ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN ĐÌNH NGUYÊN

TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG
NGOẠI KHÓA MỘT SỐ NỘI DUNG KIẾN THỨC CHƢƠNG
“ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÍ 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ

HÀ NỘI – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN ĐÌNH NGUYÊN

TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG
NGOẠI KHÓA MỘT SỐ NỘI DUNG KIẾN THỨC CHƢƠNG
“ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÍ 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ
CHUYÊN NGÀNH: Lý luận và phƣơng pháp dạy học (Bộ môn Vật lý)
Mã số : 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS. Đỗ Hƣơng Trà

HÀ NỘI – 2014


1.4.1. Vai trò của hoạt động ngoại khóa ......................................................... 28
1.4.2. Đặc điểm của hoạt động ngoại khóa ..................................................... 28
1.4.3. Một số phƣơng pháp tổ chức hoạt động ngoại khoá Vật lí ở THPT..... 29
1.5. Tổ chức dạy học dự án qua hoạt động ngoại khoá................................... 31
1.5.1. Lựa chọn chủ đề ngoại khóa ................................................................. 31
1.5.2. Lập kế hoạch ngoại khóa ...................................................................... 31
1.5.3. Tiến hành hoạt động ngoại khóa theo kế hoạch .................................... 32
1.5.4. Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả, rút kinh nghiệm, khen thƣởng 32
1


KẾT LUẬN CHƢƠNG 1................................................................................ 34
CHƢƠNG 2 TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN THÔNG QUA HOẠT
ĐỘNG NGOẠI KHÓA MỘT SỐ NỘI DUNG KIẾN THỨC CHƢƠNG
“ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÍ 10......................................... 35
2.1. Nội dung kiến thức chƣơng “ Động lực học chất điểm ”......................... 35
2.1.1. Phân tích nội dung kiến thức chƣơng “ Động lực học chất điểm ” Vật lí
10 THPT............................................................................................................... 35
2.1.2. Mục tiêu dạy học chƣơng “ Động lực học chất điểm ”......................... 36
2.1.3. Sơ đồ cấu trúc nội dung chƣơng “ Động lực học chất điểm ” .............. 38
2.1.4. Tìm hiểu tình hình dạy học và tổ chức hoạt động ngoại khóa chƣơng . 38
2.2. Thiết kế dự án khi vận dụng kiến thức chƣơng “ Động lực học chất điểm ”43
2.2.1. Dự án 1: Chế tạo “Bộ kiểm soát tốc độ” .............................................. 43
2.2.1.1. Ý tƣởng dự án .................................................................................... 43
2.2.1.2. Mục tiêu của dự án ............................................................................. 44
2.2.1.3. Bộ câu hỏi định hƣớng của dự án ..................................................... 44
2.2.1.4. Nhiệm vụ của giáo viên và học sinh trong quá trình thực hiện dự án 44
2.2.2. Dự án 2: Chế tạo “Thuyền chạy bằng động cơ hơi nƣớc” ................... 46
2.2.2.1. Ý tƣởng dự án .................................................................................... 46
2.2.2.2. Mục tiêu của dự án ............................................................................. 46

giải quyết vấn đề cho học sinh. ....................................................................... 91
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 .................................................................................................... 93

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 94
1. Kết luận ....................................................................................................... 94
2. Khuyến nghị ................................................................................................ 95
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 96
PHỤ LỤC ....................................................................................................... 98

3


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nƣớc ta đang trong quá trình quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng và Nhà
nƣớc luôn xác định con ngƣời là nhân tố quyết định cho quá trình này. Chính
vì vậy chiến lƣợc cho giáo dục và đào tạo luôn đƣợc Đảng và Nhà nƣớc coi
trọng. Điều này đƣợc thể hiện trong nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà
nƣớc và những quy định của các cấp, ban, ngành. Trong Điều 9, luật Giáo dục
năm 2009 quy định: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm nâng
cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực” [12] .
Để tạo ra nguồn nhân lực cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nƣớc, giáo dục phổ thông giữ vai trò quan trọng. Mục tiêu của giáo dục phổ
thông đƣợc quy định trong Điều 27, luật Giáo dục năm 2009 quy định: “Mục
tiêu của giáo dục phổ thông là giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí
tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân,
tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội
chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho HS tiếp
tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc” [12].

và hành động, nhà trƣờng và xã hội, tham gia tích cực vào việc đào tạo năng
lực làm việc, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, tinh
thần trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc của ngƣời học. Ở Việt Nam
trong những năm gần đây, với mục đích giáo dục toàn diện cho HS, cũng đã
có nhiều nghiên cứu vận dụng DHDA, đặc biệt là dạy học một số kiến thức
Vật lí.
Nhằm giáo dục toàn diện cho HS, trang bị cho HS những kiến thức, kỹ
năng làm việc, kỹ năng sống, chúng ta không chỉ tổ chức các hoạt động học
tập trên lớp mà còn phải tổ chức học tập ngoại khóa cho HS. Tổ chức học tập
trên lớp và tổ chức học tập ngoại khoá là hai bộ phận hữu cơ hợp thành thể
thống nhất trong quá trình giáo dục HS nhằm thực hiện mục tiêu dạy học. Mặt
khác, DHDA thông qua các HĐNK vật lý đƣợc tổ chức tốt còn làm tăng niềm
5


yêu thích, hứng thú học tập môn vật lý, phát triển toàn diện nhân cách HS.
Bên cạnh đó, HĐNK, các sinh hoạt đội nhóm bộ môn cũng là những hoạt
động giáo dục cần thiết trong trƣờng phổ thông và rất cần đƣợc nghiên cứu
tìm hiểu thêm về lý luận để có thể vận dụng tốt nhất vào thực tế.
Vì những lý do trên chúng tôi chọn đề tài : “Tổ chức DHDA thông qua
hoạt động ngoại khóa một số nội dung kiến thức chương “Động lực học
chất điểm” vật lí 10” làm đề tài nghiên cứu .
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Vào cuối thế kỷ XVI, DHDA bắt đầu đƣợc sử dụng ở nƣớc Ý, trong
một số trƣờng dạy về kiến trúc. Khi đó, các sinh viên đƣợc tham gia các DA
thiết kế một số công trình kiến trúc. Tƣ tƣởng DHDA sau đó đƣợc du nhập
vào một số quốc gia mà trƣớc hết là đƣợc sử dụng trong một số trƣờng đại
học. Ban đầu DHDA xuất hiện ở một số môn học về kiến trúc, sau đó là các
môn xã hội và tự nhiên. Ở những môn học khác nhau có những cách tiếp cận
DHDA theo những cách riêng.

chất bán dẫn – sách giáo khoa Vật lý lớp 11 nâng cao” - Phạm Văn Hoạch Luận văn thạc sĩ năm 2009, Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội; Đề
tài “Tổ chức DHDA thông qua HĐNK chương “Các định luật bảo toàn”ở lớp
10 THPT” – Nguyễn Diệu Linh - Luận văn thạc sĩ năm 2010,Đại học Giáo
dục – Đại học Quốc gia Hà Nội; Đề tài “Tổ chức DHDA các nội dung kiến
thức chương “Cơ học chất lưu” – Vật lí 10 nâng cao” – Nguyễn Nguyệt Huệ
- Luận văn thạc sĩ năm 2010 – ĐH Sƣ phạm Hà Nội; Đề tài “ Tổ chức DHDA
qua HĐNK khi dạy học nội dung kiến thức bài "Định luật bảo toàn động
lượng" vật lý lớp 10” – Tạ Đăng Thái - Luận văn thạc sĩ năm 2011, Đại học
Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội; Đề tài “Tổ chức DHDA thông qua
HĐNK nội dung kiến thức phần “Công - Năng lượng’’ vật lý lớp 10 nâng cao”
– Hoàng Thị Biên - Luận văn thạc sĩ năm 2012, Đại học Giáo dục – Đại học
Quốc gia Hà Nội.
Nhiều đề tài tập trung tìm cách vận dụng DHDA vào các giờ học chính
khoá môn vật lý. Tuy nhiên, khi triển khai thực nghiệm DHDA GV gặp phải
một số khó khăn nhƣ: phân phối thời gian cho tiết học trên lớp đều rất eo hẹp
7


khó có đủ thời gian để HS hoàn thành DA, trình độ và kĩ năng không đồng
đều của HS.
Tổ chức HĐNK trong dạy học vật lý, cơ sở lý luận và thực tiễn về tác
dụng và sự cần thiết của HĐNK đến việc giáo dục HS đã đƣợc thừa nhận.
Tuy nhiên, vận dụng tổ chức ngoại khoá trong dạy học vật lý nhƣ thế nào cho
hiệu quả thì vẫn còn là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu. Vì vậy
chúng tôi sẽ tiếp tục áp dụng DHDA thông qua HĐNK cho HS khi dạy học
nội dung các kiến thức chƣơng “Động lực học chất điểm ” Vật lí 10.
3. Mục tiêu nghiên cứu
Tổ chức DHDA thông qua HĐNK cho HS khi dạy học nội dung các
kiến thức chƣơng “ Động lực học chất điểm ” Vật lí, nhằm phát huy tính tích
cực, chủ động, rèn cho HS năng lực giải quyết các vấn đề trong thực tiễn

- Các nghiên cứu khảo sát thực trạng về DHDA đƣợc tiến hành trên
phạm vi các trƣờng THPT trong 2 huyện Quốc Oai và Thạch Thất – TP Hà
Nội( Cụm trƣờng Quốc Oai – Thạch Thất ).
- Mẫu khảo sát áp dụng cho HS lớp 10A3 trƣờng THPT Quốc Oai – TP
Hà Nội.
- Thời gian khảo sát và tiến hành thực nghiệm sƣ phạm từ tháng 9 đến
tháng 11 năm 2014.
9. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Ý nghĩa khoa học của đề tài :
Làm rõ cơ sở lí luận về DHDA, về tổ chức HĐNK trong dạy học vật lí.
- Ý nghĩa thực tiễn của đề tài :
Vận dụng cơ sở lí luận của DHDA để tổ chức DHDA qua HĐNK nội
dung kiến thức chƣơng “Động lực học chất điểm ” Vật lí 10, có thể làm tƣ
liệu tham khảo cho GV và HS trong quá trình dạy và học.
10. Phƣơng pháp nghiên cứu

9


Luận văn sử dụng một số phƣơng pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp nghiên cứu lí luận:Nghiên cứu các tài liệu về cơ sở lí
luận của DHDA, của HĐNK để làm cơ sở định hƣớng cho việc thực hiện mục
tiêu nghiên cứu.
Nghiên cứu chƣơng trình Vật lí 10, trong đó đặc biệt quan tâm đến
chƣơng “ Động lực học chất điểm ” trong sách giáo khoa, sách GV và các tài
liệu tham khảo khác để xác định đƣợc mục tiêu dạy học của chƣơng.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Tìm hiểu việc dạy (thông qua
phỏng vấn, trao đổi với GV) và việc học (thông qua trao đổi với HS) nhằm sơ
bộ đánh giá tình hình dạy học chƣơng “ Động lực học chất điểm ” Vật lí 10.
- Phương pháp thực nghiệm : Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm với tiến

8. Nguyễn Thế Khôi (Tổng chủ biên kiêm chủ biên)( 2006), SGK Vật lí 10
nâng cao . Nxb Giáo dục.
9. Nguyễn Thế Khôi (Tổng chủ biên )( 2006), Sách bài tập Vật lí 10 nâng
cao . Nxb Giáo dục.
10. Nguyễn Thế Khôi (Tổng chủ biên kiêm chủ biên)( 2006),Sách GV Vật
lí 10 nâng cao . Nxb Giáo dục.
11. Trần Thị Tuyết Oanh (chủ biên) (2007), Giáo trình Giáo dục học tập 1.
Nxb Đại học Sƣ phạm.
12. Quốc hội nƣớc CHXHCN Việt Nam, luật số 44/2009/QH12 (2009),
Luật Giáo dục 2009.

11


13. Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng(2001), Tổ chức hoạt động nhận
thức cho HS trong dạy học vật lý ở trường phổ thông. Nxb Đại học Quốc gia
Hà Nội.
14. Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng, Phạm Xuân Quế(2002),
Phương pháp dạy học Vật lí ở trường phổ thông. Nxb Đại học sƣ phạm.
15. Đỗ Văn Thông(2004), Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm. Nxb Giáo
dục.
16. Phùng Thị Nguyệt Thu(2007), Hiệu quả của hoạt động ngoại khoá đối
với việc nâng cao chất lượng giảng dạy-Học tập trong nhà trường phổ thông.
Kỷ yếu hội thảo hiệu quả của HĐNK đối với việc nâng cao chất lƣợng dạy học trong nhà trƣờng phổ thông. Viện nghiên cứu giáo dục Trƣờng Đại học
Sƣ phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
17. Nguyễn Phúc Thuần, Trần Văn Quang(1980), Những bài tập định tính
về vật lý sơ cấp. Nxb Giáo dục.
18. Phạm Hữu Tòng(2008), Dạy học vật lí ở trường phổ thông theo định
hướng phát triển hoạt động tích cực, tự chủ sáng tạo và tư duy khoa học. Nxb
Đại học sƣ phạm.