BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
HOÀNG ÁI THƯ

CẢI TIẾN PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY NHẰM
HÌNH THÀNH KỸ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CỦA SINH VIÊN KHOA MAY THỜI TRANG
THUỘC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP
TP. HỒ CHÍ MINH

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401

S KC 0 0 0 2 7 9

Tp. Hồ Chí Minh, 2005


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
  

LUẬN VĂN THẠC SĨ
KS. HOÀ NG ÁI THƯ

CẢI TIẾN PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY
NHẰM HÌNH THÀNH KỸ NĂN G GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CỦA SINH VIÊN KHOA MAY THỜI TRANG THUỘ C


Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, xin gửi đến thầy hướng dẫn, PGS.TS Hồng Tâm Sơn, lời biết ơn chân
thành đã tận tình chỉ bảo, định hướng cho tơi trong suốt thời gian thực hiện và hồn
thiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn các thầy cơ, những người tham gia giảng dạy lớp Cao học
ngành Giáo dục học khố 11 đã tận tình chỉ dạy, truyền lại cho chúng tơi kinh nghiệm,
tâm huyết sư phạm.
Tiếp đến xin chân thành cảm ơn ban chủ nhiệm cùng các giáo viên, sinh viên Khoa
May Thời Trang – Trường Đại học Cơng Nghiệp TPHCM đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo
điều kiện cho tơi hồn thành luận văn này.
Cuối cùng, xin gửi lời biết ơn chân thành đến gia đình tơi đã hết lòng động viên,
giúp đỡ và tạo điều kiện cho tơi trong suốt q trình học tập và nghiên cứu .

NTH: Hoàng Ái Thư

Trang i


Luận văn thạc só

Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

TĨM TẮT
Bước vào thế kỷ 21, thế giới có nhiều thay đổi lớn do tốc độ phát triển như vũ bão
của khoa học cơng nghệ, nhiều phát minh, sáng chế liên tục ra đời. Vì thế mọi người
đang chạy đua hàng ngày, hàng giờ ra sức học tập, nghiên cứu để khơng bị tụt hậu và
phải thật sự năng động, gan dạ, bản lĩnh sẵn sàng ứng phó trước mọi tình huống xảy ra.

hành theo các bước sau:
- Bước 1: Xây dựng bộ cơng cụ thực nghiệm đánh giá hiệu quả của phương
pháp giảng dạy mới.
- Bước 2: Chọn mẫu nghiên cứu.
NTH: Hoàng Ái Thư

Trang ii


Luận văn thạc só

-

Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

Bước 3: Thực nghiệm.
Bước 4: Xử lý số liệu
Bước 5: Đưa ra nhận xét đánh giá về q trình thực nghiệm

Cuối cùng là phần kết luận, kiến nghị. Kết quả nghiên cứu của đề tài này cho thấy
sự phù hợp của việc lựa chọn phương pháp nghiên cứu, đề xuất cải tiến hợp lý. Do đó
dẫn đến bước đầu hình thành được kỹ năng giải quyết vấn đề của sinh viên đáp ứng được
nhu cầu của các doanh nghiệp và của xã hội.

NTH: Hoàng Ái Thư

Trang iii


Luận văn thạc só

Then giving the remarks about this.
Chapter 4: this was the last and the most important part of the thesis. In this chapter, i
did experiment to approciate the effectiveness of the new teaching method in oder to understand
what the levels of students‟s problem solving is. This process is conducted through five steps:


Step 1: building experimental test systems to approciate the effectiveness of the
new teaching method.



Step 2: chosing the models to experiment.



Step 3: experimenting.



Step 4: analyzing the data that i had.



Step 5: giving remarks to approciate the effectiveness of experimental process.

Finally, the thesis drawn out the conclusions, suggestions. The result of this prove the
suitable of chosing the researching method and propose convenient improvement. Thus,
students‟s problem solving skill is set up to satyfy the demand of associations and social

NTH: Hoàng Ái Thư

1.3.1 Phương pháp đóng vai...........................................................................................6
1.3.2 Phương pháp định hướng giải quyết vấn đề..........................................................6
1.3.3 Phương pháp làm việc nhóm.................................................................................7
1.3.4 Phương pháp thảo luận..........................................................................................8
1.3.5 Dạy học với sự hỗ trợ của phương tiện.................................................................8
1.4 Khái niệm giải quyết vấn đề..........................................................................................9
1.4.1 Khái niệm vấn đề..................................................................................................9
1.4.2 Khái niệm về tình huống có vấn đề....................................................................10
1.4.3 Khái niệm giải quyết vấn đề...............................................................................11
1.4.4 Cách thức giải quyết vấn đề...............................................................................11
1.5 Khái niệm kỹ năng giải quyết vấn đề.......................................................................... 16
1.5.1 Khái niệm kỹ năng...............................................................................................16
NTH: Hoàng Ái Thư

Trang v


Luận văn thạc só

Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

1.5.2 Khái niệm kỹ năng giải quyết vấn đề..................................................................18
1.6 Ngun tắc của việc dạy học theo hướng hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề........ 20
1.7 Đặc điểm của q trình sinh viên giải quyết vần đề.....................................................22
Chương II: Khảo sát thực trạng về phương pháp giảng dạy và kỹ năng giải
quyết vấn đề hiện có của sinh viên khoa May Thời Trang
thuộc trường trường Đại học Cơng Nghiệp Tp.HCM.
2.1

Giới thiệu sơ lược về Đại học Cơng Nghiệp TPHCM ................................................24

4.2 Chọn mẫu nghiên cứu....................................................................................................50
4.3 Thực nghiệm..................................................................................................................51
4.3.1 Mục đích thực nghiệm..........................................................................................51
4.3.2 Nội dung thực nghiệm..........................................................................................51
4.4 Xử lý kết quả nghiên cứu..............................................................................................53
NTH: Hoàng Ái Thư

Trang vi


Luận văn thạc só

Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

4.4.1 Thực nghiệm – phân tích – đánh giá kỹ năng giải quyết vấn đề của sinh viên
thơng qua phiếu điều tra......................................................................................53
4.4.2 Thực nghiệm – phân tích – đánh giá kỹ năng giải quyết vấn đề của sinh viên
bằng điểm số thơng qua các bài tập tình huống...................................................61
4.5 Đánh giá.........................................................................................................................70
Phần kết luận - kiến nghị...................................................................................................72
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
Phụ lục 1: Các bài tập tình huống dành cho giáo viên Khoa May Thời Trang
Phụ lục 2: Các bài tập tình huống dành cho sinh viên Khoa May Thời Trang.
Phụ lục 3: Phiếu điều tra dành cho giáo viên Khoa May Thời Trang .
Phụ lục 4: Phiếu điều tra dành cho sinh viên Khoa May Thời Trang .
Phụ lục 4: Phiếu điều tra dành cho sinh viên Khoa May Thời Trang .
Phụ lục 5: Phiếu điều tra dành cho sinh viên Khoa May Thời Trang .
Phụ lục 6: Danh sách giáo viên tham gia điều tra .
Phụ lục 7: Danh sách sinh viên tham gia điều tra .

hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề..................................................................34
Bảng 2.15: Sinh viên tự nhận định về kỹ năng giải quyết vấn đề của mình...........................35
Bảng 4.1: Thái độ của sinh viên khi gặp tình huống có vấn đề ..............................................53
Bảng 4.2: Thái độ của sinh viên khi giáo viên đưa ra tình huống có vấn đề...........................54
Bảng 4.3: Thái độ của sinh viên khi giải quyết các bài tập tình huống...................................55
Bảng 4.4: Những khó khăn của sinh viên khi giải quyết vấn đề.............................................56
Bảng 4.5: Sinh viên thích học tập theo hướng.........................................................................57
Bảng 4.6: Dạng bài tập sinh viên thích làm.............................................................................58
Bảng 4.7: Sinh viên nhận định về phương pháp giảng dạy hiện thời của giáo viên nhằm
hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề......................................................................59
Bảng 4.8: Sinh viên tự nhận định về kỹ năng giải quyết vấn đề của mình.............................60
Bảng 4.9: Thống kê điểm trung bình và độ lệch tiêu chuẩn...................................................66
Bảng 4.10: Thống kê xếp loại thứ hạng...................................................................................67
NTH: Hoàng Ái Thư

Trang viii


Luận văn thạc só

Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
Hình 1.1: Sơ đồ q trình tư duy giải quyết vấn đề................................................................12
Hình 1.2: Q trình giải quyết vấn đề.....................................................................................13
Hình 1.3: Sơ đồ q trình giải quyết vấn đề...........................................................................13
Hình 2.1: Hệ thống quản lý của Khoa May Thời Trang ........................................................26
Hình 4.1: Thái độ của sinh viên khi gặp tình huống có vấn đề............................. ..................54
Hình 4.2: Thái độ của sinh viên khi giáo viên đưa ra tình huống có vấn đề...........................55
Hình 4.3: Thái độ của sinh viên khi giải quyết các bài tập tình huống...................................56

thiệt thòi lớn khơng chỉ cho người học mà còn cho cả đất nước vì như thế sẽ làm mai một
đi sự sáng tạo, hạn chế khả năng tự giải quyết vấn đề của biết bao con người. Cho nên,
việc cải tiến, đổi mới phương pháp giảng dạy là một việc làm hết sức cần thiết nhất là vào
thời điểm này.
Kết luận của Hội nghị giữa Hội đồng Giáo dục Australia và các Bộ trưởng Giáo dục
– Đào tạo –Việc làm (9/1992): năng lực giải quyết vấn đề là một trong bảy năng lực then
chốt người lao động cần phải có. Như vậy, việc hình thành cho sinh viên kỹ năng giải
quyết vấn đề khi còn ngồi trên ghế nhà trường là một việc làm hết sức cấn thiết góp phần
khơng nhỏ vào sự thành cơng cho họ sau này và cho cả sự phát triển của quốc gia. Để làm
được điều này đòi hỏi ngành giáo dục cần phải có tư duy mới, phù hợp với xu hướng của
thời đại. Trong đó một yếu tố rất quan trọng quyết định sự thành cơng của giáo dục, đào
tạo đó là phương pháp giảng dạy của giáo viên sao cho người học sau khi ra trường phải
thích ứng ngay với mơi trường làm việc, chấp nhận và vượt qua mọi khó khăn, thử thách.
Hơn nữa đây cũng chính là vấn đề mà người nghiên cứu rất băn khoăn, trăn trở. Vì
có làm cơng tác giảng dạy thì mới nghiệm ra rằng sinh viên của mình thiếu hẳn kỹ năng
giải quyết vấn đề cho nên khi gặp phải tình huống có vấn đề họ thường tìm cách lẩn trốn
hơn là đề ra phương án để giải quyết chúng. Xuất phát từ nhu cầu muốn rằng sau khi
được đào tạo sinh viên ra trường sẽ có đầy đủ các kiến thức, kỹ năng mà xã hội cần nên
người nghiên cứu mạnh dạn chọn đề tài “Cải tiến phƣơng pháp giảng dạy nhằm hình
thành kỹ năng giải quyết vấn đề của sinh viên Khoa May Thời Trang thuộc Trƣờng
Đại học Cơng Nghiệp TP.HCM” làm luận văn tốt nghiệp.
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Đề xuất cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề
của sinh viên khoa May Thời Trang – Trường Đại học Cơng Nghiệp TP.HCM. Từ đó làm
cơ sở giúp người nghiên cứu ứng dụng vào cơng tác giảng dạy mong muốn cải thiện tình
hình nêu trên.

NTH: Hoàng Ái Thư

Trang 1

Thực nghiệm để đánh giá hiệu quả của việc cải tiến phương pháp giảng dạy.

5. GIỚI HẠN ĐỀ TÀI:
Do thời gian và khả năng có hạn nên đề tài chỉ nghiên cứu về:
- Phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề của sinh viên
Khoa May Thời trang thuộc Trường Đại học Cơng Nghiệp TP.HCM.
6. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
-

Phương pháp nghiên cứu, sưu tầm tài liệu: nhằm thu thập các thơng tin liên quan
đến đặc điểm tâm lý sinh viên và việc hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề thơng
qua phương pháp giảng dạy mới nhằm đạt được kết quả như mong đợi.

-

Phương pháp điều tra bằng phiếu: sử dụng các mẫu câu hỏi có sẵn nhằm giúp
người nghiên cứu nắm bắt thực trạng, biết được tính khả thi của phương pháp
mới nhằm giúp sinh viên biết cách tư duy vấn đề.

-

Phương pháp phỏng vấn trực tiếp kết hợp quan sát: trao đổi với giáo viên và sinh
viên về hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của sinh viên nhằm giúp
người nghiên cứu đề ra phương pháp giảng dạy mới.

-

Phương pháp thực nghiệm: giúp người nghiên cứu xác định được hiệu quả của
phương pháp giảng dạy mà mình đề xuất có tối ưu hay khơng, có hình thành
được kỹ năng giải quyết vấn đề của sinh viênhay khơng.

Chương I: Cơ sở lý luận của đề tài.
1.1

Khái niệm về phương pháp

1.2

Khái niệm về phương pháp giảng dạy

1.3

Cải tiến phương pháp giảng dạy

1.4

Khái niệm giải quyết vấn đề

1.5

Khái niệm kỹ năng giải quyết vấn đề

1.6

Ngun tắc của việc dạy học theo hướng hình thành kỹ năng giải
quyết vấn đề

1.7

Đặc điểm của q trình sinh viên giải quyết vần đề:



Trang 3


Luận văn thạc só

Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

3.2

Đề xuất cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng
giải quyết vấn đề của sinh viên Khoa May Thời Trang thuộc Trường
Đại học Cơng Nghiệp TP.HCM.

3.3

Nhận xét.

Chương IV: Thực nghiệm để đánh giá hiệu quả của phương pháp giảng dạy mới.
4.1

Xây dựng bộ cơng cụ thực nghiệm đánh giá hiệu quả của phương
pháp giảng dạy mới.

4.2

Chọn mẫu nghiên cứu.

4.3


sau một đối tượng”. Hay nói một cách khác phương pháp là hệ thống những ngun tắc,
những u cầu mà con người phải thực hiện trong khi vươn tới mục đích của mình,
phương pháp còn có nghĩa là con đường, là cách thức để đạt được những mục tiêu nhất
định.
Tóm lại: phương pháp là con đường, cách thức để đạt được những mục tiêu nhất
định.
1.2. Khái niệm về phƣơng pháp giảng dạy?
 Theo các nhà giáo dục học, phương pháp giảng dạy:
Là những cách hoạt động và ứng xử của thầy để nêu những hoạt động và giao lưu cần
thiết của trò trong q trình dạy học.
Phương pháp giảng dạy là một hệ thống tác động liên tục của giáo viên nhằm tổ chức
hoạt động nhận thức và thực hành của sinh viên để họ lĩnh hội vững chắc các thành phần
của nội dung giáo dục nhằm đạt được mục tiêu đã định.
Theo TS Lưu Xn Mới “phương pháp giảng dạy là tổng hợp các cách thức hoạt động
tương tác được điều chỉnh của giảng viên và sinh viên nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ
dạy học”.
Phương pháp giảng dạy là con đường chính yếu, cách thức làm việc phối hợp, thống
nhất của thầy và trò, trong đó thầy truyền đạt nội dung trí dục trên cơ sở đó, và thơng qua
đó, mà chỉ đạo học tập của trò; còn trò thì lĩnh hội và tự chỉ đạo việc học tập của bản
thân, để cuối cùng đạt tới mục đích dạy học. [12 – tr3]
Theo nhà giáo dục học Xcatkin: “ Phương pháp giảng dạy là hệ thống những hoạt
động có mục đích của giáo viên và hoạt động nhận thức và thực hành có tổ chức của sinh
viên nhằm đảm bảo cho sinh viên lĩnh hội tốt nội dung trí dục và đức dục.”
Nhưng cho đến nay, phương pháp giảng dạy vẫn chưa có sự thống nhất quan điểm về
việc định nghĩa khái niệm. Tuy nhiên dù ở những phạm vi quan niệm khác nhau nhưng
tất cả đều cho rằng:
- Phương pháp giảng dạy phản ánh hình thức vận động của nội dung dạy học.
- Phương pháp giảng dạy phản ánh sự vận động của q trình nhận thức của sinh
viên nhằm đạt được mục đích học tập.


Phân loại:
Phương pháp đóng vai ngắn: nội dung liên hệ bài học, có kịch bản. Đóng kịch
theo kịch bản.
Phương pháp đóng vai: nội dung liên hệ bài học chưa có kịch bản sẵn, người học
phải luyện tập ứng xử linh hoạt, thiết kế kịch bản.
Ƣu điểm:
Hình thành kỹ năng giao tiếp và xúc cảm cho người đóng.
Phát triển óc tưởng tượng.
Giải quyết vấn đề.
Nhƣợc điểm:
Tạo sự tự tin giả tạo nếu tách rời khỏi thực tiễn.

1.3.2 Phương pháp định hướng giải quyết vấn đề[12, tr 46]:
Định nghĩa:
Phương pháp dạy học định hướng giải quyết vấn đề là cách thức, con đường mà giáo
viên đưa ra các tình huống có vấn đề để làm phát triển khả năng tìm tòi, khám phá độc
lập của học sinh. Mục đích giúp học sinh lưu nhớ được lâu kiến thức lĩnh hội đồng thời
luyện tập kỹ năng nghiên cứu, tìm tòi, giải quyết vấn đề và kỹ năng quyết định.
Phân loại:
- Thuyết trình giải quyết vấn đề: Giáo viên tạo ra tình huống có vấn đề, đặt vấn đề
và trình bày q trình suy nghĩ giải quyết vấn đề (chứ khơng phải đơn thuần nêu
lời giải). Trong q trình giải quyết vấn đề có mò mẩm dự đốn, có lúc thành
cơng, có lúc thất bại. Phải điều chỉnh phương hướng mới đi đến kết quả. Như vậy
NTH: Hoàng Ái Thư

Trang 6


Luận văn thạc só


Là phương pháp giao cho nhóm nhỏ sinh viên có trách nhiệm cùng hồn tất nội dung
học tập. Phương pháp này giúp sinh viên rèn luyện khả năng giao tiếp, hợp tác, khả năng
quản lý và lãnh đạo nhóm.
Phương pháp làm việc theo nhóm coi trọng việc học tập mang tính độc lập tư duy,
khả năng tương tác, khả năng tự khám phá của sinh viên. Thơng qua phương pháp này
sinh viên phát triển khả năng đánh giá, phân tích, suy luận, khả năng điều chỉnh và áp
dụng kiến thức của sinh viên vào thực tiễn.
Phân loại:
- Phụ đạo: dạy lẫn nhau.
- Hợp tác: cùng thực hiện một nội dung học tập, một chủ đề, hoặc bài tập lớn do
giáo viên giao.
- Cùng xây dựng kiến thức: thảo luận, trao đổi, thống nhất ý kiến và đưa ra kết luận
có giá trị.

NTH: Hoàng Ái Thư

Trang 7


Luận văn thạc só

-

Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

Ƣu điểm:
Thúc đẩy hoạt động học tập một cách chủ động, tích cực, sáng tạo, qua đó tăng
cường khả năng tự học của sinh viên.
Tăng cường khả năng hợp tác giữa cá nhân và tập thể nhóm.
Giáo viên đánh giá khả năng và nhu cầu cụ thể của từng sinh viên.

- Làm cho việc giảng dạy trở nên cụ thể hơn, vì vậy tăng thêm khả năng tiếp thu
những sự vật, hiện tượng một cách chắc chắn hơn.
- Rút ngắn thời gian giảng dạy mà việc lĩnh hội kiến thức của sinh viên lại nhanh
hơn.
- Giải phóng người thầy khỏi một khối lượng lớn các cơng việc tay chân, do đó
tăng khả năng nâng cao chất lượng dạy học.
NTH: Hoàng Ái Thư

Trang 8


Luận văn thạc só

Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

- Dễ dàng gây được cảm tình và chú ý của sinh viên.
- Bằng việc sử dụng phương tiện dạy học, giáo viên có thể kiểm tra một cách khách
quan khả năng tiếp thu kiến thức cũng như sự hình thành kiến thức, kỹ năng ở
sinh viên.
-

-

Phân loại :
Phương tiện nghe.
Phương tiện nhìn.
Máy vi tính và đa phương tiện.
Các ngun tắc sử dụng phƣơng tiện dạy học :
Ngun tắc sử dụng phương tiện dạy học đúng lúc: phương tiện dạy học được
nâng cao hiệu quả rất nhiều nếu nó xuất hiện đúng lúc nội dung và phương pháp

Trang 9


Luận văn thạc só

Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

- Cấp độ 2: bổ sung tình huống, sự kiện vào vấn đề. Nó làm gia tăng kích thích
sinh viên trong việc giải quyết vấn đề và đòi hỏi sinh viên giải quyết vấn đề
khơng phải theo cách đơn giản. Ở cấp độ này có thể đưa ra một quyết định nào
đó, đặt câu hỏi ở bậc hiểu và áp dụng.
- Cấp độ 3: là một vấn đề tốt liên quan đến bậc phân tích, tổng hợp và đánh giá. Nó
liên hệ với thế giới thực, lơi kéo được tất cả sinh viên tham gia giải quyết vấn đề.
Nhưng muốn làm được điều đó sinh viên cần nghiên cứu, khám phá tài liệu rồi
xét đốn và quyết định dựa trên cơ sở các thơng tin đã học. Vấn đề có thể có một
hoặc nhiều đáp số dựa trên các giả thiết mà sinh viên đưa ra.
1.4.2 Khái niệm về tình huống có vấn đề?
I . Ia . Lécne trong “Dạy học nêu vấn đề” cho rằng “tình huống có vấn đề đặc trưng
cho thái độ của chủ thể đối với những khó khăn nảy sinh trong hoạt động lý luận hay thực
tiễn. Những khó khăn trong mâu thuẫn nhận thức, chủ thể phải ý thức được mới nảy sinh
nhu cầu tìm tòi cách giải quyết mâu thuẫn đó”. [1, tr 33].
A . V . Pêtrơvxky xem xét tình huống có vấn đề như là một yếu tố kích thích tư duy
hoạt động được đặc trưng bởi một trạng thái tâm lý xác định của con người, nó kích thích
tư duy trước khi con người nảy sinh những mục đích và những điều kiện hoạt động mới,
trong đó những phương tiện và những phương thức hoạt động trước đây mặc dù là cần
nhưng chưa đủ để đạt được mục đích mới này.
Còn A . A . Lamm và MG . Jarơsepxky quan niệm tình huống có vấn đề khơng chỉ
nói lên mối quan hệ giữa chủ thể nhận thức mà còn là mối quan hệ giữa chủ thể với thực
tế khách quan. Điều này là hợp lý bởi vì mọi quan hệ của chủ thể với thực tế khách quan
chỉ có thể tồn tại trong hoạt động thực tiễn của chủ thể. Như vậy khơng phải mọi quan hệ

có nhu cầu giải quyết vấn đề đó”.
Như vậy, tình huống có vấn đề đưa con người vào một trạng thái tâm lý hồi nghi
thắc mắc cần phải giải quyết một vấn đề nhưng chưa biết rõ là vấn đề gì? Đó là cơ sở nảy
sinh nhận thức. Tuy nhiên, nếu quan niệm tình huống có vấn đề chỉ là một trạng thái tâm
lý thì chưa đủ, bởi vì như vậy chỉ mới nói lên được quan niệm của chủ thể với chính
nhiệm vụ nhận thức. Trên thực tế, tình huống có vấn đề nảy sinh từ thế giới khách quan
trong hoạt động của chủ thể, do đó cần phải xem xét tình huống có vấn đề trong mối quan
hệ giữa chủ thể với hiện thực khách quan.
Nếu vận dụng tình huống có vấn đề vào việc giảng dạy thì giáo viên cần chú ý:
- Khi người học muốn đạt được mục đích học tập nào đó nhưng khơng biết làm thế
nào để đạt được mục đích. Khi đó xuất hiện một tình huống mâu thuẫn mà người
học muốn đạt được mục đích bắt buộc họ phải động não về vấn đề cần giải quyết.
- Tình huống có vấn đề là tình huống gợi cho người học những khó khăn về lý luận
hay thực tiễn mà họ thấy cần thiết phải vượt qua nhưng khơng phải là được ngay
lập tức nhờ một quy tắc có tính chất thuật tốn mà phải trải qua một q trình suy
nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn
có.
Tình huống có vấn đề có các điều kiện sau:
 Tình huống có vấn đề chứa đựng mâu thuẫn và chủ thể nhận thức được
mâu thuẫn đó.
 Tình huống có vấn đề liên quan trực tiếp đến hoạt động của chủ thể với
khách thể.
 Có nhu cầu nhận thức, cảm xúc, ngạc nhiên, hứng thú và mong muốn
giải quyết vấn đề.
 Gây niềm tin khả năng nếu tích cực suy nghĩ thì giải quyết được vấn đề.
 Chủ thể phải có những tri thức, phương thức hành động cần thiết để giải
quyết tình huống đó.
 Tồn tại một vấn đề chứa đựng điều đã biết (trình độ, nhận thức, kinh
nghiệm) là điều kiện cho sự suy nghĩ và bao hàm một cái gì chưa biết đòi
hỏi phải tìm tòi sáng tạo, có hoạt động tư duy.

ngồi vật chất. Còn vấn đề thì lại bắt buộc phải thể hiện ra bằng câu hỏi, bài tập dưới
dạng ngơn ngữ.
 Đặc trƣng của tình huống có vấn đề:
- Tính năng tâm lý của nhu cầu nhận thức là động lực khởi động hoạt động nhận
thức của chủ thể.
- Tính tích cực tìm tòi, phát hiện sáng tạo đầy hưng phấn của chủ thể trên con
đường vượt qua khó khăn để đi tới đáp số.
- Niềm hạnh phúc nhận thức mà chủ thể hưởng thụ được khi đạt tới đích.
 Tổ chức tình huống học tập có vấn đề:
Thực chất của cơng việc trên là tạo dựng những hồn cảnh để sinh viên tự ý thức
được nhiệm vụ cần giải quyết, có nhu cầu hứng thú để tích cực giải quyết và sơ bộ biết
được rằng mình có thể làm được gì và làm như thế nào.
Về phía giáo viên: muốn tổ chức tình huống học tập có vấn đề cần phải chuẩn bị thật
chu đáo các cơng việc sau: nắm vững các vấn đề sẽ nêu ra cho sinh viên giải quyết, phát
biểu những nội dung và u cầu sinh viên cần phải đạt được; nghiên cứu các phương án
giải quyết vấn đề; nắm được trình độ tư duy, vốn kiến thức của sinh viên để dự kiến khả
năng họ sẽ giải quyết vấn đề được cung cấp đạt đến mức độ nào; dự kiến những cách giải
quyết phù hợp với đối tượng cụ thể mà mình trực tiếp giảng dạy và các điều kiện vật chất
NTH: Hoàng Ái Thư

Trang 12


Luận văn thạc só

Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề

của nhà trường; lựa chọn những tình huống có vấn đề gần gũi với sinh viên; giúp sinh
viên với sự chú ý nhất định thì có thể phát hiện vấn đề và những chỗ khó khăn của chính
họ; mỗi buổi học là một chuỗi tình huống liên tiếp được sắp đặt theo một trình tự hợp lý


Phủ đònh giả thuyế t

Giả i quyế t vấ n đề

Tiế n hà nh hà nh
độ ng tư duy mớ i
để đi đế n quyế t
đònh giả i quyế t
vấ n đề .

Hình 1.1: Sơ đồ q trình tư duy giải quyết vấn đề
NTH: Hoàng Ái Thư

Trang 13