ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN TIẾN DŨNG

SỬ DỤNG TÀI LIỆU VỀ DI SẢN VĂN HOÁ VẬT THỂ
Ở ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH HẢI DƢƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN LỊCH SỬ)
MÃ SỐ: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Trịnh Đình Tùng

HÀ NỘI - 2014



ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN TIẾN DŨNG

SỬ DỤNG TÀI LIỆU VỀ DI SẢN VĂN HOÁ VẬT THỂ
Ở ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH HẢI DƢƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC


Nguyễn Tiến Dũng

i


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DSVH

: Di sản văn hóa

ĐH – CĐ

: Đại học – Cao đẳng

GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh

LSVN

: Lịch sử Việt Nam

LSDT


DỤNG TÀI LIỆU VỀ DI SẢN VĂN HÓA VẬT THỂ TRONG
14
DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ..........
1.1. Cơ sở lí luận .............................................................................................
14
1.1.1. Quan niệm về di sản văn hóa vật thể trong dạy học lịch sử ở
trường trung học phổ thông.............................................................................
14
1.1.2. Quan niệm về tài liệu di sản văn hóa vật thể và phân loại ...................
16
1.1.3. Đặc điểm của kiến thức lịch sử trường trung học phổ thông................
17
1.1.4. Mối quan hệ giữa tài liệu di sản văn hóa vật thể với kiến thức của
bộ môn...........................................................................................................................
19
1.1.5. Vai trò của việc sử dụng tài liệu về di sản văn hóa vật thể trong
dạy học lịch sử ở trường phổ thông ................................................................
21
1.2. Cơ sở thực tiễn .........................................................................................
23
1.2.1. Thực tiễn dạy học lịch sử nói chung .....................................................
23
1.2.2. Thực tiễn sử dụng tài liệu về di sản văn hóa vật thể trong dạy
học lịch sử hiện nay ở trường phổ thông ........................................................
25
1.2.3. Những vấn đề rút ra từ thực tiễn ...........................................................
34
1.2.4. Định hướng giải quyết việc sử dụng tài liệu về di sản văn hóa
vật thể địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 10 ............................
35

phổ thông tỉnh Hải Dương ..............................................................................
66
2.5. Các biện pháp sử dụng tài liệu về di sản văn hóa vật thể địa
phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 10 trường trung học phổ
thông tỉnh Hải Dương .....................................................................................
70
2.5.1. Các biện pháp sử dụng tài liệu về di sản văn hóa vật thể địa
phương để tạo biểu tượng về các sự kiện lịch sử cơ bản diễn ra trên
quê hương .......................................................................................................
70
2.5.2. Các biện pháp sử dụng tài liệu về di sản văn hóa vật thể địa
phương để giúp học sinh hiểu sâu sắc về lịch sử dân tộc ...............................
74
2.5.3. Các biện pháp sử dụng tài liệu về di sản văn hóa vật thể địa
phương nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh ........................
77
2.5.4. Biện pháp sử dụng tài liệu về di sản văn hóa vật thể địa phương
trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh .....................................
83
2.6. Thực nghiệm sư phạm..............................................................................
84
2.6.1. Mục đích và yêu cầu của việc thực nghiệm sư phạm ...........................
84
2.6.2. Nội dung thực nghiệm...........................................................................
84
2.6.3. Phương pháp thực nghiệm ....................................................................
85
89
KẾT LUẬN ....................................................................................................
91

Lịch sử là một môn học rất quan trọng trong việc hình thành và phát
triển nhân cách của con người. Việc học tập môn Lịch sử không những cung
cấp cho học sinh những kiến thức về khoa học cơ bản mà còn giáo dục các
em về lòng yêu nước và ý thức dân tộc. Phát biểu ý kiến tại Hội thảo Khoa
học Quốc gia về dạy học Lịch sử ở trường phổ thông Việt Nam (8/2012), GS.
NGND Phan Huy Lê cho biết: “Ngày nay, nhiệm vụ xây dựng đất nước vẫn
gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ đất nước, giữ gìn chủ quyền và toàn vẹn lãnh
thổ Tổ quốc. Thế hệ trẻ lớn lên qua nền giáo dục phổ thông mà không yêu
mến lịch sử dân tộc, không có một vốn hiểu biết cần thiết về lịch sử, văn hóa
dân tộc và nhân loại, không có một niềm tin dân tộc, không kế thừa các giá trị
truyền thống dân tộc, thì làm sao có thể hoàn chỉnh được phẩm chất của
người công dân Việt Nam. Từ đặc điểm đó, môn Lịch sử càng phải đặt đúng
vị thế và chức năng của nó trong hệ thống giáo dục phổ thông”. [39]
Trong chương trình lịch sử ở trường phổ thông, bên cạnh những kiến
thức trong sách giáo khoa, người giáo viên cần cung cấp cho học sinh kiến
thức từ những nguồn tài liệu tham khảo liên quan đến môn học. Một trong
những nguồn kiến thức vô cùng quý giá đối với học sinh đó là tài liệu di sản
văn hóa ngay tại chính địa phương. Nguồn kiến thức từ tài liệu di sản văn hóa
địa phương là biểu hiện cụ thể của lịch sử dân tộc. Nó chứng minh cho sự
phát triển hợp quy luật của các địa phương trong sự phát triển chung của đất
nước. Nó ghi lại những thành quả lao động, những chiến công oanh liệt của
nhân dân địa phương trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ dân tộc, quốc gia.
Việc sử dụng tài liệu di sản văn hóa địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc
có vai trò và ý nghĩa to lớn đối với học sinh.

1


Di sản có vai trò to lớn trong việc bảo tồn, giữ gìn và phát huy bản sắc
dân tộc. Đưa di sản vào giảng dạy giúp bài học thêm sinh động, cảm xúc, có ý

dụng tài liệu về di sản văn hóa vật thể địa phương trong dạy học Lịch sử
Việt Nam lớp 10 trường trung học phổ thông tỉnh Hải Dương.”. Với mong
muốn công trình của mình sẽ bổ sung phần nào nguồn tư liệu và những gợi ý
về biện pháp sử dụng cho giáo viên đang giảng dạy ở tỉnh nhà.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1. Tài liệu nước ngoài
Tác giả A. A. Vaghin trong giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử ở
trường phổ thông” đã khẳng định nguồn tài liệu lịch sử chiếm một vị trí quan
trọng trong quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Ông cũng cho rằng,
việc lĩnh hội tài liệu là điều kiện cần thiết làm cho HS có quan điểm đúng đắn
về lịch sử.
Tác giả N. G. Đai ri trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào”
cũng đã chỉ ra rằng thầy giáo bắt buộc phải biết rõ những thành tựu của khoa
học lịch sử và các khoa học giáo dục, những vấn đề mà khoa học đang giải
quyết, phải biết tất cả những hiện tượng quan trọng nhất của đời sống chính
trị xã hội và văn hóa. Muốn vậy “phải sử dụng không ngừng và có hệ thống
tất cả mọi nguồn tư liệu muôn hình muôn vẻ: tác phẩm kinh điển, văn kiện
của Đảng và Nhà nước, sách chuyên khảo, sách giáo khoa, sách báo tạp chí,
tác phẩm hội họa, những cuộc tham quan” và khẳng định “toàn bộ công tác
dạy học sẽ vô cùng có lợi, nếu thầy giáo hiểu môn học trên cơ sở tất cả những
nguồn tư liệu có liên quan đến sự kiện…” [7, tr.10]. Từ việc nhấn mạnh đến
vai trò của việc sử dụng tài liệu trong dạy học lịch sử, ông đã đề xuất phương
pháp sử dụng sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, chỉ rõ mối quan hệ giữa sách
giáo khoa, tài liệu tham khảo với bài giảng giáo viên trên lớp.
Tác giả F. Kharlamốp trong cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của
học sinh như thế nào?” khẳng định: “vấn đề sử dụng sách giáo khoa và tài
liệu học tập… có lịch sử của nó mà theo chúng tôi có những điều bổ ích đáng
3





15. Phan Ngọc Liên (chủ biên) (2004), Đổi mới phương pháp dạy học Lịch
sử ở trường phổ thông (tập I, II). Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.
16. Phan Ngọc Liên (Chủ biên) (2002), Một số chuyên đề phương pháp dạy
học lịch sử. Nxb Đại học quốc gia Hà Nội.
17. Phan Ngọc Liên (Chủ biên) (2009), Phương pháp dạy học Lịch sử tập
I,II. Nxb Đại học Sư phạm.
18. Phan Ngọc Liên (chủ biên) (2008), Đổi mới nội dung và phương pháp
dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội.
19. Luật Di sản văn hóa (2009). Nxb Văn hóa Thông tin.
20. Phạm Văn Mạo (2014), Tổ chức học tập với di sản văn hóa vật thể ở địa
phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam lớp 10 trường THPT (chương trình
chuẩn) tỉnh Hải Dương. Luận văn Thạc sĩ giáo dục.
21. Phan Trọng Ngọ (2000), Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà
trường. Nxb Đại học Sư phạm.
22. Nguyễn Ngọc (1985), Lý luận dạy học đại cương (tập II). Nxb Giáo dục.
23. Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt (1987), Giáo dục học (tập I). Nxb Giáo dục.
24. Lê Khắc Nhã, Hoàng Triều, Hoàng Trọng Hanh (1961), Sơ thảo các
phương pháp dạy học Lịch sử phổ thông cấp II, III. Nxb Giáo dục.
25. Hoàng Phê (chủ biên) (2005), Từ điển tiếng Việt. Nxb Từ điển Bách Khoa.
26. Nguyễn Ngọc Quang (1989), Lý luận và dạy học đại cương (tập 1, 2).
Trường Cán bộ quản lý giáo dục Trung ương.
27. Jean Marc Dénommé et Madeleine Roy (2009), Sư phạm tương tác một
tiếp cận khoa học thần kinh về học và dạy. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
28. Đặng Đình Thể (chủ biên) (2010), Hải Dương di tích và danh thắng
(tập II). Nxb Sở VHTT&DL Hải Dương.
29. Lệ Thị Thảo (2014), Sử dụng di tích lịch sử - cách mạng ở địa phương
trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 lớp 12 trung học phổ
thông tỉnh Tuyên Quang (chương trình chuẩn). Luận văn Thạc sĩ giáo dục.

5/12/2009.
43. “Thế hệ trẻ cần được giáo dục về văn hóa di sản”, Báo Dân trí online,
ngày 19/5/2011.

6