mới PPDH, chương trình và sách giáo khoa, NXB
ĐHSP, Hà Nội.
26. Trần Bá Hoành, Cao Thị Thặng, Phạm Thị Lan Hƣơng (2003), Áp dụng dạy

3


và học tích cực trong môn hóa học, NXB ĐHSP, Hà Nội.
27. Trần Thị Thu Huệ (2012), Phát triển một số năng lực của HS THPT thông qua
phương pháp và sử dụng thiết bị trong DHHH phần hóa học vô cơ, Luận án Tiến sĩ
Khoa học Giáo dục, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.
28. Nguyễn Kỳ (Chủ biên) ( 1995), Phương pháp giáo dục tích cực lấy người học
làm trung tâm, NXBGD, Hà Nội.
29. Đặng Thị Oanh, Nguyễn Thị Sửu (2014), PPDH môn Hóa học ở trường phổ
thông, NXB ĐHSP, Hà Nội.
30. Bernd Meir, Nguyễn Văn Cƣờng (2014), Lý luận dạy học hiện đại. Cơ sở đổi
mới mục tiêu, nội dung và PPDH, NXB ĐHSP, Hà Nội.
31. Nguyễn Minh Phƣơng (2007), Tổng quan về các khung năng lực cần đạt ở HS
trong mục tiêu giáo dục phổ thông, Đề tài nghiên cứu khoa học của Viện Khoa học Giáo

43. Nguyễn Xuân Trƣờng (2006), Sử dụng bài tập trong dạy học hoá học ở trường
phổ thông, NXBGD, Hà Nội.
44. Nguyễn Xuân Trƣờng (1998), Bài tập hoá học ở trường phổ thông, NXB
ĐHQG Hà Nội.
45. Nguyễn Xuân Trƣờng (2006), 385 câu hỏi và đáp về hóa học đời sống. Nxb Giáo
dục
46. Nguyễn Xuân Trƣờng, Cao Cự Giác, “Các xu hướng đổi mới PPDH hóa học
ở trường phổ thông hiện nay”, Tạp chí giáo dục, số 128 (12/2005), tr34-35.
47. Nguyễn Xuân Trƣờng, Nguyễn Thị Sửu, Đặng Thị Oanh, Trần Trung Ninh (2005),
Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên GV THPT chu kỳ (2004 - 2007), NXB ĐHSP, Hà Nội.
48. Vũ Anh Tuấn (2005), Xây dựng hệ thống BTHH nhằm rèn luyện tư duy trong việc
bồi dưỡng HS giỏi hóa học ở trường trung học phổ thông (Luận án tiến sỹ), Trường
ĐHSP Hà Nội.
49. http://en.wikipedia.org/wiki/Teaching_method-Questioning.
50. http://www.dayhocintel.net.
51. http://www97.intel.com/vn/ProjectDesign/InstructionalStrategies/Questionin/.
52. http://chiennc.violet.vn/present/show/entry_id/507718.
53. http://vietbao.vn/giaoduc/.
54. http://download.intel.com/education/.../vn/.../DEP_Question_socratic.doc
55. http://chiennc.violet.vn/present/show/entry_id/507718.

5