Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái dựa vào
cộng đồng tại các làng chài trên Vịnh Hạ Long
Hà Thị Hương
Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Du lịch học
Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Thị Hải
Năm bảo vệ: 2013
Abtracts: Trình bày cơ sở lý luận về du lịch sinh thái và du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng.
Tiềm năng phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại các làng chài trên vịnh Hạ Long.
Thực trạng hoạt động du lịch sinh thái tại các làng chài trên vịnh Hạ Long và mối quan hệ giữa du
lịch với cộng đồng địa phương. Đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm phát triển du lịch
sinh thái dựa vào cộng đồng tại các làng chài trên vịnh Hạ Long.

Keywords: Du lịch sinh thái; Làng chài; Vịnh Hạ Long
Content
MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay, cùng với sự phát triển không ngừng về các mặt kinh tế - văn hóa - xã hội, nhu
cầu đi du lịch của con người ngày càng tăng và trở thành nhu cầu cơ bản không thể thiếu được
trong đời sống. Hoạt động du lịch đang trở thành “con gà đẻ trứng vàng” cho nhiều quốc gia trên
thế giới. Ở Việt Nam, ngành du lịch tuy còn non trẻ nhưng đã có bước phát triển nhanh cả về số
lượng và chất lượng, đóng góp những thành tựu đáng kể cho nền kinh tế quốc dân. Trong chiến lược
phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020, ngành du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn của
Việt Nam. Vì vậy, mục tiêu của ngành du lịch Việt Nam là phải hoạt động có hiệu quả, hòa nhập với
xu hướng phát triển của khu vực và thế giới.
Như chúng ta đã biết, du lịch là một trong những ngành kinh tế “hết sức phụ thuộc vào môi
trường thiên nhiên cũng như các đặc trưng văn hóa xã hội của cư dân bản địa” (Hiệp hội bảo
tồn thiên nhiên quốc tế tại Việt Nam. “Xây dựng năng lực phục vụ các sáng kiến về du lịch bền





chết, nối tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. Không gian sinh tồn của họ là vùng biển nước mênh
mông chập chùng hàng nghìn hòn đảo, phụ thuộc vào mùa vụ tôm cá. Không những thế, cộng
đồng ngư dân trên vịnh Hạ Long còn là chủ nhân của những giá trị văn hóa truyền thống mang
đậm yếu tố biển.
Tụ cư ở trung tâm Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long nhưng cuộc sống của những
người dân chài nơi đây gặp rất nhiều khó khăn, phải đối mặt với sóng gió, cái đói cái nghèo luôn
đeo đẳng cuộc sống của họ, trình độ học vấn thấp kém. Từ khi Hạ Long trở thành Di sản thế giới,
các làng chài và cuộc sống của những người dân chài đã trở thành điểm đến thu hút du khách
song việc tham gia của cộng đồng địa phương vào hoạt động du lịch cho đến nay vẫn còn ở mức
thấp, chỉ có một số ít hộ tham gia và hưởng lợi từ du lịch. Trong khi đó nguồn lợi thủy hải sản
ngày càng suy giảm, nhiều bản sắc văn hóa truyền thống ngày càng bị mai một mất đi do sự chi
phối của nền kinh tế thị trường. Do đó, việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa cộng
đồng của các làng chài trên vịnh Hạ Long một mặt góp phần nâng cao đời sống kinh tế - văn hóa xã hội; phục dựng các giá trị văn hóa truyền thống của ngư dân thủy cư trên vịnh Hạ Long và tạo
một sản phẩm du lịch mới mang tính bền vững là hết sức cần thiết.
Để góp phần quảng bá, giới thiệu những giá trị đặc sắc của Vinh Hạ Long tăng sức hấp dẫn
với du khách; giảm tải lượng khách tại các tuyến điểm du lịch truyền thống; thay đổi sinh kế
nâng cao đời sống vật chất và ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ Di sản của cộng đồng dân cư,
phát triển hơn nữa hoạt động du lịch ở Quảng Ninh nói chung và Vịnh Hạ Long nói riêng, tác giả
đã lựa chọn đề tài: “ Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại các làng
chài trên Vịnh Hạ Long” làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành Du lịch học của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Xác lập cơ sở khoa học cho việc phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại các
làng chài trên Vịnh Hạ Long.
- Nâng cao mức sống CĐĐP, giảm áp lực tới môi trường & tài nguyên du lịch hướng tới
phát triển du lịch bền vững.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu



và các chuyên gia trong lĩnh vực du lịch ở trung ương và địa phương để hoàn thiện kết quả
nghiên cứu.
5.2. Phương pháp khảo sát thực địa
Phương pháp này được sử dụng nhằm điều tra tổng hợp về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã
hội của khu vực nhằm bổ sung, chỉnh sửa, cập nhật số liệu, thông tin đã thu nhập. Đồng thời việc
trực tiếp tham quan, khảo sát tại địa phương đã giúp tác giả đánh giá sâu sắc hơn về thực trạng
hoạt động du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại địa phương.
Khảo sát tại địa bàn nghiên cứu được tiến hành tập trung vào tháng 3 năm 2012.
5.3. Phương pháp điều tra xã hội học
Sử dụng phương pháp phỏng vấn chuyên gia, tham khảo ý kiến của một số người chuyên
môn ở địa phương về thực trạng hoạt động sinh thái ở ba làng chài trên Vịnh Hạ Long nhằm làm
căn cứ cho những nhận xét, đánh giá của mình. Sử dụng phương pháp phỏng vấn, đánh giá
nhanh và điều tra bảng hỏi. Cụ thể tác giả tiến hành điều tra bằng bảng hỏi đối với người dân địa
phương muốn tham gia và khả năng tham gia vào các hoạt động du lịch, thái độ của người dân
địa phương đối với khách du lịch. Đối với khách du lịch, tác giả điều tra bằng bảng hỏi đối với
khách du lịch quốc tế và nội địa để có những đánh giá nhận xét khách quan về hoạt động du lịch
tại đây. Qua đó đã giúp tác giả hiểu và có cái nhìn chia sẻ hơn về cuộc sống, con người nơi đây,
hiểu rõ hơn về mong muốn, nguyện vọng của người dân địa phương tham gia làm du lịch cũng
như mong muốn của du khách đến nơi này. Từ đó đề xuất một số giải pháp với hi vọng đóng góp
nhỏ cho sự phát triển du lịch sinh thái trên Vịnh Hạ Long.
6. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
6.1. Trên thế giới


Trong vài thập kỷ trở lại đây, du lịch đã thực sự trở thành một ngành kinh tế quan trọng
và phát triển rộng khắp trên thế giới. Cùng với sự phát triển nhanh chóng đó thì sự xuất hiện
ngày càng nhiều những tác động tiêu cực của hoạt động du lịch đối với môi trường tự nhiên, kinh
tế xã hội của lãnh thổ đón khách là một tất yếu. Vì vậy các nhà nghiên cứu du lịch đã quan tâm
nhiều hơn đến việc đánh giá các tác động này. Những người tiên phong trong lĩnh vực này phải
kể đến là Budowski (Tourism and Environmental Conservation: Confic Coexistense, Symbiois?,

lịch xanh ở Việt Nam”, luận án PTS khoa Địa lý – Địa chất, Trường Đại học khoa học tự nhiên,
Đại học quốc gia Hà Nội, 1996, Nguyễn Thị Sơn “Cơ sở khoa học cho việc định hướng phát
triển du lịch sinh thái ở vườn quốc gia Cúc Phương”, luận án tiến sỹ Địa lý, Trường đại học sư
phạm Hà Nội, 2000, Chu Thành Huy, “Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái khu vực Hồ Núi
Cốc, Tỉnh Thái Nguyên”, luận văn Thạc sỹ khoa học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại
học Quốc gia Hà Nội, 2008.
6.3. Khu vực nghiên cứu
Vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO hai lần công nhận, Kỳ quan
thiên nhiên của thế giới do Tổ chức New7wonders bầu chọn, là một trọng điểm trong phát triển
du lịch của tỉnh Quảng Ninh nói riêng và Việt Nam nói chung. Bởi vậy nên, trong những năm
qua, có rất nhiều các Công trình nghiên cứu, Hội thảo, Dự án... nghiên cứu về Vịnh Hạ Long.
Trong đó là các nghiên cứu tập trung ở những nội dung chủ yếu: các giá trị của Vịnh Hạ Long,
khai thác và phát triển các tuyến du lịch, vấn đề ô nhiễm môi trường, quản lý du khách, đa dạng
hóa sản phẩm, phát triển du lịch sinh thái trên Vịnh Hạ Long. Nghiên cứu loại hình du lịch sinh
thái dựa vào cộng đồng tại các làng chài trên Vịnh Hạ Long là một vấn đề mới, chưa có công
trình nào được công bố. Trên cơ sở kế thừa và tiếp thu các nghiên cứu đi trước, tác giả đã mạnh
dạn chọn hướng nghiên cứu còn mới mẻ trên với hi vọng đưa du lịch của Vịnh Hạ Long nói
riêng, Du lịch Quảng Ninh và Du lịch Việt Nam nói chung phát triển bền vững, mang lại lợi ích
to lớn cho cộng đồng cư dân địa phương.
7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, trích dẫn và phụ lục, phần
nội dung nghiên cứu của luận văn được chia làm 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về Du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng


Chương 2. Điều kiện phát triển và hiện trạng hoạt động du lịch sinh thái dựa vào cộng
đồng tại các làng chài chài trên Vịnh Hạ Long
Chương 3. Định hướng và giải pháp phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại
các làng chài trên Vịnh Hạ Long


15. Phạm Hồng Sơn (2003), Du lịch Hạ Long
16. Sở văn hóa thể thao và du lịch Quảng Ninh (2012), Báo cáo công tác quản lý hoạt động du
lịch năm 2012 và phương hướng nhiệm vụ năm 2013, Hạ Long.
17. Lê Thị Hiền Thanh (2008), Nghiên cứu điều kiện phát triển du lịch Homestay ở Sa Pa (Lào
Cai), Luận văn thạc sỹ khoa học, Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn, Đại học
Quốc gia Hà Nội.
18. Trần Đức Thanh (2005), Nhập môn khoa học du lịch, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
19. Trần Đức Thanh (2003), “Bàn về du lịch sinh thái”, Tạp chí du lịch, 34 – 35.
20. Tổng cục du lịch (2005), Non nước Việt Nam, Trung tâm công nghệ thông tin du lịch, Hà
Nội.
21. Nguyễn Minh Tuệ (1997), Địa lý du lịch, NXB Thành phố Hồ Chí Minh.
22. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh (2007), Trường cao đẳng VHNT và DL Hạ Long, Giáo
trình Địa chí Quảng Ninh, Hạ Long.
23. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh (2007), Trường cao đẳng VHNT và DL Hạ Long, Giáo
trình thực hành hướng dẫn du lịch ở một số điểm di tích, thắng cảnh Quảng Ninh, Hạ Long.


24. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh, Quyết định số 2178/ QĐ-UBND, Về việc phê duyệt
phương án di dời đối với nhà bè trên Vịnh Hạ Long, ngày 28 tháng 8 năm 2012 của Chủ
tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh.
25. Ủy ban nhân dân phường Hùng Thắng, Báo cáo kinh tế xã hội Ủy ban nhân dân phường
Hùng Thắng năm 2011 – 2012, Hạ Long
26. Bùi Thị Hải Yến, Phạm Hồng Long (2007), Tài nguyên du lịch, NXB Giáo dục.

* TIẾNG ANH
27. Hạ Long bay management derpartment (2010), Cửa Vạn fishing village a cultural feature of
Hạ Long bay, Hạ Long.
* INTERNET
28. Hội đồng Bộ Trưởng nước CHXHCN Việt Nam (1984), Pháp lệnh Bảo vệ và sử dụng di tích
lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh,