ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
--------------------------------

TRÁNG SEO LIÊN
Tên đề tài:

"NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NÔNG SINH HỌC CỦA GIỐNG BƢỞI DIỄN TẠI
XÃ TỨC TRANH- HUYỆN PHÚ LƢƠNG- TỈNH THÁI NGUYÊN ”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

: Chính quy

Chuyên ngành

: Nông lâm kết hợp

Khoa

: Lâm Nghiệp

Khóa học

: 2011- 2015

Thái Nguyên – 2015



Hình 4.2: Các quả bưởi Diễn rụng .................................................................. 43
Hình 4.3: Một số loại sâu hại lá và thân cây bưởi diễn................................... 45


v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN
Giải nghĩa

Các từ viết tắt
FAOSTAT

Food and Agriculture Organization of the United
Nations

NC&PT

Nghiên cứu và phát triển

NPK

Đạm, Lân, Kali

UBND

Uỷ ban nhân dân


vi



2.5.1.3. Điều kiện khí hậu thủy văn............................................................................ 25
2.5.2. Điều kiện kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu ............................................ 26
2.5.3. Đánh giá chung thuận lợi và khó khăn của xă Tức Tranh ........................ 29
2.5.3.1. Thuận lợi của xã Tức Tranh .......................................................................... 29
2.5.3.2. Khó khăn của xã Tức Tranh .......................................................................... 29
Phần 3 ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
.................................................................................................................................... 30

3.1. Đối tượng nghiên cứu ............................................................................................ 30
3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu ....................................................................... 30
3.2.1. Địa điểm tiến hành nghiên cứu ........................................................................ 30
3.2.2. Thời gian tiến hành nghiên cứu ....................................................................... 30
3.3. Nội dung nghiên cứu .............................................................................................. 30
3.4. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................................... 30
3.4.1. Nghiên cứu đánh giá các đặc tính nông sinh học và khả năng thích ứng
của giống bưởi diễn tại vườn thí nghiệm. ........................................................ 30
3.4.2. Tìm hiểu và đánh giá sơ bộ mức độ sâu bệnh hại trên giống bưởi Diễn
tại vườn nghiên cứu ............................................................................................... 33
3.4.3. Xử lý số liệu.......................................................................................................... 33
Phân 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .................................................................... 34
4.1. Đặc điểm sinh trưởng và ra hoa đậu quả của bưởi Diễn trong vườn thí
nghiện tại Tức Tranh, Phú Lương, Thái Nguyên ........................................... 34
4.1.1. Đặc điểm hình thái của cây bưởi Diễn.......................................................... 34
4.1.3. Thời gian ra lộc và khả năng sinh trưởng của các đợt lộc ........................ 36
4.1.3.1. Thời gian ra các đợt lộc của bưởi Diễn ...................................................... 36
4.1.3.2. Khả năng sinh trưởng của các đợt lộc ....................................................... 38
4.1.4. Thời gian ra hoa và khả năng đậu quả của giống bưởi Diễn trong vườn
thí nghiệm ................................................................................................................ 40


C 90mg, P2O5 12mg, và 9.3g tinh bột. Ngoài dùng để ăn tươi, bưởi còn có thể chế
biến thanh nhiều mặt hàng có giá trị như nước bưởi, mứt, chè... và làm nguyên
liệu cho công nghiệp chế biến thực phẩn, mỹ phẩn, dùng lam dược liệu.
Cây bưởi là một cây trồng có khẳ năng thích nghi rộng và hiệu quả
kinh tế cao so với những cây trồng khác, bưởi có thể được trồng ở nhiều nơi
khác nhau và nó tạo nên những vùng đặc sản và đặc trưng cho từng vùng
trồng bưởi. Hiệu quả kinh tế thể hiện trên việc sử dụng đất đai so với các loại
cây trồng khác, nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy trên cùng một đơn vị diện
tích cây ăn quả cho thu nhập trung bình cao gấp 3 lần so với cây lương thực.
Nghề trồng cây ăn quả nói riêng và các nghề khác nói chung, trong những
năm gần đây nghề trồng cây ăn quả đã góp phần vào việc chuyển đổi cơ cấu cây
trồng, tạo công ăn việc làm cho nông hộ và giúp tăng thu nhập, chuyển đổi cơ cấu
cây trồng, làm tăng hiệu qủa giá trị sử dụng đất, phủ xanh đất trống đồi núi trọc.
Có thể nói ngành trồng cây ăn quả trong tương lai là rất có triển vọng.
Việt Nam là nước trồng nhiều bưởi, hầu hết các tỉnh điều trồng bưởi và
có nhiều giống bưởi có chất lượng và năng suốt tốt như: bưởi Diễn, bưởi Da
xanh, bưởi Đoan Hùng...Bưởi Diễn chính là một trong những giống bưởi
được ưa chuộng và đánh giá cao vì bưởi Diễn là một giống bưởi quý, là một


2

biến dị của bưởi Đoan Hùng, bưởi Diễn có chất lượng tốt, thời gian treo quả
trên cây dài khi quả chín, thời gian bảo quản được lâu, giá thành ổn định, cây
khỏe, năng suốt ổn định, đem lại giá tri kinh tế rất cao. Nhưng trong những
năm qua do chủ vườn và người trồng thiếu kiến thức về đặc điểm nông sinh
học của cây bưởi nên trong quá trình đầu tư, chăm sóc không đúng kỹ thuật,
không áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nhất là khi sử dụng phân bón
và phun thuốc từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, sản lượng và chất
lượng bưởi khi thu hoạch.

Qua nghiên cứu đề tài sẽ biết được đặc điểm nông sinh học của giống
bưởi Diễn, rồi qua đó góp phần bổ sung thêm những tài liệu khoa học, phục
vụ cho công tác nghiên cứu và giảng dạy cây bưởi Diễn ở nước ta.
1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn sản xuất
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở tìm ra những biện pháp kỹ
thuật để nâng cao năng suất, chất lượng đối với giống bưởi Diễn, để giúp cho
các thí nghiệm đạt kết quả tốt nhất cũng như người trồng bưởi có thể áp dụng
vào thực tiễn sản xuất.


4

Phần 2
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
Bưởi là cây ăn quả thuộc cây họ cam quýt có múi và có những nhu cầu
nhất định về môi trường và dinh dưỡng cũng như kinh tế. Cây họ cam quýt
được xếp vào loại cây ăn quả lâu năm, mỗi vùng sinh thái khác nhau có mỗi
loại quả bưởi đại diện cho vùng đó, do tính phong phú, đa dạng của điều kiện
sinh thái khí hậu mà sinh ra nhiều chủng loại cam quýt có đặc tính quý để đáp
ứng nhu cầu sản xuất, từ những giá trị trên cho thấy tầm quan trọng của cây
ăn quả với nền kinh tế của vùng nhất là các hộ gia đình.
Nước ta là một nước có nghề trồng cây ăn quả lâu đời, cây ăn quả chiếm
vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, cây ăn quả không chỉ cung cấp
nguyên liệu cho ngành công nghiệp nhẹ mà còn làm dược liệu, mỹ phẩm ...xã
hội ngày càng phát triển nhu cầu ngày càng tăng lên, tuy nhiên các nhà làm
vườn vẫn gặp nhiều khó khăn từ khâu trồng cho đến khâu thu hoạch chính là
chưa áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất từ đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến
khả năng ra lộc ra hoa và đậu quả dẫn đến năng suất, phẩn chất quả cũng bị ảnh
hưởng.

bất tự tương hợp (self – incompatible) và lai với nhau một cách dễ dàng nên
trong tự nhiên có rất nhiều giống đã được phát sinh do lai [12].
Các giống bưởi (Citrus grandis) được báo cáo có nguồn gốc ở
Malaysia, Ấn Độ, một thuyền trưởng người Ấn Độ có tên là Shaddock đã
mang giống bưởi này tới vùng biển caribe, sau đó theo gót các thủy thủ bưởi
được giới thiệu ở Pralestin vào năm 900 sau công nguyên và ở châu Âu sau
thời gian đó [17].
Tóm lại nguồn gốc của cây bưởi cho đến nay vẫn chưa được thống
nhất, nhưng với lịch sử trồng trọt lâu đời, cây bưởi là cây có khả năng sinh


6

trưởng và phát triển tốt, được trồng tất cả các vùng trên thế giới từ các vùng
nhiệt đới, cận nhiệt đới…
2.2.2. Phân loại
Cây bưởi có tên khoa học là: Citrus grandis (L).Osbeck.
Cây bưởi thuộc họ cam: Rustaceae.
Họ phụ: Aurantioideae.
Chi: Citrus.
Chi phụ: Eucitrus.
Loài: Citrus grandis
Ngành hạt kín: Angiospermae
Lớp hai lá mầm: Dicotyledones
Bộ: Rutales
Họ: Rutaceae
2.3. Một số giống bƣởi chủ yếu trên thế giới và Việt Nam, yêu cầu
sinh thái của cây bƣởi
2.3.1. Một số giống bƣởi chủ yếu trên thế giới
Cây bưởi ( Citrus grandis ) trên thế gới được trồng chủ yếu ở các châu

Quan Khê... Đây là những giống đã được Bộ nông nghiệp Trung Quốc công
nhận là hàng nông nghiệp chất lượng cao và cấp huy Phần vàng. Trong đó có
giống bưởi Văn Đán rất nổi tiếng ở Đài Loan, do có đặc tính tự thụ, phôi
không phát triển nên không có hạt, chất lượng rất tốt được nhiều người ưa
chuộng (Hoàng A Điền, 1999) [3].
Theo W.C.Zhang (1981) có 7 giống bưởi chùm là những giống có
nguồn gốc từ cây lai. Ở Trung Quốc dùng phương pháp lai tạo đã tạo ra được
các giống bưởi có ưu thế lai nổi trội có triển vọng cho chiến lược phát triển
cây ăn quả có múi hàng hoá của nước này với chất lượng cao, giá thành hạ,
khả năng cạnh tranh cao trên thị trường thế giới.
- Philippines là một nước sản xuất nhiều bưởi. Tuy nhiên các giống
bưởi ở Philippine đều là các giống nhập nội từ các nước như Trung Quốc,


8

Thái Lan, ... ví dụ: giống Khao phuang từ Thái Lan, giống Amoy và Sunkiluk
gốc Trung Quốc, chỉ có giống Fortich là giống địa phương [14].
Tại trung tâm nghiên cứu cây trồng quốc tế Davao tác giả N.T.Estellena
và cộng sự (1992) đã nghiên cứu khá sâu về tập đoàn giống bưởi, kết quả đã
xác định được ở Philippin có 4 giống bưởi có năng suất cao, chất lượng tốt và
khả năng chống chịu với sâu bệnh khá tốt như Delacruzp - Pink, Magallanes
và Amoymanta, Siamese.
- Ở Malaysia có 24 giống được trồng phổ biến trong sản suất, bao gồm
cả giống trong nước và nhập nội. Một số giống nổi tiếng là: Large red fleshed
pomelo, Pomelo China .
- Ấn Độ bưởi được trồng chủ yếu ở các vườn gia đình thuộc bang
Assam và một số bang khác. Một số giống được biết đến là: Dowali, Nowgong,
Burni, Gagar, Zemabawk, Jorhat, Khanpara, Kamrup, Khasi, Bor Tanga,
Hukma Tanga, Holong Tanga, Jamia Tanga và Aijal.

vài chục năm, song do chất lượng ngon, giá cao cấp 3 – 3,5 lần các giống
bưởi khác, cho trái quanh năm nên diện tích trồng giống bưởi này tăng rất
nhanh, riêng huyện mỏ cày hiện có 400 ha, nhưng 5 năm tới tăng 1200 ha và
toàn tỉnh bến tre sẽ có 4000 ha vào năm 2010 [11].
- Bưởi Đường Lá Cam: Được trồng nhiều ở huyện Vĩnh Cửu (Đồng
Nai) và Tân Uyên (Bình Dương), dạng quả khá đẹp, phẩm chất ngon được thị
trường trong và ngòai nước ưa chuộng. Quả có trọng lượng trung bình từ 0,81,2 kg/quả. Dạng quả có hình quả lê thấp, vỏ quả khi chín có màu vàng xanh,
láng, nhẵn và tróc rất tốt. Các con tép bó chặt, vị ngọt rất ngon. Nhưng lại có
nhược điểm là có khá nhiều hạt.
- Bưởi Phúc Trạch: Có nguồn gốc ở xã Phúc Trạch, huyện Hương Khê,
tỉnh Hà Tĩnh. Hiện tại được trồng ở hầu khắp 28 xã trong huyện và các vùng
lân cận. Bưởi Phúc Trạch được nhiều người xếp vào hàng một trong những
giống bưởi ngon nhất nước ta hiện nay.Trái hình cầu hơi dẹt, vỏ trái mầu vàng


10

xanh.Trọng lượng trung bình từ 1-1,2kg/trái. Mầu sắc thịt trái và tép múi phớt
hồng, vách múi giòn dễ tách rời, thịt trái mịn, đồng nhất, vị ngọt hơi chua.Độ
Brix từ 12-14. Thời gian thu họach vào khỏang tháng 9 hàng năm.
- Bưởi Đoan Hùng: Hiện được trồng nhiều ở huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú
Thọ, trên đất phù sa ven sông Lô và sông Chảy. Có hai giống được coi là tốt
nhất, đó là bưởi Tộc Sửu (xã Chí Đàm) và bưởi Bằng Luân (xã Bằng
Luân).Bưởi Bằng Luân trái hình cầu hơi dẹt, trọng lượng trung bình 0,7-0,8
kg/trái, vỏ trái mầu vàng hơi xám nâu, tép múi mầu trắng xanh, mọng nước,
thịt trái hơi nhão. Vị hơi lạt, độ Brix từ 9-11. Được thu hoạch vào tháng 10,
tháng 11, có thể để được lâu sau khi thu hái. Bưởi Tộc Sửu trái lớn hơn, trọng
lượng trung bình từ 1-1,2 kg/trái. Thịt trái nhão ít hơn giống bưởi Bằng Luân,
vị ngọt lạt và có màu trắng xanh.Thu hoạch sớm hơn bưởi Bằng Luân khoảng
nửa tháng.

miền núi phía Bắc, bưởi Xiêm Vang ở tỉnh Vĩnh Cửu - Đồng Nai.
- Bưởi Phục Hoà: có nguồn gốc từ Trung Quốc, được trồng nhiều ở
vùng Phục Hoà, tỉnh Cao Bằng từ những năm 1960. Bưởi Phục Hoà cây sinh
trưởng khoẻ, phân cành nhiều, cành lá mở rộng, tán hình bán cầu, lá hình
ovan, xanh đậm ra hoa vào khoảng tháng 2 tháng 3 hàng năm, thu hoạch vào
tháng 11- tháng 12, quả hình lê, vỏ quả sau khi chín có màu xanh vàng hoặc
màu da cam, quả dễ bóc, tép bó chặt, ngọt có mùi thơm, không he đắng. Bưởi
Phục Hoà có những đặc điểm giống như bưởi Sa Điền (huyện Dung, Quảng
Tây, Trung Quốc) qua quá trình trồng ở Việt Nam thấy chất lượng tốt hơn
như vị ngọt thanh hơn, có nhiều nước hơn,… nên rất được ưa chuộng.
2.3.3. Yêu cầu sinh thái của cây bƣởi
Bưởi là giống cây có khả năng thích ứng rộng điều kiện sinh thái khí
hậu, đất đai, mặc dù bưởi thích ứng rộng như trên thực tế cần lựa chọn những
vùng trồng bưởi phải phù hợp với các yếu tố khí hậu, đất đai của từng loại


12

giống bưởi. Nước ta là có nhiều giống bưởi quý và hầu như tỉnh nào cũng
trồng bưởi, vùng nào cũng có bưởi như hiệu quả vẫn còn chưa cao.
Yêu cầu sinh thái của bưởi gồm hai yêu cầu chủ yếu là về khí hậu và đất đai.
* Yêu cầu về khí hậu
- Nhiệt độ: Bưởi thuộc nhóm cây có múi, nguồn gốc là nhiệt đới và á
nhiệt đới, có thể sinh trưởng từ 40 vĩ độ Bắc dến 40 vĩ độ nam, vùng trồng
bưởi cần có nhiệt độ bình quân trên năm trên 20°C. Nhiệt độ thích hợp nhất là
23 - 29°C, còn mùa đông trung bình là 15 - 18°C không quá lạnh. Nhiệt độ
dưới 12° C và trên 40°C thì cây ngừng sinh trưởng.
Muốn chất lượng quả bưởi ngon thì sự chênh lệch nhiệt độ ngày đêm ở
vùng trồng bưởi cần phải lớn. Ban ngày nhiệt độ cao, ban đêm nhiệt độ thấp.
Khi nhiệt độ ban ngày cao sẽ thuận lợi cho quá trình quang hợp tạo ra chất

chồi, ra hoa, đậu quả vào khoảng thời gian đầu tháng 2 cuối tháng 3. Lượng
mưa thích hợp nhất là vào khoảng 1000 - 2400mm/năm phù hợp nhất là
khoảng 1200mm. Muốn có sản lượng cao, năng suất tốt thì phải có phương
pháp tưới tiêu hợp lý chủ động tưới nước ít khi phụ thuộc vào trời mưa.
Tuy nhiên trong thực tế lượng mưa của nước ta phân bón không điều vì
mùa mưa tập chung chủ yếu vào tháng 5 đến tháng 9, còn mùa không kéo dài từ
tháng 11 đến tháng 4 năm sau, một số vùng có mùa đông lạnh kéo dài đến hết
tháng 2 năm sau vì vậy gây ảnh hưởng lớn tới việc thụ tinh, thụ phấn của hoa.
- Gió: Tốc độ gió cũng ảnh hưởng khá quan trọng tới cây bưởi nhất là
lúc đậu hoa quả, khi có bão lớn sẽ làm gãy cây, cành...rùi đến năng suất cũng
như chất lượng quả.
* Đất đai
- Đất trồng bưởi phải có tầng canh tác dày ít nhất là 0,6m, thành phần
cơ giới nhẹ hoặc trung bình, tơi xốp thoát nước tốt, có hàm lượng hữa cơ cao,
Ph từ 5,5 - 7, mực nước ngầm dưới 0,8 m. Hàm lượng chất dinh dưỡng N, P,
K, CA, MG...Đạt từ trùn bình trở lên (N: 0,1- 0,15%; P205: 5- 7 mg/100g đất;
K2O: 7- 10mg/100g đất; Ca,Mg: 3 - 4mg/100g đất).


14

- Độ dốc : 3- 8.
- Độ ph phù hợp là 5,5 - 6,5.
- Nước ta bưởi được trồng nhiều ở các vùng ven sông, suối trên các loại
đất phù sa cổ, phù sa được bồi và không bồi hàng năm, đất sa thạch cuội kết
có thành phần cơ giới nhẹ, giàu dinh dương, hàm lượng mùn và khoáng cao.
2.4. Tình hình sản xuất và tiêu thụ býởi trên thế giới và trong nýớc
2.4.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ bƣởi trên thế giới
Trong những năm gần đây tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi nói riêng và
cây ăn quả nói chung đã tăng lên rõ rệt, theo thống kê của FAO trong vài năm gần

Châu âu

3395

264218

89,702

Châu mỹ

85,761

239,798

2.056,532

815

137,055

11,170

Châu phi

45,170

160,982

166,982


miền Nam Trung Quốc, … đang gặp những khó khăn lớn về phát triển bưởi
do một số bệnh hại trên cây có múi như bệnh Greening, Tristeza. Sức tàn phá
của các loại dịch bệnh này khiến cho diện tích cây có múi, trong đó có bưởi
của một số nước nằm trong vùng nhiệt đới bị thu hẹp hoặc không tăng lên
được. Bưởi chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộc châu Á và tập trung
nhiều ở một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines.