BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
-----------------------------------

NGUYỄN THỊ LỆ THỦY

QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ TỔ TRƢỞNG CHUYÊN MÔN
CÁC TRƢỜNG TIỂU HỌC QUẬN HAI BÀ TRƢNG,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, NĂM 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
---------------------------------------

NGUYỄN THỊ LỆ THỦY

QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ TỔ TRƢỞNG CHUYÊN MÔN
CÁC TRƢỜNG TIỂU HỌC QUẬN HAI BÀ TRƢNG,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành : Quản lý giáo dục
Mã số

: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC



LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là
trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác. Tôi cũ
dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc
Hà Nội, tháng 6 năm 2016

Nguyễn Thị Lệ Thuỷ


NHỮNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

TT

Từ viết tắt

Giải nghĩa

1

CB QLGD

Cán bộ quản lý giáo dục

2

CMHS

Cha mẹ học sinh


9

HS

Học sinh

10

HT

Hiệu trưởng

11

KT – XH

Kinh tế - Xã hội

12

LLCT

Lý luận chính trị

13

NCKH

Nghiên cứu khoa học



MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .....................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài ..............................................................................3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu: .......................................................................3
4. Giả thuyết khoa học ................................................................................................3
5. Nhiệm vụ của đề tài................................................................................................3
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu ..................................................................................4
7. Phương pháp nghiên cứu .........................................................................................4
8. Cấu trúc luận văn: ..................................................................................................5
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ TỔ TRƢỞNG
CHUYÊN MÔN CÁC TRƢỜNG TIỂU HỌC .......................................................6
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ..............................................................................6
1.1.1. Nghiên cứu ngoài nước ................................................................................................... 6
1.2. Nghiên cứu trong nước....................................................................................................... 9
1.2. Một số khái niệm cơ bản của vấn đề nghiên cứu ...............................................10
1.2.1. Quản lý ........................................................................................................................... 10
1.2.2. Cán bộ quản lý giáo dục ............................................................................................... 17
1.2.3. Trường tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân .................................................... 19
1.2.4. Tổ chuyên môn trong trường tiểu học .......................................................................... 20
1.3. Đội ngũ tổ trưởng chuyên môn trong nhà trường tiểu học ...............................22
1.3.1. Đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ..................................................................................... 22
1.3.2. Các hoạt động quản lý tổ chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn ............................ 28
1.4. Nội dung quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn của Hiệu trưởng ...................30
1.4.1. Hiệu trưởng trường tiểu học......................................................................................... 30
1.4.2. Nội dung cơ bản quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn............................................ 31
1.4.3. Yêu cầu quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn .......................................................... 38
1.5. Những yếu tố tác động đến quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ..................38



CHƢƠNG 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ TỔ TRƢỞNG
CHUYÊN MÔN CÁC TRƢỜNG TIỂU HỌC QUẬN HAI BÀ TRƢNG,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI ...........................................................................................80
3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý .........................................................80
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và kế thừa ................................................80
3.1.2. Nguyên tắc phù hợp thực tiễn ....................................................................................... 80
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ ................................................................................ 81
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi .................................................................................. 82
3.2. Đề xuất biện pháp quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn các trường tiểu học
trên địa bàn quận Hai Bà Trưng ................................................................................82
3.2.1. Chỉ đạo nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của đội ngũ tổ trưởng
chuyên môn.............................................................................................................................. 82
3.2.2. Tổ chức qui hoạch, tuyển chọn và bổ nhiệm đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ........... 85
3.2.3. Lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực đội ngũ trưởng chuyên môn................................. 90
3.2.4. Nâng cao chất lượng thực hiện hiệu quả nhiệm vụ của tổ trưởng chuyên môn ..... 97
3.2.5. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, đánh giá đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ...........100
3.2.6. Xây dựng môi trường quản lý cho đội ngũ tổ trưởng chuyên môn hoạt động
hiệu quả...................................................................................................................................104
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp ......................................................................110
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp ........................111
Kết luận chương 3 ...................................................................................................116
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .......................................................................118
1. Kết luận ...............................................................................................................118
2. Khuyến nghị ........................................................................................................119
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................120
BÀI BÁO KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ ..............................................................124
PHỤ LỤC


Những lời dạy đó của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn luôn là kim chỉ nam cho
công tác cán bộ của Đảng và Nhà nước ta nói chung và cho công tác cán bộ giáo
dục nói riêng.
Chỉ thị 40-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng đã chỉ rõ “nhà giáo và
cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt, có vai trò quan trọng” trong việc
phát triển giáo dục và đào tạo, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người nhằm
thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Vai trò đặc biệt quan trọng của nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục
(CBQLGD) cũng được khẳng định trong Văn kiện đại hội Đảng XII: “…phát triển
đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt”.
Thực hiện những định hướng trên, trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay,
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã rất chú trọng công tác bồi dưỡng phát triển đội
ngũ cán bộ quản lý giáo dục. Điều đó được thấy rõ trong Chỉ thị năm học về việc một
số chú ý trong công tác phát triển đội ngũ NG, CBQL và nhân viên các cơ sở giáo
dục năm học 2015-2016: “Quan tâm phát triển đội ngũ tổ trưởng chuyên môn” [ 1 ]
Điều đó đã khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của tổ trưởng chuyên môn
trong trường tiểu học. “Tổ trưởng chuyên môn (TTCM) chịu sự quản lý chỉ đạo của
hiệu trưởng, do hiệu trưởng bổ nhiệm trên trên cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn
và giao nhiệm vụ vào đầu năm học” [4 ]. Chính vì vậy mà người TTCM được ví
như là cánh tay nối dài của hiệu trưởng. Họ có vai trò quan trọng nhất, gần gũi nhất,
sát sao với nội dung chương trình, với giáo viên và học sinh nhất. Họ quản lý trực
tiếp đội ngũ các nhà giáo và mọi hoạt động của tổ chuyên môn. Đổi mới giáo dục,
đổi mới nhà trường rất cần có một đội ngũ tổ trưởng chuyên môn với những phẩm
chất của một nhà giáo dục giỏi về chuyên môn, tốt về phẩm chất, năng động, sáng
tạo, khoa học trong công tác quản lý, thích ứng với thực tiễn hội nhập quốc tế.


2

1.2. Điều dễ nhận thấy, đội ngũ TTCM trong trường tiểu học trên địa bàn

3

học quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội ” làm luận văn cao học chuyên ngành
Quản lý giáo dục.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Đề xuất biện pháp quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn của hiệu trưởng
nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ tổ trưởng chuyên môn, nâng cao hoạt động dạy
và học trong trường tiểu học quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu:
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn của hiệu trưởng trong trường
tiểu học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn của hiệu trưởng các trường
tiểu học quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội.
4. Giả thuyết khoa học
Quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn trong trường tiểu học chưa đạt được
hiệu quả cao do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân quan trọng nhất là công
tác quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn của hiệu trưởng. Nếu có biện pháp quản
lý tốt, có kế hoạch bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn, năng lực quản lý và
có sự khích lệ thỏa đáng đội ngũ tổ trưởng chuyên môn thì đội ngũ này sẽ phát triển
một cách toàn diện cả về chất lượng cũng như sự nhiệt tâm trong các hoạt động,
góp phần quan trọng, quyết định cho hoạt động giáo dục trong nhà trường tiểu học
đạt được kết quả cao phù hợp với công cuộc đổi mới giáo dục hiện nay nói riêng và
công cuộc đổi mới đất nước nói chung.
5. Nhiệm vụ của đề tài
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu như: quản lý,
trường tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân; tổ chuyên môn trong trường tiểu
học, đội ngũ tổ trưởng chuyên môn, các hoạt động quản lý của tổ trưởng chuyên
môn, công tác quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn của hiệu trưởng.

7.3. Nhóm phương pháp thống kê trong khoa học quản lý giáo dục
Phân tích xử lý các thông tin thu được, các số liệu bằng thống kê toán học.


5

8. Cấu trúc luận văn:
Ngoài mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ
lục, nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn các
trường tiểu học.
Chương 2. Thực trạng công tác quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn của
hiệu trưởng các trường tiểu học quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội.
Chương 3. Biện pháp tăng cường quản lý đội ngũ tổ trưởng chuyên môn của
hiệu trưởng các trường tiểu học quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội.


6

CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ TỔ TRƢỞNG CHUYÊN MÔN
CÁC TRƢỜNG TIỂU HỌC
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Nghiên cứu ngoài nước
Tổ trưởng chuyên môn đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc nâng cao
hiệu quả dạy và học trong nhà trường tiểu học. Họ chính là cầu nối giữa người hiệu
trưởng với giáo viên, là người truyền tải và đảm bảo nội dung chương trình dạy và
học, chỉ đạo thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy cũng như tiến độ thực hiện
và chất lượng đầu ra của học sinh nhằm giúp hoạt động dạy và học của nhà trường
đạt hiệu quả cao.

môn học.
- Phát triển đội ngũ giáo viên trong tổ chuyên môn của mình thông qua việc
tổ chức dự giờ, rút kinh nghiệm, hội thảo, hội nghị…
- Lựa chọn, chuẩn bị và tổ chức nguồn lực dạy và học như: sách giáo khoa, cơ
sở vật chất… để khuyến khích việc sự dụng hiệu quả nguồn lực này trong lớp học.
Vì vậy, trong nhà trường tiểu học ở Singapore, Hiệu trưởng và tổ trưởng
chuyên môn cùng nhau phát triển một môi trường hợp tác và hỗ trợ, trong đó họ có
thể tính toán rủi ro và cũng trong đó họ có thể cảm thấy được sự hỗ trợ, ủng hộ.
Trong môi trường như vậy, các nguồn lực của giáo viên sẽ được được kính trọng,
lòng tự trọng của giáo viên sẽ được cải thiện. Giáo viên sẽ học hỏi lẫn nhau trong nỗ
lực hợp tác của mình và nhạy cảm hơn với nhu cầu của học sinh.
Trong hệ thống trường tiểu học ở Anh, tổ trưởng chuyên môn được coi như
là đội ngũ quản lý bậc trung trong một cấu trúc ba bên như: Hiệu trưởng – Tổ
trưởng chuyên môn – Giáo viên. Theo báo cáo tư vấn quản lý của Coopers &
Lybrand, tổ trưởng chuyên môn sẽ cần phải được tham gia các hoạt động quản lý và
cùng với hiệu trưởng sẽ tạo nên một đội ngũ quản lý hiệu quả trong nhà trường.
Thông qua việc điều tra vai trò quản lý của 30 tổ trưởng chuyên môn trong 21
trường tiểu học, Hall and Southworth (1997) đã chỉ ra rằng việc chia sẻ sự lãnh đạo
của nhà lãnh đạo cấp cao trong nhà trường là điều cần thiết. Và từ đó khẳng định vai
trò quan trọng của đội ngũ tổ trưởng chuyên môn trong trường tiểu học.


8

Theo tạp chí Khoa học Xã hội Châu Âu, tập 14, số 3 (2010), [43] trong các
nhà trường tiểu học ở các nước châu Âu, đội ngũ tổ trưởng chuyên môn đóng một
vai trò then chốt và được công nhận giỏi về chuyên môn cũng như phương pháp
giảng dạy. Theo Brown and Rutherford,(1999), tổ trưởng chuyên môn được công
nhận như là người quản lý phòng động cơ, năng lượng của sự thay đổi và một kho
lưu trữ của chuyên gia để cập nhật kiến thức trong nhà trường. Họ có khả năng

trong các nhà trường tiểu họctrên thế giới.Từ đó cũng chỉ ra rằng việc quản lý đội
ngũ tổ trưởng chuyên môn là vô cùng cần thiết trong việc nâng cao chất lượng dạy
và học cũng như trong việc phát triển nhà trường nhằm thích ứng với sự thay đổi
nhanh chóng về kinh tế, xã hội, khoa học công nghệ trên thế giới.
1.2. Nghiên cứu trong nƣớc
Giáo dục Việt Nam đang đối diện với nhiều cơ hội và thách thức bởi bối
cảnh kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế có nhiều biến động. Toàn cầu hoá, nền
kinh tế tri thức và cách mạng khoa học công nghệ có những tác động lớn làm thay
đổi vai trò của nhà quản lý trong trường học nói chung và người hiệu trưởng nói
riêng. Vai trò của người hiệu trưởng đã có xu hướng chuyển từ nhà quản lý thụ
động sang một nhà lãnh đạo và quản lý năng động, thích ứng với mọi sự thay đổi và
đòi hỏi ngày càng cao của xã hội. [23]
Bên cạnh đó, trong các tiểu học, tổ chuyên môn đóng một vai trò hết sức
quan trọng, là nơi triển khai trực tiếp các hoạt động dạy - học trong nhà trường.
Chính vì vậy mà người tổ trưởng chuyên môn chính là người trực tiếp điều hành các
công việc cụ thể trong hoạt động dạy - học. Hay có thể nói, công tác quản lý lãnh
đạo của tổ trưởng chuyên môn là một trong những yếu tố quyết định đến hiệu quả
hoạt động của tổ chuyên môn, hiệu quả hoạt động dạy và học cũng như các hoạt
động chung của các nhà trường tiểu học.
Trong những năm qua, vấn đề bồi dưỡng tăng cường năng lực cho đội ngũ
hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và giáo viên trong các nhà trường đã được Bộ Giáo
dục và Đào tạo hết sức quan tâm. Tuy nhiên, đối với đội ngũ tổ trưởng chuyên
môn thì chưa có các chuyên đề mang tính đặc thù để tập huấn bồi dưỡng. Trước
yêu cầu thực tiễn hiện nay, việc bồi dưỡng tăng cường năng lực quản lý cho tổ
trưởng chuyên môn là vấn đề cấp thiết, là một trong những giải pháp có tính đột
phá nâng cao chất lượng dạy - học ở các nhà trường nói chung và trường tiểu học
nói riêng.


10



11

Vậy quản lý là gì? Thuật ngữ này được định nghĩa theo nhiều cách khác
nhau trên cơ sở những cách tiếp cận khác nhau.
Từ điển Giáo dục học quan niệm quản lý là: “Hoạt động hay tác động có
định hướng, có chủ định của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ
chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức [35, tr.326].
Henry Fayol (1841-1925), người đặt nền móng cho lý luận tổ chức cổ điển
cho rằng “Quản lý tức là lập kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra”.
Khái niệm này xuất phát từ khái quát về chức năng của quản lý.
Taylor F.W cho rằng “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người
khác làm và sau đó thấy được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất
và rẻ nhất”.
Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc
của các thành viên thuộc một hệ thống đơn vị và việc sử dụng các nguồn lực phù
hợp để đạt được các mục đích đã định.
Những khái niệm nêu trên cho thấy mặc dù được đề cập ở nhiều góc độ khác
nhau, có cách biểu đạt khác nhau, nhưng ở các mức độ khác nhau đã đề cập đến
những nhân tố cơ bản: Chủ thể quản lý, đối tượng và mục tiêu quản lý.
Quản lý là một tập hợp các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và
kiểm tra các quá trình tự nhiên, xã hội, khoa học, kỹ thuật và công nghệ để chúng
phát triển hợp quy luật, các nguồn lực (hiện hữu và tiềm năng) vật chất và tinh thần,
hệ thống tổ chức và các thành viên thuộc hệ thống, các hoạt động để đạt được các
mục đích đã định [16].
Quản lý là hoạt động có ý thức của con người, đảm bảo cho đối tượng quản
lý được bảo tồn, phát triển theo những quá trình và mục đích xác định, bằng những
công cụ, phương pháp phù hợp [15].
Quản lý vừa là một môn khoa học sử dụng tri thức của nhiều môn khoa học