VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHAN QUỐC QUYỀN

CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƢỜI NGHIỆN MA TÚY
SAU CAI NGHIỆN TỪ THỰC TIỄN QUẬN NINH KIỀU,
THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Chuyên ngành
Mã số

: Công tác xã hội
: 60.90.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. HÀ THỊ THƢ

HÀ NỘI - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn
Thạc sĩ Công tác xã hội về “Công tác xã hội đối với người nghiện ma túy
sau cai nghiện từ thực tiễn quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ” là hoàn
toàn trung thực và không trùng lắp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.
Tác giả luận văn


Phan Quốc Quyền


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
Chƣơng 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI
VỚI NGƢỜI NGHIỆN MA TÚY SAU CAI NGHIỆN ............................... 10
1.2. Lý luận về công tác xã hội đối với ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện .. 16
1.3. Các yếu tố ảnh hƣởng đến công tác xã hội với ngƣời nghiện ma túy
sau cai nghiện .......................................................................................... 23
1.4. Cơ sở pháp lý về công tác xã hội với ngƣời nghiện ma túy sau cai
nghiện ..................................................................................................... 27
Chƣơng 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƢỜI
NGHIỆN MA TÚY SAU CAI NGHIỆN TẠI QUẬN NINH KIỀU,
THÀNH PHỐ CẦN THƠ ............................................................................ 30
2.1. Khái quát về địa bàn và khách thể nghiên cứu ................................. 30
2.2. Thực trạng hoạt động công tác xã hội đối với ngƣời nghiện ma túy
sau cai nghiện từ thực tiễn quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ ............ 34
2.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hƣởng đến công tác xã hội với ngƣời
nghiện ma túy sau cai nghiện .................................................................. 52
Chƣơng 3. BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC XÃ HỘI
ĐỐI VỚI NGƢỜI NGHIỆN MA TÚY SAU CAI NGHIỆN TỪ THỰC
TIỄN QUẬN NINH KIỀU, THÀNH PHỐ CẦN THƠ ............................... 68
3.1. Biện pháp nâng cao năng lực, trình độ cán bộ làm việc với ngƣời
nghiện sau cai nghiện .............................................................................. 68
3.2. Biện pháp tăng cƣờng công tác hỗ trợ nguồn lực ............................. 70
3.3. Biện pháp duy trì và mở rộng kết nối dịch vụ .................................. 71
3.4. Biện pháp nâng cao nhận thức của cộng đồng ................................. 72

LĐTBXH
Lao động Thƣơng binh và Xã hội
UBND
Ủy ban nhân dân
HĐND
Hội đồng nhân dân
CTXH
Công tác xã hội
NVCTXH
Nhân viên công tác xã hội
NXB
Nhà xuất bản
TP
Thành phố
Thông tƣ liên tịch của Bộ Lao động-Thƣơng binh
TTLT-BLĐTBXH-BYT
và Xã hội và Bộ Y tế


DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Mức độ đánh giá về hoạt động tuyên truyền ................................. 48
Bảng 2.2 Mức độ hiệu quả của sự hỗ trợ ..................................................... 51
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1: Mức độ hài lòng về các hỗ trợ tâm lý - xã hội ......................... 36
Biểu đồ 2.2: Công việc hiện tại của ngƣời nghiện ma túy .......................... 39
sau cai nghiện .............................................................................................. 39
Biểu đồ 2.4: Nhu cầu việc làm của ngƣời nghiện ma túy ............................ 42
sau cai nghiện .............................................................................................. 42
Biểu đồ 2.5: Mức độ ảnh hƣởng của truyền thông ....................................... 44

bối cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu, nhiều chƣơng trình, dự án đào tạo nghề, hỗ
trợ vay vốn, giới thiệu việc làm cho ngƣời sau cai nghiện vẫn đƣợc triển khai.
Tuy nhiên, việc đáp ứng, thỏa mãn nhu cầu việc làm còn hạn chế dẫn đến tỷ lệ
thất nghiệp ở ngƣời sau cai nghiện còn cao. Thực trạng này đã đƣợc một số
công trình nghiên cứu đề cập tới, nhƣng kết quả mới dừng lại ở mức độ đánh
giá định lƣợng.
Thành phố Cần Thơ, theo báo cáo của Sở Lao động - Thƣơng binh và Xã
hội, hiện nay toàn thành phố có 2001 ngƣời nghiện trong đó có 1029 ngƣời sau cai
nghiện, quận Ninh Kiều có 245 ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện. Là một quận
trung tâm thành phố nên ở đây luôn tập trung số ngƣời nghiện ma tuý sau cai chiếm

1


tỷ lệ cao, vì vậy những năm qua quận Ninh Kiều luôn đẩy mạnh công tác quản lý
sau cai, hỗ trợ dạy nghề, tạo việc làm cho ngƣời nghiện ma tuý sau cai trên địa bàn
và đã đạt đƣợc một số kết quả bƣớc đầu nhƣng về cơ bản tính hiệu quả và bền vững
chƣa đạt nhƣ ý muốn, tỷ lệ tái nghiện còn cao.
Để ngăn chặn đẩy lùi tệ nạn ma tuý và hỗ trợ ngƣời nghiện ma tuý sau cai
nghiện tái hòa nhập cộng đồng ngoài các văn bản chỉ đạo, chính sách hỗ trợ của
Đảng và Nhà nƣớc cho ngƣời nghiện ma tuý sau cai thì cần phải có sự chung tay
góp sức, hỗ trợ nguồn lực của các ban ngành, Đoàn thể, t chức xã hội và của cả
cộng đồng. Vì vậy cần phải đẩy mạnh hoạt động xã hội trong công tác hỗ trợ, giúp
đỡ ngƣời nghiện ma tuý sau cai nghiên hoà nhập cộng đồng.
Từ những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài “Công tác xã hội đối với người
nghiện ma túy sau cai nghiện từ thực tiễn quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ”
làm công trình luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Thời gian qua, ở Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan tới vấn
đề này, dƣới nhiều góc độ khác nhau, có thể nêu một số đề tài sau:

trình tái hòa nhập cộng đồng cho ngƣời sau cai nghiện ma túy là cần phải có sự
tham gia quản lý của công an khu vực, chính quyền xã, phƣờng, thị trấn và các đoàn
thể, ban điều hành khu phố. Trong đó, tác giả khẳng định vai trò của gia đình và
cộng đồng không thể thiếu trong quá trình phòng, chống ma túy; phải tạo ra môi
trƣờng sống hòa thuận, đoàn kết, dân chủ, quan tâm tới nhau giữa các thành viên
trong gia đình, cơ quan, xí nghiệp, trƣờng học, khu phố, xóm ấp.[20].
Nhóm tác giả Nguyễn Thanh Hiệp và cộng sự với đề tài “Khảo sát các yếu tố
ảnh hưởng dẫn đến nghiện ma túy lần đầu ở người sau cai nghiện ma túy tại Trung
tâm giáo dục dạy nghề và giải quyết việc làm Bình Đức và Đức Hạnh” đã phân tích
đặc điểm, hoàn cảnh xã hội của ngƣời nghiện ma tuý lần đầu. Theo kết quả nghiên
cứu, các yếu tố ảnh hƣởng đến lý do nghiện ma túy lần đầu bao gồm có yếu tố bản
thân, gia đình và bạn bè. Trong đó, tác động của bạn bè có ảnh hƣởng quan trọng
đến hành vi sử dụng ma túy của ngƣời nghiện. Nếu có thêm các yếu tố nguy cơ về
gia đình và bản thân, ngƣời nghiện càng dễ dàng chịu sự tác động của bạn bè hơn và
thúc đẩy họ sử dụng ma túy sớm hơn.[6].
Đề tài nghiên cứu khoa học cấp thành phố “Các giải pháp nhằm nâng cao
hiệu quả quản lý cai nghiện ma túy và sau cai” 02-X07 của tiến sĩ Nguyễn Thành
Công, Hà Nội, năm 2003.

3


Năm 2007, Đề tài cấp Bộ: “ Những giải pháp thực hiện việc ngăn chặn tệ nạn
mại dâm, ma túy trong thanh thiếu niên” do thạc sỹ Đỗ Thị Bích Điềm làm chủ nhiệm.
Năm 2008, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh thành phố Hà Nội
với đề tài khoa học “Tình trạng lạm dụng ma túy trong sinh viên các trƣờng Đại
học, Cao đẳng, Trung cấp chuyên nghiệp – Một số biện pháp phòng ngừa,
ngăn chặn”.
Nghiên cứu Phan Hồng Giang về: "Vai trò của nhân viên Công tác xã hội với
ngƣời có HIV sử dụng ma túy", năm 2012.

Công tác xã hội đối với ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện từ thực tiễn quận
Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ.
4.2. Khách thể nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu trên các nhóm khách thể đó là ngƣời nghiện ma túy sau cai
nghiện; cán bộ chính quyền địa phƣơng. Trong đó ngƣời nghiện ma túy sau cai
nghiện là nhóm khách thể chính.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về đối tượng
Đề tài nghiên cứu về công tác xã hội đối với ngƣời nghiện ma túy sau cai
nghiện, cụ thể tập trung vào nghiên cứu 04 nội dung chủ yếu sau: Hỗ trợ tâm lý- xã
hội; Hỗ trợ tạo việc; Truyền thông nâng cao nhận thức; Kết nối dịch vụ.
- Phạm vi về khách thể:
Nghiên cứu khảo sát 80 ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện ở quận Ninh
Kiều, thành phố Cần Thơ.
Nghiên cứu phòng vấn sâu một lãnh đạo phòng Lao động Thƣơng binh và
Xã hội quân Ninh Kiều, một cán bộ chuyên trách quản lý sau cai nghiện, hai ngƣời
nghiện ma túy sau cai nghiện.
- Phạm vi về thời gian: nghiên cứu từ tháng 01 đến tháng 6 năm 2016.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Vấn đề nghiên cứu đƣợc dựa trên quản điểm duy vật biện chứng của chủ
nghĩa Mác- Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, dựa trên quan điểm của triết học duy
vật lịch sử và biện chứng trong phân tích, đánh giá lý luận và thực tiễn công tác xã
hội đối ngƣời nghiện ma túy sau cai.

5


Nghiên cứu đề tài dựa trên cách tiếp cận hệ thống, liên ngành về các hoạt
động công tác xã hội đối với ngƣời nghiện ma túy sau cai.



túy sau cai nghiện…, tìm hiểu về thực trạng hoạt động công tác xã hội đối với
ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện trên địa bàn nhƣ các hoạt động hỗ trợ xã hội, hỗ
trợ kết nối các dịch vụ, hoạt động tuyên truyền… của nhân viên công tác xã hội đối
với ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện.
Hiện tại, thành phố Cần Thơ có năm quận, bốn huyện, trong số này quận
Ninh Kiều là quận trung tâm của thành phố Cần Thơ vì vậy ngƣời nghiện ma túy
tập trung rất đông so với các quận huyện còn lại. Do đó, tôi lựa chọn quận Ninh
Kiều, thành phố Cần Thơ để đánh giá thực trạng công tác xã hội với ngƣời nghiện
ma túy sau cai nghiện trên địa bàn thành phố Cần Thơ.
* Phương pháp quan sát: là phƣơng pháp thu thập thông tin của nghiên cứu
xã hội học thực nghiệm thông qua các tri giác nhƣ nghe, nhìn để thu thập các thông
tin từ thực tế xã hội nhằm đáp ứng mục tiêu nghiên cứu của đề tài.
Trong đề tài này tác giả sử dụng phƣơng pháp này nhằm thu thập, b sung
thông tin còn thiếu và kiểm tra đối chiếu, so sánh các thông tin từ việc quan sát để
đánh giá độ tin cậy của các thông tin thông qua việc quan sát hoàn cảnh sống hiện
tại, thái độ, thể trạng... của ngƣời đƣợc điều tra. Cũng thông qua đó hình thành đƣợc
câu trả lời đầy đủ và có đƣợc những thông tin chính xác cho bảng hỏi cũng nhƣ
bảng phỏng vấn sâu. Cụ thể đề tài tập trung quan sát các hoạt động công tác xã hội
hoặc các hoạt động mang tính chất công tác xã hội. Quan sát về môi trƣờng, không
gian sống của ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện. Quan sát về thể chất, thái độ
giao tiếp và trạng thái tâm lý của đối tƣợng khảo sát với ngƣời điều tra, nhằm xác
định xem họ có gặp phải những vấn đề khó khăn về sức khỏe, tâm lý hay không…
* Phương pháp phỏng vấn sâu: là một phƣơng pháp thu thập thông tin xã hội
học thông qua việc tác động tâm lý học xã hội trực tiếp giữa ngƣời đi phỏng vấn và
ngƣời đƣợc phỏng vấn trên cơ sở mục tiêu của đề tà nghiên cứu.
Tác giả sử dụng phƣơng pháp này với mục đích nhằm tìm hiểu, thu thập
thông tin chuyên sâu về thực trạng các hoạt động hỗ trợ đối với ngƣời nghiện ma
túy sau cai nghiện trên địa bàn cũng nhƣ việc triển khai thực hiện chính sách hỗ trợ

7. Cơ cấu của Luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài
đƣợc kết cấu thành ba chƣơng:

8


Chƣơng 1. Những vấn đề lý luận về công tác xã hội đối với ngƣời nghiện ma
túy sau cai nghiện
Chƣơng 2. Thực trạng công tác xã hội đối với ngƣời nghiện ma túy sau cai
nghiện tại quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ
Chƣơng 3. Biện pháp nâng cao hiệu quả công công tác xã hội đối với ngƣời
nghiện ma túy sau cai nghiện từ thực tiễn quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ

9


Chƣơng 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƢỜI
NGHIỆN MA TÚY SAU CAI NGHIỆN
1.1. Khái niệm và đặc điểm tâm lý và nhu cầu của ngƣời nghiện ma túy
sau cai nghiện
1.1.1 Một số khái niệm
* Khái niệm nghiện ma túy
Có nhiều định nghĩa khác nhau về nghiện ma túy: S tay chẩn đoán của Hiệp
hội Tâm thần Mỹ định nghĩa thói nghiện nhƣ sau: “Các triệu chứng bao gồm hiện
tượng dung nạp (cần phải tăng liều lượng sử dụng để đạt được khoái cảm), sử dụng
ma túy để giảm các triệu chứng cai, không thể giảm liều sử dụng thuốc hay ngừng
sử dụng, và tiếp tục sử dụng dù biết nó có hại cho bản thân hay những người khác”.
Bản chất của nghiện ngoài những khía cạnh liên quan đến hành vi, tâm lý và xã hội,

- Thể chất: cắt cơn, giải độc, phục hồi sức khỏe, điều trị các bệnh cơ hội.
- Tâm lý: tƣ vấn, giáo dục trị liệu, tâm lý trị liệu, lao động trị liệu, giải trí trị liệu…
- Xã hội: cách ly môi trƣờng có chất ma túy, hƣớng nghiệp dạy nghề, t chức
lao động sản xuất, học tập, các hoạt động văn hóa, thể thao...
Do hoạt động chữa trị cai nghiện, phục hồi sức khỏe cho ngƣời nghiện chỉ có
hiệu quả khi nhận thức và hành vi của ngƣời nghiện thay đ i vì vậy cai nghiện, phục
hồi cho ngƣời nghiện ma túy đƣợc hiểu là một quy trình thống nhất tiến hành t ng hợp
các biện pháp và các hoạt động của công tác cai nghiện, phục hồi.
Vậy, nghiện ma túy là tình trạng ngộ độc mãn tính do sử dụng lặp đi lặp lại
nhiều lần một hay nhiều loại ma túy, ngƣời sử dụng bị lệ thuộc vào chất ma túy đó.
*Khái niệm cai nghiện ma túy
Luật phòng chống ma túy đƣợc Quốc hội ban hành ngày 19/12/2000 và đƣợc
sửa đ i, b sung năm 2008 quy định:
Áp dụng các biện pháp cai nghiện ma túy bao gồm (Điều 26a): Cai nghiện
ma túy tự nguyện; Cai nghiện ma túy bắt buộc.
Các hình thức cai nghiện ma túy bao gồm: Cai nghiện ma túy tại gia đình; Cai
nghiện ma túy tại cộng đồng; Cai nghiện ma túy tại cơ sở cai nghiện.
Với hình thức cai nghiện ma túy tại gia đình, cộng đồng (Điều 27):

11


Hình thức cai nghiện ma túy tại gia đình và cộng đồng đƣợc áp dụng đối với
ngƣời nghiện ma túy từ đủ mƣời hai tu i trở lên, ngƣời tự nguyện cai nghiện, trừ
trƣờng hợp ngƣời nghiện ma túy tự nguyện cai nghiện tại cơ sở cai nghiện. Ngƣời
nghiện ma túy tự nguyện làm đơn xin cai nghiện và đƣợc nhận vào cai nghiện tại cơ
sở cai nghiện bắt buộc thì không bị coi là xử lý vi phạm hành chính, thời gian cai
nghiện do ngƣời nghiện ma túy hoặc gia đình của ngƣời nghiện quyết định nhƣng
không đƣợc thấp hơn sáu tháng. Nếu ngƣời nghiện ma túy không tự nguyện cai
nghiện thì áp dụng biện pháp cai nghiện ma túy bắt buộc tại cộng đồng theo quy

* Đặc điểm tâm lý- xã hội
Trƣớc khi cai nghiện, ma túy trở thành nhu cầu cấp bách nhất, thậm chí lấn át
cả nhu cầu tự nhiên của con ngƣời: “Ngƣời nghiện không thiết ăn, lãnh cảm tình
dục, thờ ơ với ngƣời thân. Các nhu cầu văn hóa xã hội khác bị triệt tiêu. Hệ thống
nhu cầu của ngƣời nghiện ở tầng bậc thấp. Nó chỉ liên quan đến những nhu cầu sơ
đẳng nhất của con ngƣời mà thôi”. Sau khi cai nghiện, các nhu cầu cấp cao dần xuất
hiện. Sức khỏe thể lực của bản thân ngƣời sau cai nghiện đã phục hồi đáng kể, bên
cạnh đó nhu cầu về ma túy cũng dần bị loại bỏ và ngƣời sau cai nghiện có mong
muốn vƣơn lên khẳng định mình để hòa nhập xã hội. Chính điều đó làm xuất hiện
những nhu cầu bậc cao hơn trong đó có nhu cầu việc làm. Tuy nhiên, do bản chất
của nghiện ma túy là các chất ma túy vẫn tồn đọng trong cơ thể không loại bỏ hoàn
toàn khi đã cai nghiện, vì vậy với ngƣời nghiện ma túy sau cai nhu cầu sử dụng ma
túy có thể tr i dậy bất kỳ lúc nào ngay cả khi họ đã có việc làm và thu nhập n định.
Khi đang cai nghiện ma túy mọi sự quan tâm tập trung vào những cơn phê do
ma túy mang lại. Vì vậy, cai nghiện ma túy làm mất đi thú vui sung sƣớng nên sẽ
xuất hiện tâm lý nuối tiếc, hụt hẫng. Chính điều này sẽ dẫn đến sự phát triển không
cân bằng trong biểu hiện nhân cách của ngƣời sau cai nghiện. Bản thân ngƣời sau
cai nghiện muốn có nhu cầu việc làm phải có tình yêu, mong muốn, khát khao với
hoạt động lao động. Tình yêu lao động thể hiện khi ngƣời sau cai nghiện tham gia
tích cực vào việc học văn hóa, học nghề, lao động trị liệu và tìm kiếm việc làm.
Do sự tác động của chất ma túy nên não bộ của ngƣời nghiện ma túy sau cai
chịu sự t n thƣơng nhất định gây ảnh hƣởng đến độ mạnh, độ cân bằng, độ linh hoạt
của hệ thần kinh làm cho khí chất của ngƣời sau cai nghiện có sự thay đ i lớn.
Ngƣời nghiện ma túy sau cai có thể gặp phải hiện tƣợng loạn thần ở mức độ khác

13


nhau, nhất là với những ngƣời từng sử dụng ma túy t ng hợp (methamphetamin).
Điều này làm cho không ít ngƣời nghiện ma túy sau cai thƣờng có biểu hiện tính khí

túy sau cai dễ xuất hiện sự mất cân bằng về cảm xúc nhƣ dễ buồn, dễ vui, dễ n i

14


cáu. Những căng thẳng, khó chịu là những nguyên nhân chính khiến cho ngƣời
nghiện ma túy sau cai xuất hiện nhu cầu sử dụng lại ma túy để lấy lại cảm giác dễ
chịu, loại bỏ những lo âu, căng thẳng cả về mặt cơ thể và tâm lý. Nhiều nghiên cứu
cho rằng, đời sống tình cảm nặng nề, việc làm không n định dẫn đến ngƣời sau cai
nghiện luôn cảm thấy bất an và chán nản. Họ thƣờng trải nghiệm những cảm xúc
tiêu cực hơn là tích cực. Vì thế trƣớc thách thức của cuộc sống họ dễ bị buông xuôi
mà thiếu ý chí vƣơn lên.
Cùng với việc tăng cƣờng hiểu biết, khả năng tự đánh giá bản thân của ngƣời
sau cai nghiện ngày một chính xác, khách quan hơn. Nhiều ngƣời sau cai nghiện tự
đánh giá đƣợc vai trò, vị trí xã hội của bản thân, đánh giá các điều kiện chủ quan,
khách quan trong thỏa mãn ngƣời sau cai nghiện. Lý giải điều này nhiều nghiên cứu
cho rằng: quá trình điều trị phục hồi, ngƣời nghiện ma túy sau cai đƣợc hỗ trợ tích
cực mọi mặt, đƣợc tăng cƣờng hiểu biết và các kỹ năng xã hội. Chính điều đó giúp
cho họ biết đánh giá đúng khả năng, điều kiện của bản thân trong tìm kiếm và tự tạo
việc làm.
Ngoài ra, ngƣời nghiện ma túy sau cai vẫn tồn tại một số đặc điểm trong
nhân cách đó là một bộ phận ngƣời nghiện ma túy sau cai có tâm lý tự tin, chủ quan
dễ dẫn đến mất cảm giác thậm chí xem thƣờng “những cơn thèm nhớ” ma túy. Đôi
khi ở họ cũng có biểu hiện của sự “lạc quan giả” để tạo dựng lòng tin với ngƣời
khác. Hoặc ở một số ngƣời nghiện ma túy sau cai xuất hiện tâm lý tự mãn, công
thần với ngƣời thân để đƣa ra những yêu sách và đòi hỏi vô lý…
- Mối quan hệ xã hội với gia đình, ngƣời thân bị gãy đ , ngƣời thân vừa
thƣơng, vừa giận, không đành bỏ mặc hoàn toàn củng không muốn chứa chấp.
- Quan hệ chủ yếu với bạn bè nghiện, bị trì kéo tiếp tục nghiện hơn là đƣợc
giúp đỡ thoát ra.


Các mối quan hệ Gia đình/Xã hội

An toàn và an
ninh

Sinh học/Sinh lý học

1

Mức thấp: Nhu cầu về an toàn và an ninh; nhu cầu về thể chất và sinh lý.
Ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện
Mức cao: Nhu cầu về sự tự hoàn thiện; nhu cầu về sự kính mến và lòng tự
trọng; nhu cầu về quyền sở hữu và tình cảm (đƣợc yêu thƣơng).
Thực tế hiện nay, ngƣời nghiện ma tuý sau cai tại quận Ninh Kiều có các nhu cầu:
- Không bị kỳ thị, xa lánh để n định cuộc sống với gia đình và ngƣời thân;
đƣợc hỗ trợ vay vốn, dạy nghề, giới thiệu việc làm giúp phát triển kinh tế cá nhân
và gia đình;
- Hỗ trợ, tƣ vấn, khám sức khoẻ; giao lƣu văn hoá cùng với cộng đồng; đƣợc
tham gia sinh hoạt vào các t chức cộng đồng; có chỗ ở n định.
1.2. Lý luận về công tác xã hội đối với ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện
1.2.1. Một số khái niệm
* Khái niệm công tác xã hội
Công tác xã hội (CTXH): có nhiều khái niệm về CTXH đƣợc đƣa ra ở các
góc độ khác nhau.

16


Theo Zastrow (1996): CTXH là hoạt động nghề nghiệp giúp đỡ các cá nhân,



quan hệ tƣơng tác qua lại giữa nhóm đối tƣợng và môi trƣờng xã hội. CTXH trợ
giúp con ngƣời không chỉ qua việc can thiệp vấn đề của cá nhân, gia đình mà còn
còn can thiệp các vấn đề của cộng đồng.
- Mục đích của CTXH là hƣớng tới giúp đỡ cá nhân, gia đình và cộng đồng
phục hồi hay nâng cao năng lực để tăng cƣờng chức năng xã hội, tạo ra những thay
đ i về vai trò, vị trí của cá nhân, gia đình, cộng đồng từ đó giúp họ hòa nhập xã hội.
Một mặt CTXH giúp cá nhân tăng cƣờng năng lực để hòa nhập xã hội, mặt khác
CTXH thúc đẩy xã hội để cá nhân, gia đình tiếp cận đƣợc với chính sách, nguồn lực
xã hội nhằm đáp ứng nhu cầu cơ bản.
- Vấn đề mà cá nhân, gia đình hay cộng đồng gặp phải và cần tới sự can
thiệp của CTXH là những vấn đề có thể xuất phát từ yếu tố chủ quan cá nhân nhƣ
sự hạn chế về thể chất, khiếm khuyết về sức khỏe, tâm thần, thiếu việc làm, nghèo
đói, quan hệ xã hội suy giảm. Vấn đề của họ cũng có thể nảy sinh từ phía khách
quan đó là cộng đồng, môi trƣờng xung quanh không cung cấp hay không tạo điều
kiện để cá nhân, gia đình, cộng đồng đƣợc tiếp cận nguồn lực nhằm giải quyết vấn
đề nảy sinh trong cuộc sống.
- Những trợ giúp của nhân viên công tác xã hội (NVCTXH) đƣợc thực hiện
bằng các phƣơng pháp chuyên môn nhƣ CTXH cá nhân, CTXH nhóm hay CTXH
với cộng đồng cùng với các kỹ năng nhƣ: giao tiếp, tham vấn, vãng gia, đánh giá
vấn đề, biện hộ, can thiệp khủng hoảng, kết nối, truyền thông…
* Khái niệm công tác xã hội với người nghiện ma túy sau cai nghiện
Từ khái niệm công tác xã hội, thì công tác xã hội đối với nghiện ma túy sau
cai nghiện đƣợc hiểu là hoạt động nhằm trợ giúp người nghiện ma túy sau cai
nghiện vượt qua khó khăn, giúp họ đánh giá, xác định vấn đề, tìm kiếm tiềm năng,
điểm mạnh từ đó nâng cao năng lực để họ tự giải quyết vấn đề.
1.2.2. Các nguyên tắc làm việc của công tác xã hội đối với người nghiện
ma túy sau cai nghiện
- Nguyên tắc thứ nhất chấp nhận ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện: Ngƣời

- Nguyên tắc thứ tƣ là cá biệt hóa: NVCTXH cần coi mỗi ngƣời nghiện ma
túy sau cai nghiện là một cá thể có thuộc tính thể chất và tinh thần khác nhau, bởi
vậy các mục đích, giá trị, nguyện vọng và hành vi của mỗi ngƣời cũng mang tính cá
biệt. Tức là NVCTXH không thể hành động với các vấn đề của từng ngƣời theo
cùng một cách thức giống nhau, nhƣng phải đồng thời không làm mất đi sự cảm
thông, sự đồng thuận giữa cá nhân ngƣời nghiện ma túy sau cai nghiện và cộng
đồng.

19