PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp bách của đề tài
Sau 87 năm, Cách mạng Tháng Mười Nga giành được thắng lợi và
mở ra thời kỳ mới thời kỳ quá độ lên CNXH. V.I.Lênin đã xây dựng
CNXH hiện thực thành công. Tiếp đó CNXH được xây dựng ở các nước
và các nước XHCN đó đã đạt được những thành tựu to lớn trên hầu hết
các lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội . . . đồng thời cũng
phạm không ít sai lầm, khuyết điểm làm cho chế độ XHCN ở nhiều nước
bị biến dạng, khủng hoảng và buộc phải tiến hành cải tổ, cải cách, đổi
mới. Cải tổ ở Liên Xô và Trung - Đông Âu thất bại; cải cách ở Trung
Quốc và đổi mới ở Việt Nam đạt nhiều thành tựu to lớn rất quan trọng,
đồng thời cũng nảy sinh nhiều vấn đề hết sức mới mẻ vừa nói lên tính
phong phú, đa dạng, vừa nói lên tính chất phức tạp, khó khăn, lâu dài của
công cuộc xây dựng CNXH hiện thực cũng như trong quá trình nhận thức
của các Đảng Cộng sản về xây dựng khối liên minh giai cấp công nhân,
nông dân và tầng lớp lao động khác, thành khối đại đoàn kết toàn dân tộc
trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc CNXH.
Chính thực tiễn cuộc sống đòi hỏi các Đảng Cộng sản nói chung, các
Đảng Cộng sản ở các nước XHCN nói riêng phải nghiên cứu sâu sắc hơn
nữa về lý luận liên minh giai cấp công nhân, nông dân và tầng lớp lao
động khác của hệ tư tưởng của giai cấp công nhân chủ nghĩa Mác - Lênin
được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản vận dụng sáng tạo vào
điều kiện cụ thể của Việt Nam nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của
quá trình xây dựng CNXH hiện thực ở nước mình, dân tộc mình.
Chúng ta cần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của công cuộc xây
dựng khối liên minh giai cấp công nhân, nông dân và tầng lớp lao động
khác trong quá trình hình thành và phát triển tư duy lý luận của Chủ tịch
Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về khối liên minh giai cấp


công nhân, nông dân và tầng lớp lao động khác trong thời kỳ công nghiệp

Chủ tịch Hồ Chí Minh hoạt động cách mạng, tìm đường cứu nước đến
nay.
5. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp chủ yếu mà đề tài sử dụng để nghiên cứu là phương
pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Ngoài ra còn sử dụng phương
pháp phân tích tổng hợp trên tài liệu thu thập có sẵn để nghiên cứu đề tài.
6. Kết cấu của đề tài
Tiểu luận này được thực hiện gồm có 3 phần như sau:
Phần mở đầu:
Phần nội dung:
I. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về liên minh công nhân nông dân trong cách mạng xã hội chủ nghĩa:
II. Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản về liên minh công
nhân, nông dân và trí thức trong cách mạng Việt Nam:
Phần kết luận:


PHẦN NỘI DUNG
I. QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ LIÊN MINH CÔNG
NHÂN - NÔNG DÂN TRONG CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1. Khái niệm
- Giai cấp công nhân là tập đoàn người lao động sản xuất vật chất
chủ yếu trong các quy trình sản xuất công nghiệp ngày càng hiện đại, với
trình độ xã hội hoá, quốc tế hoá ngày càng cao, là lực lượng sản xuất cơ
bản và tiên tiến và của xã hội, đại biểu cho phương thức sản xuất tiến bộ
hơn phương thức sản xuất TBCN.
Giai cấp công nhân có lợi ích cơ bản đối lập với lợi ích cơ bản của
giai cấp tư sản. Lợi ích cơ bản của giai cấp tư sản là duy trì chế độ tư hữu
để bóc lột lao động làm thuê, tăng lợi nhuận tối đa. Còn lợi ích của giai
cấp công nhân là xoá bỏ chế độ tư hữu, chế độ áp bức, bóc lột, xoá bỏ

đảo nhất ở rất nhiều nước; gắn bó với dân tộc và có tiềm năng cách mạng
to lớn. Nhưng giai cấp nông dân không tự mình tổ chức thành công một
lực lượng cách mạng, nó chỉ có thể thành một lực lượng cách mạng hùng
hậu, mạnh mẽ nếu được những lực lượng cách mạng tiến bộ tổ chức lãnh
đạo.
- Giai cấp tầng lớp trí thức là giai cấp mà tầng lớp xã hội đặc biệt,
nằm trong lực lượng lao động trí thức, nhưng ở trình độ lao động trí óc
phức tạp và sáng tạo. Phương thức lao động trí thức chủ yếu là bằng trí
tuệ cá nhân, không có sự liên hợp, cố kết bắt buộc; không đại diện cho
một phương thức sản xuất độc lập.
Giai cấp tầng lớp trí thức không có hệ tư tưởng riêng, tư tưởng của
họ gắn với hệ tư tưởng của giai cấp nào thống trị xã hội. Vì thế, giai cấp
nào thống trị xã hội đều có đội ngũ trí thức của giai cấp ấy.
Giai cấp tầng lớp trí thức là lực lượng dân cư và là lực lượng lao
động không lớn nhưng có vai trò ngày càng quan trọng đối với tốc độ và


trình độ phát triển xã hội. Đại đa số trí thức trong các chế độ bóc lột là
người lao động bị bóc lột, do đó có khả năng cách mạng nếu được lực
lượng chính trị tiến bộ tập hợp, tổ chức và giáo dục. Dù có vai trò rất đặc
biệt nhưng tầng lớp trí thức cũng không thể thay đổi giai cấp công nhân
lãnh đạo quá trình xây dựng CNXH, CNCS.
- Những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin như: Cách
mạng là sự nghiệp của quần chúng, nhân dân là sáng tạo ra lịch sử, giai
cấp vô sản lãnh đạo cách mạng phải trở thành dân tộc, liên minh công
nông là cơ sở để xây dựng lực lượng to lớn của cách mạng, đoàn kết dân
tộc phải gắn với đoàn kết quốc tế, “Vô sản tất cả các nước đoàn kết lại”,
“Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại”. Theo
V.I.Lênin, liên minh giai cấp công nhân, nông dân và tầng lớp trí thức là
liên minh chính trị đặc biệt của đại đa số người lao động trong quá trình

Trong bước đầu của thời kỳ quá độ lên CNXH, V.I.Lênin càng mở
rộng liên minh trong những hoàn cảnh lịch sử mới. Liên minh không chỉ
có công nhân, nông dân dù đây là hai lực lượng cơ bản nhất và to lớn nhất
trong cách mạng mà còn liên minh với các tầng lớp lao động khác. Lênin
đã khẳng định rõ: “Chuyên chính vô sản là một hình thức đặc biệt của
liên minh giai cấp giữa giai cấp vô sản, đội tiên phong của những người
lao động với đông đảo những tầng lớp lao động không phải vô sản như:
tiểu tư sản, tiểu chủ, nông dân, trí thức . . .”
Tính tất yếu của liên minh giai cấp công nhân, nông dân và trí thức
về mặt chính trị - xã hội, được V.I.Lênin nhấn mạnh là: Liên minh như
một nguyên tắc cao nhất của chuyên chính vô sản: “Nguyên tắc cao nhất
của chuyên chính vô sản là duy trì khối liên minh giữa giai cấp vô sản và
nông dân để giai cấp vô sản có thể giữ được vai trò lãnh đạo của chính
quyền Nhà nước”
Bởi vì lực lượng cách mạng của chuyên chính vô sản thì là khối liên
minh này đã tập hợp được lực lượng sản xuất và lực lượng cách mạng cơ


bản và đông đảo nhất để xây dựng CNXH; trong đó giai cấp công nhân
lại là giai cấp tiên phong, lãnh đạo. Xét về nguyên tắc lãnh đạo của
chuyên chính vô sản thì duy nhất chỉ có giai cấp công nhân thông qua
Đảng của nó lãnh đạo. Nhưng vai trò lãnh đạo đó chỉ được giữ vững và
được thực hiện có kết quả tốt khi lãnh đạo và tổ chức tốt liên minh công
nhân, nông dân và các tầng lớp lao động khác với tư cách là nền tảng của
Nhà nước chuyên chính vô sản. Xét về lợi ích cơ bản và mục tiêu của
chuyên chính vô sản, đó là xây dựng CNXH, CNCS vì lợi ích của toàn
thể nhân dân. Nhưng đại đa số nhân dân lại nằm trong giai cấp công
nhân, nông dân và các tầng lớp lao động khác.
Đó là tính yếu của liên minh về mặt chính trị - xã hội khi bước vào
giai đoạn xây dựng CNXH.

Công nghiệp và nhiều lĩnh vực kinh tế đời sống khác phải gắn liền
với sự phát triển và ứng dụng khoa học - công nghệ ngày càng hiện đậi
thì mới có thể xây dựng thành công CNXH, CNCS.
V.I.Lênin còn phân tích thêm về tính tất yếu về lĩnh vực kinh tế của
liên minh giữa giai cấp công nhân, nông dân và trí thức là: có chính
quyền, nếu không giải quyết vấn đề kinh tế trong liên minh thì bản thân
công nhân, nhất là nông dân và đại đa số nhân dân dù đã thoát khỏi ách
nô lệ, áp bức bóc lột cũng không thể nào thoát khỏi sự đói nghèo, bệnh
tật, mù chữ.
Chính toàn bộ những nội dung trên là lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin về tính tất yếu của sự liên minh giữa giai cấp công nhân, nông dân
và trí thức trong thời kỳ cách mạng cũng như trong công cuộc xây dựng
CNXH, CNCS.
3. Vai trò của giai cấp công nhân trong liên minh giai cấp công
nhân, nông dân và trí thức trong cách mạng
Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định: “Giai cấp công nhân là giai cấp
có tinh thần triệt để cách mạng, có khả năng tổ chức và lãnh đạo toàn thể
nhân dân lao động lật đổ ách thống trị của giai cấp tư sản, tiến hành cuộc


cải biến cách mạng, từng bước thực hiện bước chuyển cách mạng từ hình
thái kinh tế xã hội TBCN sang hình thái kinh tế xã hội CSCN. Công
nhân, giải phóng mình đồng thời giải phóng toàn xã hội khỏi mọi sự áp
bức, bóc lột bất công.
Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội ổn định hình thành và
phát triển cùng với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại, với
nhịp độ phát triển của lực lượng sản xuất hiện đại có tổ chức xã hội hoá
ngày càng cao; là lực lượng cơ bản, tiên tiến trong quá trình sản xuất, tái
sản xuất ra của cải vật chất của xã hội, trong cải tạo các quan hệ xã hội,
động lực chính của tiến trình lịch sử từ CNTB lên CNXH. Giai cấp công
nhân có hệ tư tưởng là chủ nghĩa Mác - Lênin phản ánh sứ mệnh lịch sử

CNXH, CNCS.
Qua đây có thể thấy rằng không chỉ thực tiễn cách mạng trên thế
giới mà thực tiễn cách mạng của Việt Nam, Lào đã cho thấy “Giải cấp
công nhân là giai cấp độc nhất và duy nhất có sứ mệnh lịch sử là lãnh đạo
cách mạng đến thắng lợi cuối cùng”
II. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VÀ ĐẢNG CỘNG SẢN VỀ LIÊN MINH
CÔNG NHÂN, NÔNG DÂN VÀ TRÍ THỨC TRONG CÁCH MẠNG VIỆT NAM

1. Tư tưởng của Hồ Chí Minh về liên minh công nhân, nông dân
và trí thức trong cách mạng Việt Nam
Tư tưởng Hồ Chí Minh là tư tưởng chính trị và phương pháp cách
mạng, đó là sự nhìn nhận và bố trí sử dụng các lực lượng xã hội trên cơ
sở vận dụng nhuần nhuyễn quan điểm giai cấp, quan điểm dân tộc vào
thực tế Việt Nam. Với tư tưởng quan dung vốn là truyền thống của ông
cha và là nét đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh, việc xoá bỏ mặc cảm,
định kiến, phân biệt đối xử về quá khứ, thành phần, giai cấp trong thời kỳ
cách mạng là rất cần thiết để đoàn kết, liên minh tập hợp được rộng rãi
các giai cấp tầng lớp nhân dân.


Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói trong bài báo Dân vận: “Vận động tất
cả lực lượng của mỗi người dân không để sót một người dân nào góp
thành lực lượng toàn dân”.
Trong nội dung của tác phẩm “Sách lược vắn tắt của Đảng” thì Chủ
tịch Hồ Chí Minh đã có viết về vai trò lãnh đạo của Đảng về xây dựng
khối đại đoàn kết liên minh giữa các giai cấp công nhân, nông dân và trí
thức là: “Đảng phải hết sức liên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung nông,
thanh niên, Tân Việt để kéo họ đi vào phe vô sản giai cấp. Còn đối với
bọn phú nông, trung, tiểu địa chủ và Tư bản An Nam mà chưa rõ mặt
phản cách mạng thì phải lợi dụng, ít lâu mới làm cho họ đứng trung lập.

làm cách mạng như: “Muốn kháng chiến lâu dài để tiến tới thắng lợi cuối
cùng, cần phải động viên hết thảy mọi lực lượng mới mong đi tới thắng
lợi cuối cùng. Cậu bé chăm chỉ học hành trong nhà trường cũng là kháng
chiến. Anh dân cày cày cuốc ngoài đồng ruộng, anh thợ cặm cụi trong
nhà máy, chị bán hàng buôn bán ngược xuôi, ông già xách giỏ đi câu
cũng là kháng chiến. Các công chức, các nhà văn, nhà báo mải miết trước
bàn giấy, cạnh tủ sách cũng là kháng chiến. Các y sinh, khán hộ lăn lộn
bên giường bệnh cũng là kháng chiến. Các nhà giàu có đem hết tài lực
mở mang xưởng thợ, khai thác ruộng đất cũng là kháng chiến ”, “Nhiều
sức, giàu của, mới có thể kháng chiến lâu dài. Thế thì ở hậu phương làm
sao góp được nhiều sức, làm được nhiều của, đó là kháng chiến, chứ
không phải chỉ ra mặt trận mới là kháng chiến.”1.
Chính đây cũng là cơ sở lý luận quan trọng để kết hợp được các tầng
lớp giai cấp công nhân và nông dân với trí thức để tập hợp các lực lượng
xã hội mới, có tinh thần đoàn kết, đại đoàn kết toàn dân. Thực hiện thành
công về lý luận này của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta mới có thể giành
được thắng lợi và nhiều thắng lợi hơn nữa trong thời kỳ cách mạng và
trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
2. Tính tất yếu và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về
liên minh giai cấp công nhân, nông dân và tầng lớp trí thức trong
cách mạng Việt Nam
a. Tính tất yếu khách quan của Đảng Cộng sản Việt Nam
3
1

Tác phẩm Đường cách mệnh - Lịch sử Cách mệnh Nga. Toàn tập Tập 2, năm 1927, trang 280
Tác phẩm Toàn dân Kháng chiến. Toàn tập Tập 4, năm 1945, trang 84


Vấn đề liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân với tầng


dụng sáng tạo những bài học trên đây là đảm bảo thành công của sự
nghiệp phát triển đất nước trong thời kỷ mới”2.
Đại hội IX nhấn mạnh vai trò rất quan trọng của Mặt trận Tổ quốc
Việt Nam, toàn thể nhân dân trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân xây
dựng và bản vệ Tổ quốc, đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất
nước; phát huy dân chủ, nâng cao trách nhiệm công dân của các hội viên,
đoàn viên, giữ gìn kỳ cương phép nước, thúc đẩy công cuộc đổi mới, thắt
chặt mỗi liên hệ giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước. Nhân dân vừa
thực hiện quyền dân chủ trực tiếp vừa thực hiện quyền dân chủ thông qua
đại diện là các cơ quan Nhà nước, các đại biểu nhân dân, Mặt trận Tổ
quốc Việt Nam và các toàn thể nhân dân.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên là cơ sở chính
trị của chính quyền nhân dân, nơi thể hiện ý, nguyện vọng, tập hợp khối
đại đoàn kết toàn dân, góp sức xây dựng Nhà nước trong sạch, vững
mạnh. Là nơi nhân dân phát huy khả năng tham gia bầu cử Quốc hội, Hội
đồng nhân dân các cấp; xây dựng chủ trương, chính sách, pháp luật, tuyên
truyền, vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách,
pháp luật của Nhà nước. Dựa vào các tổ chức này, nhân dân tham gia xây
dựng, chỉnh đốn Đảng, thực hiện giám sát của nhân dân đối với công tác
và đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên, công chức, đại biểu dân cư và
các cơ quan Đảng và Nhà nước. Là nơi giải quyết những mâu thuẫn trong
nội bộ nhân dân phù hợp và hiệu quả cao.
b. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về liên minh giai cấp
công nhân, nông dân và trí thức trong cách mạng Việt Nam
Những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về liên minh giai
cấp công nhân, nông dân và trí thức trong thời kỳ cách mạng được Đảng
thông qua trong các kỳ Đại hội của Đảng như sau:

2

Nhà nước phải soát lại các chính sách quan hệ đến nông dân, bãi bỏ
những chính sách không đúng”. “Đối với trí thức, điều quan trọng nhất là
1

Văn kiện Đại hội VI, NXB Chính trị Quốc gia, trang 16 - 17


bảo đảm quyền tự do sáng tạo. Đánh giá đúng năng lực và tạo điều kiện
năng lực được sử dụng đúng và phát triển. Phá bỏ những quan niệm hẹp
hòi, không thấy tầng lớp trí thức ngày nay là những người lao động, được
Đảng giáo dục và lãnh đạo, ngày càng gắn bó chặt chẽ với công nhân,
nông dân.”1
Về liên minh giai cấp công nhân, nông dân và tầng lớp trí thức còn
được Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ VI đề cập đến rộng rãi hơn nữa
trong Báo cáo Chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản
Việt Nam, Đại hội đã chỉ rõ về tình hình và nhiệm vụ của liên minh công
nhân, nông dân và tầng lớp trí thức quốc tế. Đại hội VI khẳng định:
“Quân và dân ta tiếp tục thực hiện nghĩa vụ quốc tế đối với Lào và
Campuchia, củng cố liên minh chiến lược với hai nước láng giềng, anh
em, cùng nhau tăng cường thế và lực của cách mạng ở cả ba nước”
Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước 1991, Đảng Cộng sản Việt
Nam đã đề ra rất rõ về những phương hướng cơ bản của quá trình xây
dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc. Trong những phương hướng đó có một
phươnng hướng rất quan trọng và là trọng tâm đó là “Xây dựng Nhà nước
XHCN, Nhà nước của dân, do dân và vì dân, lấy liên minh giai cấp công
nhân với nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng, do Đảng Cộng sản
lãnh đạo” điểm đổi mới ở đây là tầng lớp trí thức cùng với giai cấp công
nhân và nông dân hợp thành liên minh, là cơ sở xã hội của Nhà nước, là
nền tảng, là chỗ dựa của Nhà nước XHCN. Trong cách mạng dân tộc dân
chủ, vai trò trí thức đã quan trọng, trong xây dựng CNXH - nhất là khi

sức khoẻ, giàu lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính.
Do vậy, liên minh chặt chẽ giữa công nhân, nông dân và trí thức là
yếu tố quan trọng để có được những thắng lợi của công cuộc đổi mới vừa
qua. Sự nghiệp đổi mới thắng lợi tạo ra những điều kiện vật chất, tinh
thần để xây dựng vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đem lại niềm
tin cho các giai cấp, tầng lớp xã hội. Liên minh công nhân, nông dân và
trí thức càng chặt chẽ, thắng lợi của công cuộc đổi mới càng to lớn thì
càng tạo ra lực lượng mạnh mẽ lôi kéo được cả những người còn phân


vân, do dự. Đặc biệt để góp phần ngăn chặn và đập tan được những luận
điệu của các thế lực thù địch kích động.
Liên minh công nhân với nông dân và trí thức nhưng phải dưới sự
lãnh đạo của Đảng để từ đó giữ vững định hướng XHCN của liên minh vì
sự phát triển của chính công nhân, nông dân, trí thức và góp phần vào sự
nghiệp cách mạng chung của đất nước. Liên minh công nhân với nông
dân và trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng nó thể hiện ở việc Đảng hoạch
định nội dung, chủ trương liên minh, thực hiện liên minh phải phù hợp
với đường lối của Đảng; ở vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước trong nền
kinh tế nhiều thành phần; ở chính sự gương mẫu của công nhân trong lao
động và cuộc sống của mình.
Vì thế liên minh công nhân với nông dân và trí thức luôn là đường
lối chiến lược của cách mạng Việt Nam, vừa là vấn đề cấp bách, vừa là
vấn đề cơ bản, lâu dài của công cuộc đổi mới đất nước và là nền tảng của
Đại đoàn kết toàn dân.

PHẦN KẾT LUẬN:
Đối với Việt Nam, thế kỷ XX là thế kỷ của những biến đổi to lớn,
thế kỷ đấu tranh oanh liệt giành lại độc lập, tự do, thống nhất Tổ quốc và
xây dựng CNXH, thế kỷ của những chiến công và thắng lợi có ý nghĩa

nông dân trong cách mạng xã hội chủ nghĩa......................................4
1. Khái niệm........................................................................................4
2. Tính tất yếu và điều kiện liên minh giai cấp công
nhân, nông dân và trí thức...................................................................6
3. Vai trò của giai cấp công nhân trong liên minh


giai cấp công nhân, nông dân và trí thức
trong cách mạng..................................................................................9
II. Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản về liên
minh công nhân, nông dân và trí thức trong cách
mạng Việt Nam................................................................................11
1. Tư tưởng của Hồ Chí Minh về liên minh công
nhân, nông dân và trí thức trong cách mạng
Việt Nam...........................................................................................11
2. Tính tất yếu và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt
Nam về liên minh giai cấp công nhân, nông dân
và tầng lớp trí thức trong cách mạng Việt Nam................................13
Phần kết luận.....................................................................................19
TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Giáo trình CNXHKH
2. Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
3. Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh
4. Các tác phẩm Hồ Chí Minh toàn tập
5. Các Văn kiện Đại hội Đảng