ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ BÍCH PHƢỢNG

VẬN DỤNG LÝ THUYẾT LIÊN VĂN BẢN VÀO DẠY HỌC
CÁC TÁC PHẨM THƠ MỚI TRONG CHƢƠNG TRÌNH
NGỮ VĂN 11 - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN NGỮ VĂN)
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. LÊ THỜI TÂN

HÀ NỘI - 2015

1


MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn ......................................................................................................i
Mục lục............................................................................................................ii
Danh mục các bảng, biểu ................................................................................iv
MỞ ĐẦU ........................................................................................................1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI ...............................................8
1.1 Lí thuyết liên văn bản ...............................................................................8
1.1.1. Nguồn gốc liên văn bản ........................................................................8
1.1.2. Liên văn bản và những thay đổi trong văn học.....................................11

2.3.3. Dạy học Thơ mới trong thể liên văn bản với thơ ca thế giới ................49
2.4. Các hoạt động cụ thể của việc dạy học tác phẩm Thơ mới trong
chương trình Ngữ văn 11 theo hướng liên văn bản ........................................51
2.4.1. Xác định các hoạt động khi dạy các tác phẩm Thơ mới trong
chương trình ngữ văn 11 theo hướng liên văn bản .........................................51
2.4.2. Các phương pháp dạy học Thơ mới theo hướng liên văn bản ..............52
Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM DẠY HỌC CÁC TÁC PHẨM THƠ
MỚI THEO HƢỚNG TIẾP CẬN LIÊN VĂN BẢN .................................86
3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm ........................................................86
3.2. Đối tượng, địa bàn thực nghiệm ..............................................................86
3.3. Tiến trình thực nghiệm.............................................................................86
3.3.1. Điều tra trình độ học sinh trước khi thực nghiệm .................................86
3.3.2. Nội dung thực nghiệm .........................................................................88
3.3.3. Phương pháp tiến hành thực nghiệm ....................................................88
3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm ...............................................................90
3.4.1. Nhận xét chung về kết quả thực nghiệm...............................................90
3.4.2. Kết quả thực nghiệm cụ thể ..................................................................90
3.5. Thiết kế giáo án thực nghiệm...................................................................92
102
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ...............................................................
1. Kết luận ...........................................................................................................................
102
2. Khuyến nghị ....................................................................................................................
103
105
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................
107
PHỤ LỤC .......................................................................................................

3

hệ kia. Giáo dục là phương thức đặc trưng cơ bản để bảo tồn và phát triển văn
hóa nhân loại, là chiếc chìa khóa vạn năng mở ra những cánh cửa mới cho
tương lai. Tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh là một trong những
nhiệm vụ chủ yếu của người thầy trong quá trình dạy học.
1.2. Bộ môn Ngữ văn có vai trò quan trọng hàng đầu trong chương trình đào
tạo xưa nay. Ngữ Văn được coi là môn nghệ thuật mang tính khoa học, phản
ánh chân thực cuộc sống bằng hình tượng ngôn ngữ. Văn học tác động nhiều
nhất đến nhân cách và tâm hồn con người. Ngữ văn giúp học sinh tiếp xúc với
vẻ đẹp kỳ diệu và phong phú của tiếng mẹ đẻ, tiếp xúc với vốn văn hóa dân
tộc và văn hoá nhân loại góp phần hình thành tư duy ngôn ngữ, kĩ năng giao
tiếp, kiến thức xã hội và phát triển toàn diện nhân cách. Nói như nhà văn M.
Goorki “Văn học là nhân học”.
5


Dạy học văn là một quá trình phức tạp đan kết nhiều quá trình tâm lí,
ngôn ngữ, văn học, sư phạm đòi hỏi nhiều tìm tòi, sáng tạo của người thầy.
Tuy nhiên, mục tiêu dạy học bộ môn này không giống nhau ở các quốc gia và
mỗi thời đại. Xác định đúng đắn mục tiêu dạy học Ngữ văn của Việt Nam
trong thế kỷ XXI là rất quan trọng, giúp cho các nhà giáo dục tháo gỡ được
những khó khăn trước mắt, nhất là vấn đề học sinh không hứng thú học Văn.
Văn học luôn vận động phát triển không ngừng theo dòng chảy của lịch sử.
Tác phẩm văn học là sản phẩm tinh thần, đúc kết tài năng và tâm huyết của
người nghệ sĩ, là đứa con tinh thần mà các tác giả gửi gắm những lí tưởng,
quan điểm của mình, của thời đại. Việc ra đời của mỗi tác phẩm là “khởi đầu
của mọi khởi đầu”. Ở mỗi thời đại, người đọc, người học lại có những con
đường riêng để khám phá giá trị của tác phẩm văn học. Vì vậy việc tìm ra
phương pháp dạy học hiệu quả, nâng cao chất lượng dạy học và năng lực cảm
thụ văn chương cho học trò luôn là sự trăn trở của người giáo viên.
Phong trào Thơ mới là một trào lưu thi ca lớn của thời kì văn học Việt

2. Lịch sử nghiên cứu
2.1. Các công trình nghiên cứu về lí thuyết liên văn bản
- Luận án tiến sĩ của Nguyễn Văn Thuấn với đề tài Liên văn bản trong sáng
tác của nguyễn Huy Thiệp (2003). Luận án đã nghiên cứu nguồn gốc của lý
thuyết liên văn bản và định hướng những cách tiếp cận mới về sáng tác của
Nguyễn Huy Thiệp. TS Nguyễn Nam (Viện Harvard - Yenching) có bài
thuyết trình về “Lý thuyết liên văn bản trong nghiên cứu văn học và Hán
Nôm” tại khoa Văn học, Đại học KHXH &NV (2010). Tạp chí khoa học (6),
Đại học Huế có bài “Yếu tố liên văn bản trong tiểu thuyết lịch sử giàn thiêu”
của Võ Thị Hảo. Nguyễn Nhật Huy có bài: Ứng dụng lí thuyết liên văn bản
trong việc Dạy học văn. Phùng Phương Nga có bài viết: “Liên văn bản và
vấn đề đối thoại của tư tưởng trong văn xuôi đương đại”, Văn nghệ trẻ số 3
(741) và số 13 (754). Luận văn thạc sĩ của Đỗ Thị Vui với đề tài “Dạy học
văn học trung đại - Ngữ văn 10 theo hướng liên văn bản” (Trường ĐH Giáo
dục- khóa 2011 – 2013)

7


2.2. Các công trình nghiên cứu về Thơ mới
- Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh - Hoài Chân (1941) đã lựa chọn và
tôn vinh 44 tác giả với những tác phẩm có giá trị của phong trào Thơ mới.
Hoài Thanh - Hoài Chân có những bài phê bình sâu sắc và tổng quan về tình
hình thi ca năm 1930 - 1945. Một thời đại trong thơ ca có giá trị văn học sử
tổng kết phong trào Thơ mới và nêu lên những đóng góp nghệ thuật của Thơ
mới giúp độc giả có cái nhìn khái quát về một luồng Thơ mới mẻ và độc đáo.
Hoài Thanh nhận định xác đáng về dòng thơ lãng mạn 1930-1945: “Tôi quyết
rằng trong lịch sử thi ca Việt Nam chưa bao giờ có một thời đại phong phú
như thời đại này. Chưa bao giờ người ta thấy xuất hiện cùng một lần một hồn
thơ rộng mở như Thế Lữ, mơ màng như Lưu Trọng Lư, hùng tráng như Huy

phong trào Thơ mới được khẳng định là “sự tìm tòi tiếp tục và liên tục”. Thơ
mới đề cao cái tôi, đòi hỏi giải phóng cá nhân, tìm thoát li trong mộng ảo,
những miền xa lạ, cái đẹp thiên nhiên và quá khứ.
- Dõi theo mỗi bước thăng trầm của Thơ mới, với mong muốn phác thảo
một “Bản lược đồ văn học Việt Nam”, tác giả Thanh Lãng đã có cái nhìn khái
quát về phong trào Thơ mới với những cách tân và cả những mặt hạn chế. Tác
giả phân tích, bình luận các tác phân tích các thành tựu của Thơ mới giai đoạn
đầu 1932 – 1939 và nhận định rằng “Khác hẳn thơ cổ điển, thơ cách mạng
trong vòng 13 năm đã bột phát như một khu rừng cấm khi mùa xuân đến (Từ
„thơ cách mạng‟ dùng để chỉ bộ phận thơ theo khuynh hướng cách tân, hiện
đại hóa của phong trào Thơ mới)
- Mã Giang Lân đã tổng kết di sản văn học trước cách mạng tháng Tám
trong giáo trình Văn học Việt Nam 1945 – 1954 cũng nêu bật tầm quan trọng
của phong trào Thơ mới trong tiến trình phát triển của văn học Việt Nam.
- Trong Văn chương tài năng và phong cách, tác giả Hà Minh Đức cũng
đánh giá Thơ mới như “ Một nguồn mạch phong phú của thơ ca dân tộc trong
thời kì hiện đại” với các tác giả như Thế Lữ, Huy Cận, Xuân Diệu, Hàn mặc
Tử, Chế lan Viên...
- Phan Cự Đệ trong "Phong trào Thơ mới lãng mạn” là cuốn sách đầu
tiên phân tích khá toàn diện trào lưu thơ ca lãng mạn từ khi ra đời, phát triển
9


đến quan điểm mĩ học. Giáo sư Phan Cự Đệ có cái nhìn thấu đáo khi đánh giá
phong trào Thơ mới qua các cuốn sách như Phong trào Thơ mới, Văn học lãng
mạn Việt Nam 1932 – 1945, Đổi mới và giao lưu văn hóa.
Các công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước là những gợi ý quan
trọng cho đề tài của chúng tôi. Tuy nhiên chưa có cuốn sách hay công trình
nghiên cứu nào tìm hiểu về các tác phẩm Thơ mới được giảng dạy trong
chương trình Ngữ văn 11 theo hướng tiếp cận liên văn bản.

- Mẫu thực nghiệm: Học sinh lớp khối 11, trường THPT Quang Trung - Hải
Dương
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp khảo sát, phỏng vấn, điều tra.
- Phương pháp phân tích, so sánh.
- Phương pháp thống kê, tổng hợp.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ
lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn.
Chƣơng 2: Thực trạng dạy học Thơ mới trong trường Trung học phổ thông và
việc dạy học các tác phẩm Thơ mới theo hướng tiếp cận liên văn bản.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm.

11


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đào Tuấn Ảnh, Lại Nguyên Ân, Nguyễn Thị Hoài Thanh (2003), Văn học
hậu hiện đại thế giới, những vấn đề lý thuyết. Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội.
2. Lại Nguyên Ân (1999), Thơ mới 1932 – 1945. Nxb Hội nhà văn, Hà Nội.
3. Nguyễn Khắc Đàm (2009), Văn chương của đời. Nxb Đại học sư phạm.
4. Phan Cự Đệ (1996), Phong trào thơ mới. Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
5. Hà Minh Đức (2003), Khảo luận văn chương. Nxb Khoa học xã hội.
6. Hà Minh Đức (2002), Một thời đại trong thi ca. Nxb ĐHQGHN.
7. Dƣơng Quảng Hàm (1943), Việt Nam văn học sử yếu.
8. Lê Bá Hán (2009), Từ điển thuật ngữ văn học. Nxb Giáo dục, Hà Nội
9. Nguyễn Thị Thanh Hƣơng (2001), Dạy văn học ở trường phổ thông. Nxb
ĐHQGHN.

Việt”. Tạp chí văn học (6).
26. Hoài Thanh , Hoài Chân (1988), Thi nhân Việt Nam. NxbVăn học, Hà
Nội.
27. Trần Khánh Thành (1998), “Nhìn lại một thời đại trong thi ca”. Tạp chí
Diễn đàn văn nghệ Việt Nam, (3).
28. Trần Khánh Thành (2002), Thi pháp thơ Huy Cận (Chuyên luận). Nxb Văn
học.
29. Trần Khánh Thành (1999), “Quan niệm nghệ thuật của Huy Cận trong
tập thơ Lửa thiêng”, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, (3).
30.Nguyễn Văn Thắng (2000), “Dòng thơ viết về làng quê trong phong trào
Thơ mới 1932- 1945”. Luận văn tiến sĩ, Đại học sư phạm Hà Nội.
31. Đỗ Lai Thúy (2000). Mắt thơ. Nxb Văn hóa thông tin.
32.Vũ Thanh Việt (2000), Thơ mới lãng mạn- những lời bình. Nxb Văn hóa
thông tin.

13