TRƯỜNG ĐẠI HỌC V IN H
- - - - - - - ThS Phan Xuân Phồn

GIÁO TRÌNH
PHƯƠNG PHÁP CHO TRẺ LÀM QUEN VỚI
TÁC PHẨM VĂN HỌC
(Dùng cho sinh viên ngành GD Mầm non – hệ từ xa)

Vinh 2011

1


CHƯƠNG I
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

I. KHOA HỌC VỀ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG LÀM
QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC
1. Sự quan tâm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước đối với ngành giáo dục
Mầm non
Ngay từ những ngày đâu khi Cách mạng tháng 8 thành công và trong cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp, Nhà nước dân chủ nhân dân đã coi trọng việc
chống giặc dốt bên cạnh giặc đói, giặc ngoại xâm, đã quan tâm đến sự nghiệp
giáo dục thiếu niên nhi đồng, giành cho tuổi thơ một sự quan tâm đúng mực. Chỉ
8 ngày sau khi ra Tuyên ngôn độc lập, Nhà nước đã ban hành chủ trương mở các
lớp ấu trĩ viên, Nhà Bảo anh, Dục anh …Liên tiếp vào những ngày 1013/12/1946; 25/7/1946, Hội đồng cố vấn học chính của Bộ Quốc gia Giáo dục
mở những cuộc họp nghiên cứu các nguyên tắc tổ chức, mở lớp huấn luyện giáo
viên mẫu giáo, cử cán bộ phụ trách.
Ngày 02/01/1949, Bộ Quốc gia giáo dục đã tổ chức Hội nghị mẫu giáo toàn
quốc nhằm định ra đường lối phát triển ngành học. Ngày 9/11/1949, Hội nghị đã
xác định rõ mục đích, phương châm, phương pháp giáo dục mẫu giáo. Mục đích

Sau năm 1966, Vụ Mẫu giáo ra đời, chịu trách nhiệm trước Bộ giáo dục
vạch kế hoạch và chương trình biên soạn tài liệu môn học và tổ chức đào tạo
giáo viên theo hệ thống nhà trường dân chủ nhân dân, ngành Mẫu giáo mới có
những bước tiến đồng bộ và cơ cơ sở khoa học. Tuy nhiên, tính chất chủ quan áp
đặt vẫn còn biểu hiện nặng nề.Người ta mới lo cho cô giáo và công việc của cô
giáo chứ chưa lo việc học, chưa thực sự coi trọng trẻ em. Lo dạy mà chưa lo
việc học của các cháu. Còn phương pháp dạy thì tùy theo cô giáo mà “linh
động”. Từ sau 1975, ngành học mẫu giáo đã có sự chỉ đạo thống nhất trong cả
nước, phong trào thi đua được đẩy mạnh. Công cuộc cải cách giáo dục đòi hỏi
ngành giáo dục mẫu giáo phải có những cải tiến trong nội dung, phương pháp
giáo dục. Một bộ phận cán bộ Vụ Mẫu giáo được giao nhiệm vụ “Nghiên cứu
những vấn đề về giáo dục mẫu giáo trong cải cách giáo dục”. Và ngày
21/01/1978, chương trình cải tiến ra đời đánh dấu một bước quyết định trong

3


việc nâng cao chất lượng giáo dục mẫu giáo không tách rời với công tác nghiên
cứu khoa học.
Ngày 10/02/1978, Ban Nghiên cứu cải cách mẫu giáo được thành lập đã
tiến hành nghiên cứu về trẻ em và xây dựng mục tiêu kế hoạch chương trình
mẫu giáo cải cách. Chương trình đã quán triệt nghị quyết về cải cách giáo dục
của Bộ Chính trị ngày 11/1/1979: “Giáo dục mầm non là một bộ phận rất quan
trọng trong sự nghiệp đào tạo thế hệ trẻ ngày từ thời kì thơ ấu, nhằm tạo ra cơ sở
ban đầu rất quan trọng của con người mới, người lao động làm chủ tập thể, phát
triển toàn diện”.
Gần đây, các nhà giáo dục mẫu giáo cũng đang có rất nhiều những nghiên
cứu, đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp tổ chức giáo dục trẻ ở
trường mầm non. Một trong những đổi mới có tính chất thời sự cấp thiết, đó là
vấn đề giáo dục trẻ em theo hướng tích hợp theo chủ điểm, chủ đề với những

tập với chức năng giáo dục bằng phương tiện văn học. Chuyện và thời giờ cho
trẻ làm quen dần với ý hay lời đẹp, hình tượng trong sáng, tập cho trẻ tiếp xúc
với tác phẩm văn học, từng bước xây dựng cho trẻ lòng yêu thích văn học, phát
triển mạnh mẽ những tình cảm đạo đức và tình cảm thẩm mĩ… góp phần làm
phong phú hiểu biết của trẻ và phát triển các năng lực trí tuệ” (Chương trình
giáo dục Mẫu giáo, Nhà xuất bản Giáo dục - 1978).
Từ chỗ những nhà sư phạm mẫu giáo chỉ xem “chuyện và Thơ” như
phương tiện để phát triển ngôn ngữ là chính, đến nhận ra chức năng toàn diện
cuả văn học trong việc phát triển thẩm mĩ, trí tuệ và tình cảm, đã là cơ sở thuận
lợi để đưa “Làm quen với văn học” vào chương trình cải cách được ban hành
năm 1990 như một môn học có nội dung giáo dục toàn diện trẻ mẫu giáo. Nội
dung chương trình chăm sóc giáo dục mẫu giáo cải cách được xây dựng dựa trên
cơ sở mục tiêu kế hoạch đào tạo nhà trẻ mẫu giáo. Báo cáo tổng kết công tác
nghiên cứu của Viện nghiên cứu trẻ em trước tuổi học đường đã đánh giá về bộ
chương trình mẫu giáo cải cách: “Đây là bộ chương trình đồ sộ nhất trong lịch
sử phát triển mẫu giáo nước ta, góp phần chuyển hướng về nội dung, phương
pháp giáo dục mẫu giáo, nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục ở các trường
mẫu giáo theo phương hướng cải cách Giáo dục Mầm non” (60 năm giáo dục
Mầm non Việt Nam, Phạm Thị Sửu (chủ biên), Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội,
2006, trang 264). Chương trình chăm sóc giáo dục trẻ đã phong phú hơn lên rất
5


nhiều. Chương trình cũng đã xác định nguyên tắc hoạt động vui chơi là hoạt
động chủ đạo của trẻ, lấy trẻ làm trung tâm, lấy tình cảm mẹ con làm tình cảm
cô cháu, lấy hoạt động tiếp xúc với hiện tượng xung quanh và đồ chơi làm con
đường cơ bản để hình thành và phát triển nhân cách trẻ. Những kết luận chỉ đạo
thực hiện như thế là kết quả của một quá trình nghiên cứu, tham khảo và đúc rút
kinh nghiệm từ thực tiễn giáo dục vào nhà trường Việt Nam. Cho đến nay nó
vẫn khẳng định tính đúng đắn và hiệu quả.

làm quen với tác phẩm văn học là một khoa học. Vậy đối tượng, nhiệm vụ và
phương pháp nghiên cứu của khoa học này là gì?
3.1. Đối tượng
Vấn đề xác định đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của Phương
pháp tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học là một quá trình tìm tòi
của các nhà khoa học và cũng là kết quả của một quá trình trưởng thành từng
bước của khoa học giáo dục nói chung, khoa học giáo dục Mầm non nói riêng và
các chuyên ngành phương pháp dạy các bộ môn.
Có thể quan niệm, Phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm
văn học là một bộ phận của khoa học giáo dục nói chung và khoa học Giáo dục
Mầm non nói riêng, có đối tượng nghiên cứu riêng, có nội dung và cách giải
quyết riêng. Nó căn cứ vào nội dung, kết cấu môn học (tổ chức hoạt động) , hệ
thống các dạng thức tiết học ở trường Mầm non mà khoa học sư phạm mới chỉ
nêu ra lý thuyết chung về các phương pháp dạy học. Đối tượng của khoa học
phương pháp tổ chức hoạt động làm quyen với tác phẩm văn học là nghiên cứu
đặc điểm quy luật của quá trình dẫn dắt trẻ vào thế giới của các giá trị phong
phú chứa đựng trong tác phẩm văn học, một trong những lĩnh vực cơ bản của
nghệ thuật ngôn từ dưới góc độ sư phạm và quá trình tổ chức cho trẻ tự hoạt
động văn học nghệ thuật. Quá trình này bao gồm quá trình dạy của cô và học
của trẻ, thông qua tác phẩm văn học và về tác phẩm văn học. Nghĩa là một quá
trình bao gồm những mỗi liên hệ giữa dạy và học, giữa mục đích - nội dung phương pháp - hình thức tổ chức để trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học và tái tạo
lại tác phẩm một cách sáng tạo, góp phần hình thành phát triển toàn diện nhân
cách trẻ. Đây là một quá trình phức tạp bao gồm ngôn ngữ và văn học, tâm lí và
sư phạm…

7


Nói theo cách khác, Phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với văn học
giải đáp ba câu hỏi cơ bản: Thế nào là tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm


- Nghiên cứu cơ sở khoa học của việc xây dựng chương trình làm quen với
tác phẩm văn học, góp ý cải tiến, xây dựng hoàn thiện nội dung hoạt động này ở
trường Mầm non phù hợp với nền giáo dục hiện đại. Nội dung làm quen với tác
phẩm văn học phải được biên soạn trong mỗi quan hệ với các môn học (lĩnh vực
văn hóa khác) thể hiện tính tích cực cao. Nhà sư phạm cần am hiểu đầy đủ tư
tưởng chiến lược, nguyên tắc xây dựng nội dung chương trình, từ đó thường
xuyên tìm cách cải tiến, sáng tạo trong việc dạy học “môn học” mang tính nghệ
thuật này.
- Trên cơ sở tổng kết vận dụng những kinh nghiệm của các giáo viên ở các
trường Mầm non, cải tiến hoàn thiện phương pháp dạy học theo hướng tăng cường
tổ chức cho trẻ hoạt động phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của trẻ, tìm ra
những cách thức dạy học tốt nhất để giúp trẻ làm quen với tác phẩm văn học nhằm
đào tạo những chủ nhân tương lai của đất nước, năng động sáng tạo.
- Nghiên cứu cải tiến những phương tiện dạy học phù hợp với nội dung và
phương pháp dạy học trong từng giai đoạn phát triển của xã hội.
- Nghiên cứu quy luật hình thành cho trẻ kĩ năng, kĩ xảo tiếp nhận tác phẩm
văn học và thể hiện lại tác phẩm một cách sáng tạo.
- Nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển khoa học phương pháp tổ
chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở nước ta. Sự phát triển của
khoa học này được nhìn nhận trong mỗi quan hệ với lịch sử xã hội, lịch sử giáo
dục và kinh nghiệm của các nước.
Tóm lại, nhiệm vụ của phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với tác
phẩm văn học là nghiên cứu về nội dung môn học, phương pháp dạy và học
trong mỗi quan hệ giữa mục đích - nội dung - phương pháp. Đồng thời, xác lập
quy luật hình thành kiến thức - kĩ năng - kĩ xảo trong quá trình tổ chức hoạt
động làm quen với tác phẩm văn học.
3.3. Phương pháp nghiên cứu.
Cũng như các khoa học khác, phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với
tác phẩm văn học cũng vận dụng hai hình thức nghiên cứu: nghiên cứu một số

thực, đúng đắn, người điều tra cần đi vào công tác dạy học của giáo viên và có
kỹ thuật đặt câu hỏi.
Phương pháp này thường được dùng để tìm hiểu chất lượng dạy học một
vấn đề nào đó trong chương trình, hoặc thăm dò ý kiến của giáo viên về một nội
10


dung hay phương pháp dạy học nào đó hoặc để thăm dò hiệu quả dạy học nội
dung, phương pháp mới được thí điểm.
Câu hỏi nêu ra có thể dưới dạng trắc nghiệm (test) hay dạng câu hỏi truyền
thống, tuy nhiên mỗi dạng đều có ưu, nhược điểm. Chẳng hạn câu hỏi truyền
thống trong thời gian ngắn chỉ kiểm tra được ít vấn đề, mất nhiều thời gian của
người kiểm tra nhưng lại đánh giá được dòng suy nghĩ và cách lập luận của
người trả lời. Câu hỏi trắc nghiệm sẽ kiểm tra được nhiều vấn đề trong cùng một
thời gian, thời gian kiểm tra và đánh giá kết quả nhanh, nhưng câu trả lời có thể
mang tinh ngẫu nhiên. Do vậy, ngày nay người ta thườn sử dụng phối hợp cả
hai dạng câu hỏi, đăc biệt dạng câu hỏi test cần được soạn công phu, trong một
phiếu đặt nhiều câu hỏi.
Có thể nói ý nghĩa chính của phương pháp điều tra là đưa ra những chỉ số
để phát hiện tình hình và định hướng nghiên cứu những vấn đề cụ thể và sâu hơn
trong quá trình cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học.
Phương pháp quan sát sư phạm: Quan sát sư phạm là quá trình tri giác một
hiện tượng, một quá trình sư phạm trong hay ngoài lớp học theo một kế hoạch
cụ thể, nhằm rút ra những kết luận cần thiết. Quan sát tự nhiện phát hiện ra
những biến đổi tinh tế, khách quan trong thái độ của trẻ đối với môn học, với tiết
học, với cô giáo, với tác phẩm văn chương. Phương pháp này có ưu thế đảm bảo
tính tự nhiên khách quan. Nhờ có quan sát sư phạm mà người nghiên cứu thu
thập được nhiều sự kiện quá trình dạy học và giáo dục. Từ những sự kiện riêng
lẻ, đơn nhất nhưng được lặp lại nhiều lần, người nghiên cứu có thể phát hiện ra
cái chung, cái bản chất, nhờ đó mà tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong việc

nghiệm tổng hợp nhằm khảo sát diễn biến của nhiều mối quan hệ trong quá trình
cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học. Phương pháp khảo sát tiết dạy trọn vẹn
tuân thủ một hệ thống chặt chẽ các vấn đề nghiên cứu. Người nghiên cứu phải
xác định mục đích đạt được một vài vấn đề nghiên cứu cụ thể, lựa chọn phương
pháp khảo sát thích hợp. Khi vận dụng phương pháp khảo sát tiết dạy, cần phải
tính toán kĩ đến những điều kiện sư phạm để đảm cho kết quả được chính xác.
Từ đó phân tích kết quả, đánh giá kết qủa một lần nữa.
Tóm lại, dùng phương pháp khảo sát tiết dạy có thể nghiên cứu chi tiết,
tổng hợp các quá trình xẩy ra trong tổ chức hoạt động làm quen tác phẩm văn
học, nhìn nhận các mỗi quan hệ tất yếu trong một vùng, khâu hoàn chỉnh, nhờ
12


đó phát hiện ra được những đổi thay đáng kể về mặt nội dung và các phương
pháp đạt tới mục đích nghiên cứu.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Phương pháp này đảm bảo sự thống
nhất từ chỉ đạo đến thực hiện, từ “thiết kế” đến “ thi công” và có giá trị nghiên
cứu khoa học sâu sắc. Nó được phép vạch hướng, dự kiến, điều chỉnh, bổ sung,
sửa đối trong những điều kiện sự phạm ổn định và chủ động.
Những kết quả rút ra lại có ý nghĩa hình thành và bổ sung cho lí thuyết
nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu lí thuyết. Phương pháp thực nghiệm
trong các trung tâm sư phạm phải tiến hành trong một thời gian dài, có quy mô
to lớn, tốn kém, nhưng kết quả thu được có giá rị chỉ đạo thực tiễn sư phạm phổ
biến, có giá trị kinh tế và tạo nên những thay đổi cơ bản trong việc cho trẻ làm
quen với tác phẩm văn học. Chính phương pháp thực nghiệm tập trung này lại
gợi ra nhiều hướng cho nghiên cứu lí thuyết.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm có nhiều hình thức và nhiều mức độ.
Thực ngiệm để rút kinh nghiệm cho một đề xuất cải tiến nội dung và phương
pháp tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học. Thực nghiệm để kiểm
chứng một giả thiết khoa học hoặc vận dụng một hệ phương pháp mới, thậm chí

Bộ môn Phương pháp tổ chức hoạt động làm quen tác phẩm văn học có liên
hệ rộng rãi và nhiều mặt với các khoa học khác. Trong đó, khoa học ngữ văn có
liên quan chặt chẽ và trực tiếp nhất cụ thể là tác phẩm văn học được chọn lọc
dùng trong trường mầm non, giáo dục học mầm non, tâm lí học trẻ em (từ 0 đến
6 tuổi), sinh lí học, lôgíc học,…
Bọ môn Phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với văn học liên hệ với
khoa học ngữ văn - trực tiếp là tác phẩm văn học được chọn lọc dùng trong
trường mầm non. Bất kì một phương pháp dạy học môn học nào đều phải phù
hợp với nội dung của nó. Phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với văn học
lấy tác phẩm văn học xây dựng thành nội dung môn Làm quen với văn học
nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục trọng tâm là giáo dục thẩm mĩ, giáo dục nghệ
thuật và hoạt động ngôn ngữ, ngôn ngữ nghệ thuật cho trẻ. Vì vậy nội dung và
nghệ thuật tác phẩm văn học quy định nội dung và phương pháp cho trẻ làm
quen với văn học ở trường mầm non.
Bộ môn phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với văn học liên hệ với
Giáo dục mầm non. Các quy luật chung của lí luận đại học đại cương được vận
14


dung cho dạy học ở ngành học này. Bộ môn Phương pháp tổ chức hoạt động làm
quen với văn học sử dụng các nguyên tắc dạy học, các phương pháp, biện pháp
dạy học và giáo dục sao cho phù hợp với đặc điểm tiếp nhận và hoạt động văn
học nghệ thuật của trẻ em.
Bộ môn Phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với văn học liên hệ Tâm
lí học trẻ em. Lí luận dạy học môn học phải dựa trên những thành tựu nghiên
cứu của Tâm lí học lứa tuổi, Tâm lí học sư phạm…Sự lĩnh hội tri thức, kĩ năng,
kĩ xảo chỉ được vững chắc nếu được tiến hành phù hợp với đặc điểm tâm lí lứa
tuổi trẻ em. Về vấn đề này C.D.Usinxki, nhà sư phạm Nga lỗi lạc, đã coi đó là
khoa học tri thức về trẻ em mà nhà sư phạm cần phải rút ra được.
Bộ môn Phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với văn học liên hệ với

hoạt động làm quen với tác phẩm văn học, nhận xét ưu, nhược điểm về phương
pháp nghiên cứu của từng khóa luận đó? Bổ sung những thiếu sót về phương
diện dạy học và nghiên cứu của mỗi khóa luận đó.
2. Thử xác định một đề tài nghiên cứu về phương pháp tổ chức hoạt động
làm quen tác phẩm văn học trong đó có dùng thực nghiệm sư phạm, trình bày rõ
phương pháp tiến hành thực nghiệm đề tài.
II. KHÁI NIỆM LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC
Làm quen với tác phẩm văn học chỉ ra mức độ, giới hạn, yêu cầu của việc
cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc và kể chuyện của cô
giáo. Hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảm nhận những giá trị nội
dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động, hứng
thú đối với văn học, có ấn tượng về những hình tượng nghệ thuật, cái hay cái
đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các hoạt động mang tính chất
văn học nghệ thuật như đọc thơ, kể chuyện, chơi trò chơi đóng kịch; cao hơn là
tiến tới sáng tạo ra những vần thơ, câu chuyện theo tưởng tượng của mình, góp
phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ.
Tác phẩm văn học là khâu quan trọng nhất của khoa nghiên cứu văn học.
Với đối tượng là trẻm em mầm non (0-6 tuổi), cho trẻ làm quen với văn học là
giúp trẻ cảm nhận sự độc đáo của phong cách nghệ thuật và vè đẹp riêng của nội
dung hình thức văn chương. Chỉ văn chương thôi chứ chưa phải là văn học với
tư cách một môn văn hóa đầy đủ. Cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn chương
được thể hiện trước hết là ở sự miêu tả hiện thực cuộc sống xung quanh với
16


những màu sắc đa dạng, phong phú. Bằng cảm quan, tài năng của mình, người
nghệ sỹ đã làm đẹp thêm cảm quan, tài năng của mình, người nghệ sĩ đã làm đẹp
thêm bức tranh cuộc sống bằng những hình tượng nghệ thuật. Trong mỗi tác
phẩm văn học, thế giới mới của cuộc sống thực tại bao gồm thiên nhiên, xã hội,
con người được diễn tả, biểu đạt, truyền đạt trong những hình thức đa dạng độc

ngữ đời thường (khẩu ngữ) và ngôn ngữ thơ giàu nhạc tính. Qua tác phẩm văn
học, trẻ quen dần tính chất nhiều nghĩa và tinh luyện của ngôn ngữ văn học, dần
dần tiến tới hiểu được nghĩa thực đến nghĩa bóng, từ nghĩa văn cảnh đến ý tưởng
nhà văn muốn truyền đạt.
Trẻ nhỏ tiếp nhận tác phẩm văn học chỉ bằng con đường gián tiếp (vì trẻ
chưa tự đọc được mà chỉ nghe người lớn đọc, kể) nên phải tằng cường rèn luyện
sức nghe cho trẻ. Đó là sức nghe tối đã về nhạc cảm và sự đã thanh; nghe được
hết những cung bậc âm thanh mới lạ truyền diệu của thiên nhiên như tiếng chim
hót: “mỗi khi Sơn ca hót, cỏ cây hoa lá rì rào theo” (Giọng hát chim Sơn ca),
tiếng suối róc rách, tiếng “gió từ biển khơi phía đông, từ núi cao phía tây rì rào
nhè nhẹ” (Nai Ngọc); nghe ra những âm sắc biểu cảm, những rung cảm của trái
tim cùng nhịp điệu hài hòa giữa vũ trụ và con người. Ngay từ khi còn trong bào
thai, ở tháng thứ sáu con người đã sống trong nhịp điệu, lời ru, tiếng hát, vũ điệu
âm nhạc, những mối dây liên hệ tưởng như vô hình giữa con người với trời đất.
Cần phải dạy trẻ biết lắng mình với tác phẩm văn học, hài hòa vào cõi
mộng mơ, trau dồi thói quen đón nhận được các hòa âm tinh tế thoáng qua, bất
chợt đến từ các nguồn sống khác, nghĩa là dạy trẻ tập trung rung động, cái rung
động của mình chữ không phải của người khác. Lắng mình an tĩnh đến mức
quên tất cả xung quanh và thậm chí quên tất cả bản thân mình thì khả năng sáng
tạo trong sức nghe sẽ biểu lộ. Đó là sự đồng hóa của cá nhân trẻ vào đối tượng
nghệ thuật và cũng là sự bột phát của tâm linh, là nhu cầu bộc lộ những khát
khao sống, những khát vọng mơ ước của tuổi thơ. Trẻ mẫu giáo là một sinh thể
toàn khối có cái nhìn nguyên hợp đó với hiện thực, đó cái nhìn “vật ngã đồng
nhất” với cuộc đời và nghệ thuật nên việc tiếp thu, cảm nhận thế giới cái đẹp
được xây dựng trong văn học nghệ thuật nên việc tiếp thu, cảm nhận thế giới cái
đẹp được xây dựng trong văn học nghệ thuật thì không ai lợi thế bằng trẻ em,
những con người sống nặng nề về cảm xúc hồn nhiên, trực giác, dễ cảm thông
hòa đồng vào ngoại vật.
18



19


Vẻ đẹp của tính người trong cá nhân đơn nhất ở văn học trẻ em có thể nhận
ra từ cách cư xử tế nhị, nhân hậu giữa đồng loại (Bác Gấu đen và hai chú Thỏ),
đôi khi lại bộc lộ trong sự thành thực đối với bản thân và người khác. Vẻ đẹp ấy
còn thấp thoáng thực đối với bản thân và người khác. Vẻ đẹp ấy còn thấp thoáng
trong cử chỉ biết ơn (Hạt gạo làng ta - Trần Đăng Khoa). Cần dạy trẻ nghệ thuật
tự đặt mình vào chỗ đứng và tình thế của người khác như hiểu cực nhọc của mẹ,
nỗi ưu tư của cha, hiểu sự cô đơn nghèo khó của bạn bè, nỗi bất hạnh của con
người, rồi tận tình làm nhẹ, với gánh nặng đó. Đó là bước đi đầu tiên để trẻ biết
chia sẻ trải nghiệm và đồng cảm với văn học như trên đã nói. Từ những vẻ đẹp
nhỏ nhặt thường ngày trong cư xử mang “tính người” ấy sẽ nảy sinh ra những
hành động cao thượng nhân ái vì con người.
Sức mạnh của tác phẩm văn học thật vô cùng to lớn. Trong quá trình cho
trẻ tiếp xúc với tác phẩm, bằng tài năng sư phạm cùng với nghệ thuật đọc và kể
chuyện văn học, cô giáo ở trường Mầm non sẽ hướng trẻ vào những vẻ đẹp nội
dung và nghệ thuật tác phẩm, gây ấn tượng đầu tiên cho trẻ về hình tượng nghệ
thuật được xây dựng bằng ngôn ngữ dân tộc. Cô giáo khơi gợi ở trẻ hứng thú
bước vào hoạt động văn học nghệ thuật một cách tự nhiên, như đọc diễn cảm
thơ, kể lại truyện một cách sáng tạo, hóa thân vào các vai diễn trong trò chơi
đóng kịch. Nhà sư phạm cần ý thức rõ ràng vấn đề này, để tổ chức cho trẻ trở
thành chủ thể hoạt động văn học nghệ thuật một cách tích cực, sáng tạo.
Việc cho trẻ làm quen với văn học tuy mới chỉ là nhu vậy nhưng đó là việc
làm cao cả, có ý nghĩa lớn trong việc hình thành ở trẻ em những phẩm chất cao
quý, đẹp đẽ của con người, đặc biệt tình yêu đối với ngôn ngữ nghệ thuật. Các
em sẽ mang tình yêu đó bước đến trường phổ thông và mai sau sẽ yêu văn học
nước nhà.
III. Ý NGHĨA, NHIỆM VỤ CỦA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN

biệt trong việc thực hiện các nhiệm vụ giáo dục trẻ em trước tuổi học đường.
Như vậy, có thể nói cho trẻ làm quen với văn học góp phần mở rộng nhận thức
phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngôn ngữ, hứng
thú “đọc” sách, kĩ năng đọc và kể tác phẩm cho trẻ.
Cũng cần lưu ý thêm rằng: Một nhận thức đúng đắn về nhiệm vụ tổ chức
hoạt động làm quen với tác phẩm văn học trong trường mầm non chỉ thực sự có
được trên cơ sở những hiểu biết thấu đáo về bản chất tác phẩm văn học, về đặc
21


điểm đối tượng giáo dục, về nhiệm vụ chính trị xã hội đặt ra trong những giai
đoạn lịch sử cụ thể, về đặc điểm xã hội vùng miền (địa phương) nơi trường mầm
non được xây dựng.
Quan điểm hệ thống, quan điểm tiếp cận tích hợp của giáo dục mẫu giáo
cũng đã chỉ ra phải xác lập mỗi liên hệ gắn bó chặt chẽ giữa môn “Làm quen với
văn học” với các môn học khác, có như vậy mới tạo nên sức mạnh đồng bộ, tổng
hợp, tác động đến sự phát triển nhân cách trẻ một cách toàn diện.
1. Tổ chức hoạt động làm quen với tác phảm văn học góp phần mở
rộng nhận thức, phát triển trí tuậ cho trẻ.
Ý nghĩa nhận thức của văn học nghệ thuật là ở chỗ giúp con người biết cái
gì, có thêm cái gì, những tri thức gì?
Trẻ em luôn khao khát nhận thức, khám phá thế giới hiện thực xung quanh.
Các em muốn biết tất cả, muốn thâu tóm tất cả lí do tồn tại của cuộc sống vào
khối óc bé nhỏ của mình. Thế giới xuất hiện trước mắt trẻ với toàn bộ sự phong
phú, phức tạp của nó. Trong điều kiện đó, những câu ca dao, bài thơ, truyện kể
của nó. Trong điều kiện đó, những câu ca dao, bài thơ, truyện kể là những bài
học đầu tiên giúp các em nhận thức thế giới, định hướng cơ bản trong môi
trường xung quanh, giúp các em chính xác hóa những biểu tượng đã có về thực
tế xã hội, dần dần từng bước cung cấp cho các em những khái niệm mới và mở
rộng kinh nghiệm sống.

Thiên nhiên phong phú từ bao đời đã là đối tượng miêu tả của văn học.
Trong văn học dành cho thiếu nhi, chúng ta gặp không ít những tác phẩm miêu
tả, phản ánh thế giới thiên nhiên tươi đẹp. Qua đó các tác phẩm ấy, trẻ em nhận
ra được phong cảnh thiên nhiên quen thuộc như mùa xuân, Tết:
“Cây đào trước ngõ
Cười vui sáng hồng
Hoa mai trong vườn
Rung rinh cánh trắng”…
(Tết đang vào nhà- Nhược Thủy)
Mùa hè sang:
“Hoa sen đã nở
Rực rỡ đầy hồ
Thoang thoảng gió đưa
23


Mùi hương thơm ngát
Lá sen xanh mát
Đọng hạt sương đêm
Sương long lanh chạy.”
(Hồ sen - Nhược Thủy)
Thiên nhiên là mảnh đất chứa đựng bao nhiêu điều cần được phát hiện, là
nơi quan sát không bao giờ chắn cuộc sống của các loại động vật, thực vật. Trẻ
em hứng thú nghe đọc, nghe kể về đặc điểm đời sống, sự sinh sôi nảy nở, bản
tính của các con vật trong tác phẩm.
“Mười quả trứng tròn
Mẹ gà ấp ủ
Mười chú gà con
Hôm nay ra đủ
Lòng trắng lòng đỏ

văn học dần dần đã giúp trẻ nắm được rất nhiều điều thú vị, bổ ích, có được
lượng tri thức và kinh nghiệm sống đáng kể, cùng với nó là năng lực trí tuệ nhất
định để trẻ có thể bước vào trường phổ thông. Cũng vì thế, nhiều tác phẩm văn
học được coi là sách giáo kể về cuộc sống. Nhà văn M.Goócki trong bút kí “Tôi
đã học như thế nào” đã hồi tưởng lại “Chắc chắn tôi không truyền đạt lại cho
được thật đầy đủ và rõ ràng nỗi kinh ngạc của tôi lớn lao như thế nào, khi tôi
cảm thấy rằng hầu như mỗi quyển sách mở ra trước mắt tôi cánh cửa nhìn vào
một thế giới kì lạ chưa từng biết, kể cho tôi nghe những con người, những tình
cảm, những suy nghĩ những mối quan hệ mà xưa nay tôi chưa từng hay”.
2. Tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học góp phần giáo
dục đạo đức.
Giáo dục đạo đức cho trẻ là một trong những nhiệm vụ quan trọng ở trường
mần non. Giáo dục đạo đức cho trẻ em lứa tuổi Mẫu giáo phải được coi là một
quá trình rèn luyện có múc đích nhân cách trẻ. Trong khoa học sư phạm, giáo
dục được coi trọng là một quá trình rèn luyện sự phát triển đạo đức của mỗi cá
nhân. Ma - ca - ren - cô gọi thời kì mẫu giáo là thời kì hình thành cá nhân ở giai
đoạn đầu tiên. Vì vậy, giáo dục đạo đức cho trẻ trở thành một nhiệm vụ quan
trọng ở trường mầm non, nó hình thành phẩm chất đạo đức, tạo nền móng nhân
cách của mỗi con người.
25