ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

MAI THỊ LAN

TỘI SẢN XUẤT, BUÔN BÁN HÀNG GIẢ
THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Chuyên ngành : Luật hình sự
Mã số

: 60 38 40

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2008


Công trình đ-ợc hoàn thành
tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: TS. Phạm Văn Lợi

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn đ-ợc bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp tại
Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội
Vào hồi . giờ ., ngày . tháng . năm 2008.


1.4.1.

1.4.2.

1.4.3.

Hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả và sự ảnh
h-ởng của nó tới sự phát triển của nền kinh tế Việt
Nam
Khái niệm hàng giả; tội sản xuất, buôn bán hàng
giả
Khái niệm hàng giả
Khái niệm tội sản xuất, buôn bán hàng giả
Dấu hiệu pháp lý của tội sản xuất, buôn bán hàng
giả theo pháp luật Hình sự Việt Nam.
Khách thể của tội sản xuất, buôn bán hàng giả
Mặt khách quan của tội sản xuất, buôn bán hàng
giả
Chủ thể của tội phạm
Mặt chủ quan của tội sản xuất, buôn bán hàng giả
Trách nhiệm hình sự đối với tội sản xuất, buôn bán
hàng giả ở Việt Nam hiện nay
Trách nhiệm hình sự đối với ng-ời phạm tội sản
xuất, buôn bán hàng giả theo quy định tại khoản 1
Điều 156 BLHS năm 1999
Trách nhiệm hình sự đối với ng-ời phạm tội sản
xuất, buôn bán hàng giả thuộc các tr-ờng hợp quy
định tại khoản 2 Điều 156 Bộ luật Hình sự năm
1999
Sản xuất, buôn bán hàng giả trong tr-ờng hợp quy

nay

53

2.1.

Đặc điểm kinh tế - xã hội liên quan đến tội phạm
sản xuất, buôn bán hàng giả

53

2.2.

Thực trạng áp dụng các quy định của pháp luật
hình sự đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả.

58

Ch-ơng 3: Nâng cao hiệu quả áp dụng quy định
của Bộ luật Hình sự về tội sản xuất,
buôn bán hàng giả

3.1.

66

Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả việc áp dụng
các quy định của Bộ luật hình sự về tội sản xuất,
buôn bán hàng giả.


80

3.2.2.3. Cơ quan điều tra

82

3.3.

Nâng cao công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật.

83

3.4.

Đối với các doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất kinh doanh

84


KÕt luËn

86

Danh môc c¸c tµi liÖu tham kh¶o

89


Mở ĐầU
1. Tính cấp thiết của đề tài

nghiêm trọng, gây hậu quả nghiêm trọng và ảnh h-ởng tới sự
phát triển của nền kinh tế, tới sức khỏe và đời sống của nhân dân.
Sản xuất, buôn bán hàng giả là một lực cản lớn đối với sự
phát triển kinh tế của n-ớc ta. Nh-ng để đấu tranh, phòng chống
tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả sẽ thực hiện nh- thế nào?
Cơ sở lý luận về hình sự hoá, khái niệm hàng giả, quy định tội sản
xuất, buôn bán hàng giả trong Luật Hình sự nh- thế nào và việc
nhận thức về hàng giả trong thực tiễn ra sao, cũng nh- chúng ta
cần có những biện pháp nào để phòng, chống tội sản xuất, buôn
bàn hàng giả có hiệu quả? Về mặt lý luận, xung quanh tội sản
xuất, buôn bán hàng giả, vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau, thậm
chí trái ng-ợc nhau.
Có thể thấy trong những năm qua, nhất là từ năm 2000 trở
lại đây, các cơ quan bảo vệ pháp luật đã tích cực tổ chức điều tra,
khám phá và xử lý kịp thời nhiều vụ án sản xuất, buôn bán hàng
giả. Song do nhiều nguyên nhân khác nhau mà tình hình tội
phạm sản xuất, buôn bán hàng giả vẫn không giảm, thậm chí còn
tăng đến chóng mặt, gây ra nhiều thiệt hại cho các đơn vị kinh tế,
doanh nghiệp và nhân dân. Một số vụ gây hoang mang trong tt-ởng quần chúng nhân dân, tác động đến sự phát triển của nền
kinh tế, đời sống nhân dân, từ đó ảnh h-ởng đến sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc. Bên cạnh đó, các biện pháp
đấu tranh, phòng chống cũng nh- quá trình điều tra khám phá


loại tội này còn nhiều bất cập, ch-a có sự phối hợp cần thiết giữa
các lực l-ợng thực thi pháp luật, sự hỗ trợ của ng-ời tiêu dùng,
của quần chúng nhân dân còn hạn chế, nên hiệu quả xử lý các vụ
án sản xuất, buôn bán hàng giả còn thấp. Tỷ lệ các vụ án đ-ợc
phát hiện thấp, tiến hành điều tra chậm, đề nghị xử lý bằng hình
sự ch-a cao.

Vì vậy, từ thực tiễn nêu trên đã lý giải cho tác giả chọn đề
tài: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo pháp luật hình sự Việt
Nam làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài luận văn
Phòng, chống tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế nói
chung và tội sản xuất, buôn bán hàng giả nói riêng đã đ-ợc quy định
trong Bộ luật Hình sự và đ-ợc một số nhà luật học đề cập một cách khái
quát về tội sản xuất, buôn bán hàng giả nh- Giáo trình luật hình sự Việt
Nam (Phần các tội phạm) của Khoa luật, Đại học Quốc gia Hà Nội,
Nxb. Đại học quốc gia Hà Nội, 1997; Giáo trình luật hình sự Việt Nam,
tập II của Tr-ờng Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, 1998;
Giáo trình luật hình sự Việt Nam của Tr-ờng Đại học Luật Hà Nội,
Nxb Công an nhân dân, 2000; Giáo trình luật hình sự Việt Nam
(Phần các tội phạm) của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, Nxb
Đại học quốc gia Hà Nội, 2002; Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự
1999 (Phần các tội phạm) của TS. Phùng Thế Vắc, TS. Trần Văn Luyện,
LS. ThS. Phạm Thanh Bình, TS. Nguyễn Đức Mai, ThS. Nguyễn Sĩ
Đại, ThS. Nguyễn Mai Bộ, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2001,...
Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở một


phạm vi hẹp, ch-a đề cập một cách trực tiếp, tổng thể và ph-ơng
h-ớng hoàn thiện loại tội phạm này.
Tội sản xuất, buôn bán hàng giả vẫn ch-a đ-ợc quan tâm
đúng mức, các nghiên cứu về tội sản xuất, buôn bán hàng giả
th-ờng mới chỉ đề cập, tập trung nghiên cứu chung với các tội
phạm khác liên quan đến các đối t-ợng hàng giả cụ thể đã đ-ợc
quy định tại các điều luật cụ thể khác hoặc từ góc độ khác. Cho
đến nay ch-a có một công trình chuyên khảo nào nghiên cứu
toàn đ-ợc giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự nhằm nâng cao

tiễn đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả ở Việt Nam hiện nay
và định h-ớng về tổ chức cuộc đấu tranh của toàn xã hội với hiện
t-ợng tội phạm nói chung và tội phạm trong hoạt động sản xuất,
buôn bán hàng giả nói riêng.
Về phạm vi nghiên cứu, luận văn tập trung nghiên cứu tội
sản xuất, buôn bán hàng giả đ-ợc quy định tại Điều 156 ch-ơng
XVI-BLHS năm 1999. Luận văn cũng đi sâu nghiên cứu tình
hình thực tiễn, những quy định của pháp luật hình sự đối với tội
sản xuất, buôn bán hàng giả nhằm làm rõ các dấu hiệu pháp lý
và những nội dung cần nghiên cứu về mặt lý luận trên lĩnh vực
này nhằm phục vụ tốt hơn cho việc xác định tội phạm sản xuất,
buôn bán hàng giả, cho cuộc đấu tranh phòng, chống loại tội
phạm trong nền kinh tế thị tr-ờng.
5. Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu


Cơ sở lý luận của luận văn là hệ thống quan điểm của chủ
nghĩa Mác - Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản
Việt Nam về xây dựng Nhà n-ớc pháp quyền Việt Nam xã hội
chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, và về xây
dựng pháp luật
Ph-ơng pháp luận của luận văn là chủ nghĩa duy vật biện
chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
Để phù hợp với đối t-ợng, nhiệm vụ và mục đích của đề tài,
luận văn sử dụng một cách linh hoạt và hợp lý các ph-ơng pháp
nghiên cứu cụ thể sau: Ph-ơng pháp tổng hợp, phân tích, so sánh,
thống kê, lôgíc, kết hợp với các ph-ơng pháp khác nh- so sánh
pháp luật, điều tra xã hội.
6. Những đóng góp mới về khoa học của đề tài
Qua kết quả nghiên cứu và phân tích, đánh giá tình hình tội

nay;
Ch-ơng 3. Nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của Bộ luật
Hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả.
nI dung cơ bản của luận văn
Ch-ơng 1
NHữNG VấN Đề Lý LUậN Về TộI SảN XUấT,
BUÔN BáN HàNG GIả HIệN NAY ở VIệT NAM


1.1. Hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả và sự ảnh h-ởng của
nó tới sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam
Hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả đ-ợc coi là hiện
t-ợng xã hội tiêu cực đ-ợc xuất phát từ xã hội, trong sự vận động,
phát triển của các quan hệ kinh tế. Sản xuất hàng giả và buôn
bán hàng giả đ-ợc sản xuất, tiêu thụ trên thị tr-ờng là những
hành vi vi phạm những quy định của pháp luật. Hàng giả đ-ợc
sản xuất có thể giả về chất l-ợng, nhãn mác, công dụng, tên gọi,
xuất xứ hàng hóa, kiểu dáng và ảnh h-ởng trực tiếp hoặc gián
tiếp đến nhiều mặt về đời sống, kinh tế, an ninh, chính trị, lòng
tin của ng-ời tiêu dùng, các doanh nghiệp làm ăn chân chính và
đến sự hội nhập quốc tế của Việt Nam.
1.2. Khái niệm hàng giả, tội sản xuất, buôn bán hàng giả
1.2.1 Khái niệm hàng giả
Khái niệm hàng giả phải phản ánh đ-ợc một số nội dung cơ bản
sau đây:
+ Hàng giả là những sản phẩm, hàng hoá đ-ợc sản xuất, nhập
khẩu trái pháp luật nhằm lừa dối ng-ời tiêu dùng;
+ Chỉ ra đ-ợc những dấu hiệu cơ bản của hàng giả nh-ng không
thuộc đối t-ợng của sở hữu công nghiệp, hoặc những đối t-ợng giả đã
đ-ợc điều chỉnh bởi các điều luật khác của Bộ luật Hình sự;

cách trái pháp luật, xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của


ng-ời tiêu dùng, của các doanh nghiệp làm ăn chân chính, xâm
phạm trật tự quản lý kinh tế của nhà n-ớc.
1.3. Dấu hiệu pháp lý của tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo
pháp luật Hình sự Việt Nam
Đặc điểm của tội sản xuất, buôn bán hàng giả:
Thứ nhất, hnh vi sản xuất, buôn bán hàng giả là sự cố ý của
tội phạm nhằm sản xuất, l-u thông hàng hoá giả trên thị tr-ờng
với mục đích thu lời bất chính và gây thiệt hại cho các quan hệ
kinh tế, ảnh h-ởng tới quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân,
pháp nhân,.....
Thứ hai, đối t-ợng của tội này là tất cả những sản phẩm,
hàng hoá đ-ợc làm ra không phải hàng thật hoặc không đúng
với nguồn gốc, bản chất, tên gọi và công dụng nh- hàng thật
một cách trái pháp luật của một số cá nhân, tổ chức nhằm
mục đích thu lợi bất chính.
Thứ ba, tội sản xuất, buôn bán hàng giả có thể đ-ợc làm giả
về chất l-ợng, công dụng hoặc hình thức, giả về nhãn hiệu hàng
hoá, kiểu dáng công nghiệp, nguồn gốc, xuất xứ hàng hoá,
Thứ t-, điều kiện để coi hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả
là tội phạm, đó là khi hàng giả t-ơng đ-ơng với số l-ợng hàng
thật có giá trị từ ba m-ơi triệu đồng trở lên; hoặc d-ới ba m-ơi
triệu đồng nh-ng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử lý
hành chính về hành vi quy định tại một trong các điều 153, 154,


155, 156, 157, 158, 159, 161 Bộ luật hình sự hoặc đã bị kết án về
một trong các tội này ch-a đ-ợc xoá án tích mà còn vi phạm.

Chủ thể của loại tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả
chỉ có thể là cá nhân. Và độ tuổi phải chịu trách nhiệm hình
sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là từ đủ 16 tuổi trở lên
phải chịu trách nhiệm hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng
giả và từ đủ 14 tuổi đến d-ới 16 tuổi chỉ phải chịu trách
nhiệm hình sự khi có hành vi phạm tội nghiêm trọng. Ngoài
ra, chủ thể của tội sản xuất, buôn bán hàng giả còn có chủ
thể đặc biệt, đó là những ng-ời có trách nhiệm, quyền hạn
mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn phạm tội sản xuất, buôn bán
hàng giả phải chịu trách nhiệm hình sự theo cấu thành tăng
nặng. Quy định này áp dụng cả với đối t-ợng là ng-ời n-ớc
ngoài phạm tội sản xuất, buôn bán hàng giả trên lãnh thổ
Việt Nam (trừ tr-ờng hợp thuộc đối t-ợng đ-ợc h-ởng -u đãi,
miễn trừ ngoại giao).
1.3.4. Mặt chủ quan của tội sản xuất, buôn bán hàng giả
Mặt chủ quan đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả là
ng-ời phạm tội sản xuất, buôn bán hàng giả đã thực hiện
hành vi nguy hiểm cho xã hội với lỗi cố ý (có thể là lỗi cố ý
trực tiếp hoặc lỗi cố ý gián tiếp). Nhận thức đ-ợc rõ hành vi


của mình là hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, thấy tr-ớc
đ-ợc hậu quả của hành vi đó là gây thiệt hại vật chất, sức
khoẻ, tính mạng cho ng-ời tiêu dùng, các cơ sở sản xuất, gây
thiệt hại tới trật tự quản lý kinh tế, làm rối loạn thị tr-ờng
nh-ng vẫn quyết tâm mong muốn thực hiện hành vi nguy
hiểm đó, mong muốn hậu quả đó xảy ra hoặc bỏ mặc hậu quả
xẩy ra.
1.4. Trách nhiệm hình sự đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả
ở Việt Nam hiện nay

nguy hiểm, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, lợi dụng danh nghĩa cơ
quan, tổ chức, hàng giả t-ơng đ-ơng với số l-ợng của hàng thật
có giá trị từ một trăm năm m-ơi triệu đồng đến d-ới năm trăm
triệu đồng, thu lợi bất chính lớn, gây hậu quả rất nghiêm trọng
thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khoản này.
1.4.3 Sản xuất, buôn bán hàng giả trong tr-ờng hợp quy định
tại Khoản 3 Điều 156 Bộ luật Hình sự bao gồm:
Hàng giả t-ơng đ-ơng với số l-ợng của hàng thật có giá trị từ
năm trăm triệu đồng trở lên, thu lợi bất chính rất lớn hoặc đặc biệt
lớn, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì bị áp dụng hình phạt theo
khoản này.


1.4.4. Hình phạt bổ sung đối với ng-ời phạm tội sản xuất,
buôn bán hàng giả quy định tại Khoản 4 Điều 156 Bộ luật Hình sự
Ngoài hình phạt chính, ng-ời phạm tội sản xuất, buôn bán hàng
giả còn có thể bị phạt bổ sung bằng tiền từ năm triệu đồng đến năm
m-ơi triệu đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, cấm đảm
nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một
năm đến năm năm.


Ch-ơng 2
THựC TRạNG áP DụNG CáC QUY ĐịNH CủA PHáP LUậT
HìNH Sự ĐốI VớI TộI SảN XUấT, BUÔN BáN HàNG GIả ở
VIệT NAM HIệN NAY
2.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội liên quan đến tội sản xuất, buôn
bán hàng giả
Tình hình kinh tế - xã hội n-ớc ta trong những năm qua ngày một
phát triển nhanh theo chiều h-ớng tích cực. Nh-ng bên cạnh đó có

buôn bán hàng giả.
Cho nên, từ cơ sở phân tích các dấu hiệu pháp lý hình sự của tội
sản xuất, buôn bán hàng giả, những v-ớng mắc mà thực tiễn điều tra,
truy tố, xét xử về tội phạm này cần sửa đổi, bổ sung điều luật Sản
xuất, buôn bán hàng giả trong Bộ luật Hình sự theo hướng, giá trị
của hàng giả bị thu giữ thấp hơn 30 triệu đồng là bị xử lý hình sự (có
thể quy định hàng giả có giá trị từ 20 triệu đồng), có nh- thế mới có
tác dụng răn đe tội phạm. Ngoài ra, trong công tác giám định các vụ
sản xuất, buôn bán hàng giả, ngành t- pháp cũng cần có h-ớng dẫn
các cơ quan giám định về ph-ơng pháp: theo xác suất, tỷ lệ % hay
giám định cả lô hàng,... việc làm này nhằm xác định rõ giá trị của
hàng hóa, tránh thời gian kéo dài làm ảnh h-ởng đến tiến độ điều tra,
truy tố, xét xử của các cơ quan chức năng.


Ch-ơng 3
NÂNG CAO HIệU QUả áP DụNG QUY ĐịNH
CủA Bộ LUậT HìNH Sự Về TộI SảN XUấT,
BUÔN BáN HàNG GIả
3.1. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả việc áp dụng các quy
định của Bộ luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả
Sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả việc áp dụng những quy
định của pháp luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả xuất
phát trên cơ sở những yêu cầu yêu cầu xử lý nghiêm minh mọi hành
vi phạm tội nói chung, các hành vi phạm tội sản xuất, buôn bán hàng
giả nói riêng; Cải cách t- pháp, nâng cao hiệu quả hoạt động t- pháp;
Phải khắc phục những yếu kém của việc áp dụng những quy định của
pháp luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả.
3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng những quy
định của Bộ luật hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả

Tòa án các cấp cần chú ý phát hiện thiếu sót và các hành vi vi phạm
pháp luật khác trong quản lý nhà n-ớc về kinh doanh, các nguyên
nhân và điều kiện phát sinh tội sản xuất, buôn bán hàng giả.
3.2.2.2 Viện kiểm sát nhân dân
Viện kiểm sát nhân dân các cấp phải tăng c-ờng thực hiện tốt vai
trò thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động t- pháp, để
đẩy mạnh việc phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh tội sản xuất,
buôn bán hàng giả, góp phần bảo đảm cho pháp luật đ-ợc chấp hành