B ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC s ư PHẠM HÀ NỘI 2

PHẠM PHƯƠNG ANH

QUẢN LÝ XÂỴ DựNG TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN HOÀN KIẾM, THÀNH P H ổ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC s ĩ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2016


B ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐAI
• HOC
• s ư PHAM
• HÀ NÔI
• 2

PHẠM PHƯƠNG ANH

QUẢN LÝ XÂỴ DựNG TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN HOÀN KIẾM, THÀNH P H ổ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC s ĩ KHOA HỌC GIÁO DỤC

LỜ I CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận vẫn
này là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác. Tôi cũng xin cam
đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và
các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 30 tháng 6 năm 2016
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Phạm Phương Anh


M ỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN....................................................................................................
LỜI CAM ĐOAN..............................................................................................
MỤC LỤC..........................................................................................................
DANH MỤC CÁC BẢNG................................................................................
DANH MỤC CÁC s ơ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ.......................................................
NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN.............................................
MỞ ĐẦU...........................................................................................................1
CHƯƠNG 1 C ơ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DựNG TRƯỜNG
HỌC THÂN THIỆN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC.................................6
1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đ ề ................................................... 6
1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới......................................................... 6
1.1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam.......................................................... 9
1.2. Các khái niệm cơ bản.........................................................................12
1.2.1. Quản lý ...............................................................................................12
1.2.2. Quản lý giáo dục:...............................................................................18
1.2.3. Trường học và trường học thân thiện............................................... 20
1.3. Xây dựng trường học thân thiện ở trường tiểu học........................... 23

46
2.2. Thực trạng hoạt động xây dựng trường học thân thiện ở các trường
Tiểu học quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội........................................... 47
2.2.1. Nhận thức của CBQL và GV về xây dựng trường học thân thiện.... 48
2.2.2. Đánh giá của CBQL và GV về xây dựng trường học thân thiện..... 56
2.2.3. Đánh giá của HS về xây dựng trường học thân thiện...................... 61
2.2.4. Đánh giá của phụ huynh hoc sinh về xây dựng trường học thân thiện
64


2.2.5. Kết quả xây dựng trường học thân thiện ở một số trường tiểu học
quận Hoàn K iếm ..........................................................................................66
2.3. Thực ừạng quản lý xây dựng trường học thân thiện ở các trường Tiểu
học quận Hoàn Kiếm, thảnh phố Hà N ội................................................... 67
2.3.1. Thực trạng các biện pháp quản lý xây dựng trường học thân thiện . 67
2.3.2. Các yếu tố chi phối quản lý xây dựng trường học thân thiện........... 70
2.3.3. Những kết quả đạt được và hạn chế cơ bản.................................... 73
2.3.4. Những thuận lợi, khó khăn và nguyên nhân trong quản lý xây dựng
trường học thân thiện ở các trường Tiểu học............................................. 74
Kết luận chương 2 .....................................................................................78
CHƯƠNG 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ XÂY DựNG TRƯỜNG
HỌC THÂN THIỆN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN HOÀN
KIẾM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI.................................................................... 81
3.1. Định hướng và các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý xây dựng
trường học thân thiện ở các trường Tiểu học............................................... 81
3.1.1. Định hướng về quản lý xây dựng trường học thân thiện ở các trường
Tiểu học quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội............................................81
3.1.2. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp.................................................... 83
3.2. Các biện pháp quản lý xây dựng trường học thân thiện ở các trường
Tiểu học quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội............................................85

PHỤLỤC 1 ....................................................................................................132
PHỤ LỤC 2 ................................................................................................... 155


D A N H M Ụ C C Á C BẢ N G
Bảng 2.1. Thực trạng số lượng cán bộ quản lý và giáo viên tiểu học Quận
Hoàn Kiếm năm học 2015- 2016:................................................................... 40
Bảng 2.2. Thực trạng về số lượng và trình độ đào tạo cán bộ quản lý và giáo
viên tiểu học quận Hoàn Kiếm năm học 2015 - 2016:.................................. 41
Bảng 2.3. Thực ừạng về số lượng học sinh tiểu học quận Hoàn Kiếm năm
học 2015- 2016:............................................................................................... 42
Bảng 2.4. Kết quả đánh giá phẩm chất, năng lực của học sinh tiểu học quận
Hoàn Kiếm năm học 2 0 1 5 -2 0 1 6 :................................................................. 43
Bảng 2.5. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên và Tổng phụ trách Đội
về vai ừò của việc xây dựng trường học thân thiện ở một số trường tiểu học:
..........................................................................................................................49
Bảng2.6. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò của người giáo
viên chủ nhiệm trong xây dựng trường học thân thiện ở trường tiểu học..... 54
Bảng 2.7.Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò của Tổng phụ
trách trong tổ chức hoạt động giáo dục xây dựng trường học thân thiện ở một
số trường tiểu học.............................................................................................55
Bảng 2.8. Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về hình thức và mức độ tổ
chức hoạt động xây dựng trường học thân thiện ở một số trường tiểu học.... 56
Bảng 2.9. Ý kiến của giáo viên về mức độ xây dựng trường học thân thiện
hiện nay............................................................................................................57
Bảng 2.10. Đánh giá của giáo viên về nội dung và mục đích của xây dựng
THTT................................................................................................................58
Bảng 2.11. Đánh giá của cán bộ quản lý về kết quả tổ chức hoạt động xây
dựng trường học thân thiện ở các trường TH.................................................. 60
Bảng 2.12. Hứng thú và mức độ tham gia của HS đối với các hoạt động xây

Biểu đồ 1: Kết quả xếp loại đạo đức/ phẩm chất HS tiểu học quậnHoàn Kiếm
từ năm 2013-2016 (Nguồn: Phòng GD&ĐT Quận Hoàn Kiếm)............... 45
Biểu đồ 2: Kết quả xếp loại học lực/ năng lực học sinh TH quận Hoàn Kiếm
từ năm 2013-2016 (Nguồn: Phòng GD&ĐT Quận Hoàn Kiếm)................ 45
Biểu đồ 3 : Mức độ xây dựng THTT ở các trường TH hiện nay................... 59


NH Ữ N G T Ừ VIẾT TẮT TR O N G LUẬN VĂN

Bộ Giáo dục và Đào tạo

: BGD và ĐT

Cán bộ quản lý

: CBQL

Cha mẹ học sinh

: CMHS

Cơ sở vật chất

: csvc

Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá

:CNH - HĐH

Công nghệ thông tin


Quản lý giáo dục

: QLGD

Quỹ Cứu trợ nhi đồng Liên hiệp quốc

: UNICEF

Tiểu học

: TH

Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hoá Liên Hiệp quốc

: UNESCO

Tổng phụ trách

: TPT

Trường học thân thiện

: THTT

X ãhộihoá

: XHH

Xã hội chủ nghĩa

phù họp để nâng cao chất lượng giáo dục. cần huy động được sức mạnh tổng
họp của các lực lượng trong và ngoài nhà trường xây dựng môi trường giáo
dục an toàn, thân thiện, hiệu quả; phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo
của HS trong học tập và các hoạt động xã hội.
Ngoài việc đổi mới các phương pháp giảng dạy, việc đổi mới môi
trường học tập lại càng cần thiết hơn vì nó giúp cho học sinh tiến gần tới các
hình thức dạy học tiên tiến ừên thế giới, giúp các em được phát triển tư duy


2

ngay từ bậc Tiểu học và tương lai được rèn luyện thành con người năng động,
sáng tạo, đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội.
-

Xuất phát từ vị trí, vai trò của việc xây dựng trường học thân thiện

Môi trường giáo dục an toàn, thân thiện sẽ phát huy tính chủ động, tích cực,
sáng tạo của học sinh trong học tập và các hoạt động xã hội một cách phù
họp, hiệu quả. Việc xây dựng trường học thân thiện trong xu hướng đổi mới
giáo dục hiện nay có tầm quan ừọng đặc biệt, góp phần nâng cao chất lượng
giáo dục hướng tới mục tiêu xây dựng và phát triển đất nước.
-

Xuất phát từ nhu cầu đổi mới xây dựng trường học thân thiện cấp Tiểu

học ở quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội
Quận Hoàn Kiếm nằm ở vị trí trung tâm của thành phố Hà Nội, có 18
phường với 13 trường tiểu học. Những năm gần đây, việc các trường dân lập với
nhiều ưu thế về cơ sở vật chất và các hoạt động ngoại khóa đã thu hút nhiều học

6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Hệ thống hóa tài liệu khoa học
có liên quan để xác định hệ thống khái niệm công cụ và khung lý thuyết phục
vụ cho việc triển khai quá trình nghiên cứu quản lý xây dựng trường học thân
thiện ở trường tiểu học.
6.2. Phương pháp nghiên cửu thực tiễn: Quan sát hoạt động quản lý
của hiệu trưởng, việc triển khai xây dựng trường học thân thiện của GV và sự
tham gia của HS, các hoạt động của HS ở trong và ngoài nhà trường.Tiến
hành điều ừa bằng phiếu hỏi với các loại câu hỏi đóng, mở dành cho các đối
tượng khác nhau. Trò chuyện, toạ đàm trao đổi với các CBQL, GV và HS.
Thu thập, xin ý kiến của các chuyên gia về các vấn đề đánh giá thực trạng,
tính họp lý, khả thi của các biện pháp được đề xuất.
6.3. Phương pháp xử lý sổ liệu bằng thống kê toán học: Các số liệu thu
được sẽ xử lý bằng thống kê toán học và các phần mềm chuyên dùng.


5

7. Đóng góp của luận văn
7.1. Đề tài góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý xây dựng
trường học thân thiện ở trường tiểu học theo tinh thần đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo hiện nay.
7.2. Đánh giá đúng thực trạng quản lý xây dựng trường học thân thiện,
xác định rõ những nguyên nhân hạn chế giúp các chủ thể quản lý nâng cao
chất lượng, hiệu quả quản lý xây dựng trường học thân thiện góp phàn phát
triển giáo dục tiểu học ở quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội.
7.3. Đề xuất và khảo nghiệm 7 biện pháp nâng cao hiệu quả công tác
quản lý xây dựng trường học thân thiện ở một số trường tiểu học thuộc quận
Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội.
Luận văn được nghiên cứu thành công có thể dùng làm tài liệu tham

Từ xa xưa, câu chuyện “Mạnh mẫu giáo tử ” tìm đến nơi ở tốt để định
cư nhằm cho con mình được hưởng một môi trường giáo dục thuận lợi đã là
một bài học lớn cho công tác giáo dục.
Môi trường là hoàn cảnh sống xung quanh, luôn có ảnh hưởng trực tiếp
hay gián tiếp đến sự phát triển mọi mặt đời sống của con ngưòi. Chúng ta đã
từng nghe nói: “Người không đẻ ra người, đứa trẻ chỉ trở nên người trong
quá trình giáo dục

Điều này khẳng định vai trò của yếu tố môi trường văn

hóa, môi trường giáo dục có tính quyết định đối với sự hình thành nhân cách
con người. Nhiều nhà tâm lý học Mỹ với các công trình nghiên cứu đã chỉ ra
ảnh hưởng rất quan trọng của môi trường đến sự hình thành nhân cách cá
nhân. Những kết quả nghiên cứu có hệ thống đã dần hình thành một chuyên
ngành tâm lý học mới: Tâm lý học môi trường và thường được khái quát
ừong các tài liệu Giáo dục học, Tâm lý học. Quan điểm chung của Khoa học
giáo dục (bao gồm cả Tâm lý học) đều khẳng định vai trò quyết định của yếu


7
tố môi trường đối với sự hình thành và phát triển nhân cách con người. Tiếp
đó là vấn đề nghiên cứu, xây dựng môi trường với mục đích để có ảnh hưởng
tốt nhất đến dạy học và giáo dục nhân cách thế hệ trẻ.
Trước hết, khi bàn về môi trường dạy học, phải kể đến những nghiên
cứu của

I.v. Pavlov và B.F. Skinner. I.v. Pavlov nghiên cứu sự hình thành

phản xạ có điều kiện trong môi trường được kiểm soát chặt chẽ, con vật (con
chó) hoàn toàn thụ động. B.F. Skinner nghiên cứu sự hình thành phản xạ tạo

học và việc tổ chức lớp học, như một sự liên kết có phạm vi rộng hơn gia
đình và không trừu tượng như xã hội. Một lớp học không đơn thuần chỉ là
một khối kết dính các cá nhân độc lập với nhau mà còn là một xã hội thu
nhỏ. Trong lóp học, học sinh suy nghĩ, hành động và cảm nhận khác với khi
chúng tách rời nhau... Những quan niệm trên đây đã có trước hàng thế kỷ,
hiện nay đang trở thành vấn đề thời sự của khoa học giáo dục.
Trong phạm trù giáo dục thì giáo dục trí tuệ là khâu quan trọng nhất.
Nó bao gồm việc tiếp thu tri thức và hình thảnh thế giới quan khoa học, phát
triển các năng lực nhận thức và sáng tạo. Đổ có được điều đó, các em phải
được đến trường để học. “Trong nhà trường, hoạt động dạy và học là con
đường quan trọng nhất để giáo dục trí tuệ ” (Xukhomlinxki).
Mô hình trường học thân thiện với tên gọi khác là “mô hình trường
học thân thiện vì ừẻ em” (child-ữiendly school, viết tắt là CFS) do Quỹ Nhi
đồng Liên họp quốc đề xướng lần đầu tiên được triển khai tại Thái Lan
1997. Đây được xem là một trong những hành động thiết thực hóa “Công
ước quốc tế về quyền ừẻ em” ừong nhà trường. Việc xây dựng một môi
trường học tập thân thiện không chỉ có ý nghĩa đối với trẻ em mà còn là một
chính sách mang tầm chiến lược của một nền giáo dục ưu việt trong thế kỉ
XXL Mô hình trường học thân thiện đã được áp dụng thí điểm tại các quốc


9
gia đang phát triển trên thế giới như Papua New Guinea được áp dụng từ
2004. Các khái niệm ừongý tưởng về trường học thân thiện với trẻ của Papua
New Guinea bao gồm việc chấp nhận tất cả học sinh đến trường mà không
phân biệt giới tính, chủng tộc, tôn giáo, tư vấn về sức khỏe, thể chất và tinh
thần cho học sinh, khuyến khích giáo viên sáng tạo trong bài giảng, tổ chức
các hoạt động thực tế ở địa phương với chiến lược biến trường học thành
một nơi thân thiện với trẻ, tạo cho trẻ hứng thú đến trường. Tại Papua có 5
trường trong tỉnh được ưu tiên thực hiện mô hình này.

ừở thành người có ích cho xã hội. Vì vậy, trẻ em phải được giáo dục toàn
diện. Bác Hồ đã nói:
“Người có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó.
Người có tài mà không có đức là người vô dụng”.
Muốn trẻ em có được sự tự tin trong học tập, có kỹ năng ứng xử các
tình huống nảy sinh trong cuộc sống... thì nhất thiết phải tạo cho các em một
môi trường học tập thân thiện. Điều đó trông mong vào nhà trường, vào các
thày cô giáo và các lực lượng giáo dục khác cùng đồng sức đồng lòng trong
sự nghiệp giáo dục.
Từ những thập kỷ cuối của thế kỷ trước, trường học thân thiện là mô
hình trường do Quỹ Nhi đồng Liên họp quốc (UNICEF) đề xướng và đã
được triển khai có kết quả tốt ở nhiều nước trên thế giới. Tiếp thu có chọn
lọc và phát triển mô hình trường học đi trước, cùng với sự phối họp của
UNICEF, sáng ngày 15/5/2008 tại trường THCS Vạn Phúc (Hà Đông - Hà
Tây), GS Nguyễn Thiện Nhân, ủ y viên Trung ương Đảng, nguyên Phó thủ
tướng, nguyên Bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức phát động
cuộc vận động “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, đánh
dấu sự ra đời của mô hình mang tên “trường học thân thiện” ở Việt Nam.
Mới đầu Bộ thí điểm ở 50 trường tiểu học và trung học cơ sở (trong đó có


11
một số trường ở thành phố Hồ Chí Minh). Kết quả đem lại rất khả quan, tỉ lệ
bỏ học đã giảm hẳn, tỉ lệ nhập học ngày càng tăng, trình độ học sinh ngày
càng được nâng cao. Từ kết quả thí điểm đó Bộ Giáo dục đã triển khai đại trà
trong năm học 2008 - 2009 ở tất cả các trường tiểu học và trung học cơ sở
ừong toàn quốc. Sau hai năm thực hiện đã có 94% số trường học trên cả
nước đăng kí tham gia. Những chuyển biến cả về lượng và chất trong nhà
trường và cộng đồng đã chứng tỏ phong trào không chỉ có sức mạnh lan tỏa
về mặt hình thức mà đã phát triển cả về bề rộng và chiều sâu, bởi phong trào


về vấn đề này có

“môi trường con người và văn hóa” của tác giả

Tràn Quốc Vượng cũng tiếp tục thực hiện theo hướng nghiên cứu đó.
Nhìn chung, các đề tài nghiên cứu về xây dựng trường học thân thiện,
học sinh tích cực trong các nhà trường phổ thông chưa nhiều. Hơn nữa, việc
xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực ở các trường TH hiện nay
còn chưa thực sự được quan tâm, thể hiện ở sự đầu tư chưa thích đáng cho
việc xây dựng kế hoạch, đầu tư nguồn nhân lực, kinh phí, hình thức tổ chức
còn đơn điệu, chưa mang tính thiết thực. Đặc biệt là chưa có những biện pháp
quản lý tích cực để đưa việc xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực
vào trong các môn học của nhà trường. Vì vậy, thông qua đề tài nghiên cứu
này, tác giả muốn nâng cao chất lượng xây dựng trường học thân thiện, học
sinh tích cực trong các trường tiểu học trên địa bàn Quận Hoàn Kiếm - Thành
phố Hà Nội.
1.2. Các khái niệm cơ bản
1.2.1. Quản lý
1.2.1.1 Khái niệm quản lí
Quản lý là một dạng lao động xã hội gắn liền và phát triển cùng với lịch
sử phát triển của loài người. Sự cần thiết của quản lý được Karl Marx viết:


13
“Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên
qui mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà
những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự
vận động của toàn bộ cơ thể khác với sự vận động của những khí quan độc lập
của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn