KHAI THÁC SỬ DỤNG THIẾT BỊ THÍ NGHIỆM HIỆN CÓ
VÀ TỔ CHỨC CHO HỌC VIÊN THAM GIA LÀM ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ GIÁO DỤC
THƯỜNG XUYÊN CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
-----Trương Công Phi
Trung tâm GDTX TP. Huế
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm, hầu hết kiến thức vật lí đều rút ra từ
quan sát, thí nghiệm. Ngay cả những định luật hay lí thuyết vật lí là kết quả của suy
luận logic với sự khái quát cao độ, cũng chỉ trở thành kiến thức vật lí khi đã được thí
nghiệm kiểm chứng. Chính vì thế, trong dạy học vật lí giáo dục thường xuyên (GDTX)
cấp trung học phổ thông (THPT), thí nghiệm được giữ một vai trò rất quan trọng.
Việc tạo nguồn thí nghiệm phục vụ cho việc dạy học cho các trường trung học
phổ thông từ trước đến nay rất phong phú, còn sự đầu tư trang bị đồ dùng dạy học
(ĐDDH) nói chung và thiết bị thí nghiệm nói riêng cho các trung tâm GDTX bước đầu
đã được quan tâm. Trong những năm gần đây, các công ty thiết bị trường học ở trung
ương đã cung ứng và các trường học đã nghiệm thu một lượng ĐDDH khá nhiều, kịp
thời đáp ứng cho việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) môn vật lí; Đặc biệt là
việc tổ chức các tiết thực hành ở chương trình GDTX cấp THPT.
Tuy nhiên, dạy học là một quá trình mang tính sáng tạo; trong đó giáo viên có
thể nảy sinh làm các ĐDDH đơn giản, từ các nguyên vật liệu tận dụng với giá rẻ, có
thể nhân mẫu một cách dễ dàng, nhanh chóng. Chính các nước phát triển, mặc dù
trang thiết bị ở nhà trường tương đối đầy đủ, họ cũng khuyến khích giáo viên tự làm
ĐDDH theo hướng này.

50


Bên cạnh việc tự làm ĐDDH của giáo viên, học viên ở ngành GDTX là một lực
lượng cộng tác viên rất tích cực trong việc làm một số ĐDDH cho giáo viên.
2. THUẬN LỢI, KHÓ KHĂN

môn vật lí. Phòng thí nghiệm được trang bị khá đầy đủ bàn ghế, tủ, kệ giá để
chứa và trưng bày các thiết bị thí nghiệm vật lí, có đủ chổ ngồi thoải mái cho cả
lớp đến thực hành. Phòng có đủ các phương tiện nghe nhìn lắp đặt cố định, nên
rất thuận lợi cho giáo viên hướng dẫn học viên làm thí nghiệm thực hành. Chính
vì thế năm học vừa qua, TTGDTX Huế đã thực hiện đầy đủ các tiết thực hành
cho học viên các khối lớp 10, 11 và 12.
3.2. Tổ chức cho học viên tham gia tự làm ĐDDH:
Để thực hiện tốt việc đổi mới trong việc dạy học môn vật lí, học viên phải
chuyển vai trò là người thu nhận thông tin một cách thụ động sang vai trò chủ động
tích cực tham gia tìm kiếm kiến thức. Còn giáo viên phải chuyển từ vai trò truyền
thông tin sang vai trò tổ chức, hướng dẫn và giúp đỡ học viên tự mình tìm phá kiến
thức mới. Việc yêu cầu học viên tự làm ĐDDH theo gợi ý, thiết kế của giáo viên, thực
hiện tốt vai trò này.
Bắt đầu từ những năm thay sách giáo khoa lớp 10, vai trò của thí nghiệm đã
được quan tâm hơn. Chúng tôi thường yêu cầu học viên làm một số ĐDDH sau khi đã
học xong bài để khắc sâu kiến thức, hoặc làm trước một số ĐDDH để phục vụ cho
một số tiết học sắp tới.
Sau đây, là một số ĐDDH học viên ở trung tâm GDTX chúng tôi đã làm trong
ba năm qua:
3.2.1 Chuyển động phản lực
3.2.1.1 Dụng cụ thí nghiệm.
1 xe nhựa đồ chơi cở vừa, nhẹ; 1 bong bóng; 1 ống nhựa bút bi; băng dán 2
mặt. (H.1)
52


H.1

3.2.1.2 Tiến hành thí nghiệm.
Thổi bong bóng căng lên, rồi cột dây cao su quanh miệng quả bóng có lồng ruột

54


(H.4)
3.2.4.2 Tiến hành thí nghiệm
Đặt một miệng ống hướng về đối tượng quan sát, đặt mắt hướng vào ống còn
lại để quan sát.
3.2.5 Tổng hợp ánh sáng trắng
3.2.5.1 Dụng cụ thí nghiệm
1 tấm bìa cứng; giấy màu (1.đỏ, 2.cam, 3.vàng, 4.lục, 5.lam, 6.chàm, 7.tím) cắt
thành 7 hình quạt đều nhau; 1 sợi dây. Đục 2 lổ nhỏ đối xứng qua tâm, luồng sợi dây
qua 2 lổ nhỏ. (H.5)

(H.5)

3.2.5.2 Tiến hành thí nghiệm
Hai tay cầm 2 thanh nhỏ. Xoắn tròn dây, sau đó kéo vào ra liên tục để tấm đĩa
quay tròn theo phương thẳng đứng. Khi tốc độ quay vừa đủ, sẽ không còn thấy 7 màu
riêng biệt nữa mà chỉ thấy 1 màu trắng.
4. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
+ Về tổ chức thí nghiệm thực hành:
Trong năm học 2008 - 2009, tại phòng thí nghiệm vật lí của TTGDTX Huế đã
tổ chức các tiết thực hành theo quy định cho các lớp 10, 11 và 12. Đã có 1000 lượt
học viên đến thực hành. Qua các tiết thí nghiệm thực hành và báo cáo thực hành của
học viên, đã đánh giá được ý thức, thái độ, sự hứng thú của học viên trong việc làm
thí nghiệm vật lí.
55


+ Về tổ chức cho học viên tự làm ĐDDH: