BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
ĐINH THỊ QUYỀN

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NÊU VÀ GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC HỌC
TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401

S KC 0 0 4 1 0 5

Tp. Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
ĐINH THỊ QUYỀN

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NÊU VÀ GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC HỌC
TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ THAO
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH


Ngày sinh: 16/05/1983

Nơi sinh: Long An

Quê quán: Long An

Dân tộc: Kinh

Địa chỉ: 03 Đƣờng 14, Kp2, P.Linh Chiểu, Q. Thủ Đức, Tp.HCM
Email:

Điê ̣n thoa ̣i: 0908292697
II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO:
Hệ đào tạo: Đại học

Thời gian đào tạo: từ 09/2002 đến 05/2007

Nơi học: Trƣờng Đại học Tôn Đức Thắng, Tp.HCM
Ngành học: Bảo hộ lao động
Tên đồ án: Thực trạng công tác bảo hộ lao động tại Công ty giày da 30-4
Trảng Bàng, Tây Ninh.
Ngƣời hƣớng dẫn: Nguyễn Văn Hƣng
III.

QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT
NGHIỆP ĐẠI HỌC:
Thời gian
Nơi công tác
Công việc đảm nhiệm


nghiên cứu đề tài này.
Xin cám ơn quí Thầy – Cô, cùng các bạn sinh viên Khoa Giáo dục thể
chất Trƣờng Đại học Thể dục Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều
kiện giúp tôi thu thập số liệu.
Đặc biệt, tôi xin chân thành biết ơn Thầy TS Nguyễn Toàn đã tận tình
giúp đỡ và hƣớng dẫn trực tiếp cho tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn
thành đề tài nghiên cứu này.
Xin cám ơn gia đình và bạn bè đã động viên và giúp đỡ tôi trong suốt
quá trình học tập và hoàn thành luận văn khoa học này.
Tác giả

Đinh Thị Quyền

ii


TÓM TẮT
Trong những năm gần đây cùng với sự lớn mạnh của nền kinh tế Thế Giới và
các nƣớc trong khu vực đã tạo tiền đề thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam đi trên con
đƣờng công nghiệp hoá đất nƣớc. Để làm tốt điều này Đảng và nhà nƣớc ta đã
không ngừng quan tâm đến giáo dục và phát triển giáo dục. Quá trình toàn cầu hóa
và sự phát triển của nền kinh tế tri thức đòi hỏi ngƣời lao động phải có tiềm năng trí
tuệ, năng động sáng tạo, có năng lực tự tìm tòi và giải quyết vấn đề. Để đáp ứng
đƣợc nhu cầu đòi hỏi của xã hội, sự nghiệp giáo dục nƣớc ta phải đổi mới mạnh mẽ,
toàn diện và đồng bộ, trong đó đổi mới phƣơng pháp dạy học ở mọi cấp học có tầm
quan trọng đặc biệt.
Trƣờng ĐH TDTT Tp.HCM trong những năm qua đã coi trọng việc đổi mới
phƣơng pháp dạy học ở tất cả các bậc học, ngành học, môn học. Tuy nhiên trƣớc
yêu cầu này nhiều giảng viên đã và đang đổi mới cách dạy, tích cực áp dụng các
phƣơng pháp dạy học mới nhằm phát huy tính tích cực của ngƣời học. Tuy nhiên,

trình dạy học theo phƣơng pháp nêu và giải quyết vấn đề, tiến hành thực nghiệm sƣ
phạm có đối chứng nhằm đánh giá tính hiệu quả của đề xuất. Kết quả nghiên cứu
cho thấy việc vận dụng phƣơng pháp nêu và giải quyết vấn đề trong quá trình dạy
học đã có tác dụng rõ rệt, đã phát huy đƣợc tính tích cực của ngƣời học và góp phần
nâng cao chất lƣợng kết quả học tập môn GDHĐC tại trƣờng ĐH TDTT Tp.HCM.

iv


ABSTRACT
In recent years, the growth of the world and the countries’economy in the
region have established the important premise of promoting Vietnam's economy to
the orientation of industrialization and modernization. To do this well, education
and educational development have been concerned by the Communist party and the
State. The process of globalization and the development of knowledge-based
economy require workers to have self-motivated, creative and intellectual potentials,
capability of self-exploration and problem solving. To meet the demanding needs of
society, our national education system must be innovated strongly, comprehensively,
including innovation methods in teaching and process in all educational levels.
For all educational levels, ologies, subjects, Ho Chi Minh University of Sport
has attached special importance to an innovation of teaching methods in these
recent years. However, to meet this request, many teachers have innovated methods
in teaching, and actively applied new teaching methods to improve learners’
activeness. However, some teachers still show some lackness about how to apply
the appropriate teaching and learning methods that improve learners’ activeness
fully.
Our national pedagogical system is still traditional, so learning process is not
effective. So, If the modern methods are not well applied appropriately, our
educational system will remain dry, rigid and dogmatic.
The informations mentioned above require the national education system

DANH SÁCH CÁC BẢNG .................................................................................................. xi
DANH SÁCH CÁC HÌ NH, BIỂU ĐỒ............................................................................. xiv
PHẦN I: MỞ ĐẦU.................................................................................................................. 1
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI ....................................................................................................... 1
2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ................................................................................................ 3
3. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU ........................................................... 3
4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU........................................................................................... 3
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ............................................................................................... 3
6. PHẠM VI NGHIÊN CỨU .................................................................................................. 3
7. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................................................................... 4
8. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN......................................................................................... 4
PHẦN II: NỘI DUNG ............................................................................................................ 5
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ................................ 5
1.1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ ............................................................................... 5
1.1.1. Trên thế giới .................................................................................................................... 5
1.1.2. Ở Việt Nam ..................................................................................................................... 7
1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN .................................................................................... 8
1.3. PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC NÊU VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .............................. 9
1.3.1. Một số quan điểm về phƣơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề...................... 9
1.3.2. Bản chất của phƣơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề .................................. 10
1.3.3. Tình huống có vấn đề và cách tạo tình huống có vấn đề .......................................... 11
1.3.4. Các kiểu dạy học nêu và giải quyết vấn đề ................................................................ 17
1.3.5. Quy trình dạy học nêu và giải quyết vấn đề ............................................................... 19
1.3.6. Ƣu, nhƣợc điểm của phƣơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề ..................... 24
1.3.7. Điều kiện vận dụng phƣơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề......................... 25
vii


Kết luận chƣơng 1 ................................................................................................................. 28
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC HỌC ĐẠI CƢƠNG


2.5. SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC VẬN DỤNG PPDH NÊU VÀ GIẢI QUYẾT VẤN
ĐỀ TRONG DẠY HỌC MÔN GDHĐC TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỂ DỤC THỂ
THAO TP.HCM. ..................................................................................................................... 52
Kết luận chƣơng 2 ................................................................................................................. 55
CHƢƠNG 3: VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC NÊU VÀ GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC HỌC TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỂ
DỤC THỂ THAO TP.HCM ............................................................................................... 56
3.1. VỊ TRÍ, VAI TRÒ, MỤC TIÊU, NỘI DUNG PHẦN LÝ LUẬN GIÁO DỤC
TRONG MÔN GIÁO DỤC HỌC ĐẠI CƢƠNG ............................................................... 56
3.1.1. Vị trí, vai trò của phần LLGD trong môn GDH đại cƣơng ...................................... 56
3.1.2. Mục tiêu dạy học phần LLGD..................................................................................... 56
3.1.3. Nội dung dạy học phần LLGD .................................................................................... 57
3.2. VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP NÊU VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY
PHẦN LÝ LUẬN GIÁO DỤC MÔN GIÁO DỤC HỌC ĐẠI CƢƠNG ........................ 58
3.3. KIỂM NGHIỆM – ĐÁNH GIÁ..................................................................................... 65
3.3.1. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm có đối chứng .................................................... 65
3.3.1.1. Mục đích ..................................................................................................................... 65
3.3.1.3. Đối tƣợng .................................................................................................................... 65
3.3.1.4. Nội dung ..................................................................................................................... 65
3.3.1.5. Cách thức tiến hành ................................................................................................... 65
3.3.1.6. Kết quả kiểm nghiệm ................................................................................................ 66
3.3.2. Kết luận rút ra từ kết quả thực nghiệm ....................................................................... 81
Kết luận chƣơng 3 ................................................................................................................... 83
PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ........................................................................ 86
I. KẾT LUẬN ......................................................................................................................... 86
II. KIẾN NGHỊ ...................................................................................................................... 87
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


Giáo dục học

GDHĐC

Giáo dục học đại cƣơng

GV

Giáo viên

K 31

Khoá 31

K 32

Khoá 32

K 33

Khoá 33

K 34

Khoá 34

LLGD

Lý luận giáo dục


Quá trình giáo dục

TDTT

Thể dục thể thao

TN

Thực nghiệm

THCVĐ

Tình huống có vấn đề

Tp.HCM

Thành phố Hồ Chí Minh

VN

Việt Nam

SV

Sinh viên

x


DANH SÁCH CÁC BẢNG

18

trong giờ học GDHĐC (phụ lục 8)
5

Bảng 2.4: Sự hứng thú của SV đối với môn GDHĐC

36

6

Bảng 2.5: Mức độ hài lòng của SV về môn GDHĐC theo từng

19

khóa học (phụ lục 8)
7

Bảng 2.6: Mức độ hài lòng của SV về môn GDHĐC theo đánh

20

giá tổng hợp (phụ lục 8)
8

Bảng 2.7: Bảng số liệu thống kê mức độ phù hợp của nội dung

38

với trình độ tiếp thu của sinh viên

41

bài học trong giờ GDHĐC
14

Bảng 2.13: Mức độ vận dụng PPDH nêu và GQVĐ trong hình

42

thức tổ chức dạy học
15

Bảng 2.14: Vận dụng phƣơng pháp nêu và giải quyết vấn đề kết

42

hợp với những PPDH khác trong giờ GDHĐC
16

Bảng 2.15: Đánh giá của GV về mức độ tích cực của sinh viên

xi

43


khi sử dụng PPDH nêu và giải quyết vấn đề
17

Bảng 2.16: Mức độ khó khăn của GV khi vận dụng PPDH nêu và


22

Bảng 2.21: Bảng thống kê mức độ sử dụng các tiêu chí vào kiểm

21

tra đánh giá (phụ lục 8)
23

Bảng 2.22: Thống kê mức độ sử dụng hình thức kiểm tra đánh giá

21

(phụ lục 8)
24

Bảng 2.23: Bảng số liệu thống kê về mức độ chính xác của kết

48

quả kiểm tra môn GDH đại cƣơng
25

Bảng 2.24: Bảng thống kê về mức độ sử dụng hình thức thi, kiểm

48

tra
26


69

ĐC với SV khóa trƣớc đối với môn GDHĐC
31

Bảng 3.5: So sánh mức độ hài lòng của SV các lớp thực nghiệm
và đối chứng với SV các khóa Đại học trƣớc về môn GDHĐC

xii

71


32

Bảng 3.6: Phân bố tần số, tần suất, tần số lũy tích bài kiểm tra lần

75

1
33

Bảng 3.7: Các tham số đặc trƣng bài kiểm tra lần 1

75

34

Bảng 3.8: Các tham số đặc trƣng bài kiểm tra lần 2


TRANG

1

Hình 1.1: Sơ đồ quy trình dạy học nêu và giải quyết vấn đề

22

2

Biểu đồ 2.1: Kết quả học tập môn GDHĐC của SV K31, K32,

34

K33 Khoa GDTC
3

Biểu đồ 2.2: Mức độ hài lòng của SV về môn GDHĐC theo từng

37

khóa học
4

Biểu đồ 2.3: Mức độ sử dụng hình thức kiểm tra đánh giá

47

5


73

SV khóa trƣớc đối với môn GDHĐC theo đánh giá tổng hợp
10

Biểu đồ 3.5: Biểu thị tần suất bài kiểm tra lần 1

76

11

Biểu đồ 3.6: Biểu thị tần suất tích lũy bài kiểm tra lần 1

76

12

Biểu đồ 3.7: Biểu thị tần suất bài kiểm tra lần 2

78

13

Biểu đồ 3.8: Biểu thị tần suất tích lũy bài kiểm tra lần 2

78

14


trong đó, đổi mới phƣơng pháp dạy học là khâu then chốt nhất trong quá trình đạt
đến mục tiêu đổi mới giáo dục.
Kết luận của Hội nghị giữa Hội đồng Giáo dục Australia và các Bộ trƣởng
Giáo dục – Đào tạo –Việc làm (9/1992): năng lực giải quyết vấn đề là một trong bảy
năng lực then chốt ngƣời lao động cần phải có. Nhƣ vậy, việc hình thành cho sinh
viên kỹ năng giải quyết vấn đề khi còn ngồi trên ghế nhà trƣờng là một việc làm hết
sức cần thiết góp phần không nhỏ vào sự thành công cho họ sau này và cho cả sự
phát triển của quốc gia. Để làm đƣợc điều này đòi hỏi ngành giáo dục cần phải có tƣ
duy mới, phù hợp với xu hƣớng của thời đại. Trong đó một yếu tố rất quan trọng
quyết định sự thành công của giáo dục, đào tạo đó là phƣơng pháp giảng dạy của
giáo viên sao cho ngƣời học sau khi ra trƣờng phải thích ứng ngay với môi trƣờng
làm việc, chấp nhận và vƣợt qua mọi khó khăn, thử thách.
Mục tiêu của giáo dục đại học nƣớc ta đã đƣợc Luật Giáo dục xác định:
“Đào tạo trình độ đại học giúp sinh viên nắm vững kiến thức chuyên môn và có kỹ
năng thực hành thành thạo, có khả năng làm việc độc lập, sáng tạo và giải quyết
những vấn đề thuộc chuyên ngành được đào tạo”. [3]
1


Hội nghị lần thứ 2 của BCH TW Đảng CSVN khóa 7 đã nhấn mạnh “Đẩy
mạnh phương pháp giảng dạy ở tất cả các cấp, các bậc học... Áp dụng phương
pháp giảng dạy hiện đại để bồi dưỡng cho sinh viên năng lực tư duy sáng tạo, năng
lực giải quyết vấn đề”. Nếu chúng ta vẫn cứ duy trì lối dạy học theo kiểu thầy đọc
trò ghi, thì đây là một thiệt thòi lớn không chỉ cho ngƣời học mà còn cho cả đất
nƣớc vì nhƣ thế sẽ làm mai một đi sự sáng tạo, hạn chế khả năng tự giải quyết vấn
đề của biết bao con ngƣời. Cho nên, việc đổi mới phƣơng pháp giảng dạy là một
việc làm hết sức cần thiết nhất là vào thời điểm này.
Trong những năm qua việc giảng dạy môn Giáo dục học ở các trƣờng đại học
và cao đẳng đã đạt đƣợc những kết quả nhất định, song vẫn chƣa đáp ứng đƣợc yêu
cầu ngày càng cao việc nâng cao chất lƣợng dạy học môn Giáo dục học theo đúng

3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Phƣơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề trong dạy học môn giáo dục
học cho sinh viên trƣờng ĐH TDTT Tp.HCM.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học môn giáo dục học ở trƣờng ĐH TDTT Tp.HCM. (Áp dụng
trên sinh viên đại học chuyên ngành Giáo dục thể chất khoá 34)
4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
Nếu vận dụng phƣơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề trong dạy học
môn GDH sẽ phát huy đƣợc tính tích cực, tính tự lực nhận thức, tính tự giác của
sinh viên trong học tập, hình thành ở họ năng lực độc lập giải quyết vấn đề, góp
phần nâng cao đƣợc chất lƣợng dạy học môn GDH tại trƣờng ĐH TDTT Tp.HCM.
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Với đề tài này tác giả thực hiện các nhiệm vụ sau:
5.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận của phƣơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề.
5.2. Khảo sát thực trạng việc sử dụng các PPDH và phƣơng pháp dạy học nêu
và giải quyết vấn đề trong dạy học môn GDH tại trƣờng ĐH TDTT Tp.HCM
5.3. Vận dụng phƣơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề trong quá trình
dạy học môn giáo dục học cho sinh viên trƣờng ĐH TDTT Tp.HCM.
5.4. Kiểm nghiệm đánh giá
6. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Do thời gian có hạn nên tác giả chỉ giới hạn trong việc nghiên cứu vận dụng
phƣơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề trong dạy học Phần Lý luận giáo dục

3


(Chƣơng 6: Quá trình giáo dục và chƣơng 8: Phƣơng pháp giáo dục) thuộc môn
GDHĐC thông qua khảo sát việc dạy và học ở trƣờng ĐH TDTT Tp.HCM.
7. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để nghiên cứu đề tài này tác giả tiến hành sử dụng các phƣơng pháp nghiên

Tƣ tƣởng dạy học nêu vấn đề đã xuất hiện từ thời trung cổ, “tính vấn đề”
trong dạy học đã đƣợc nhà triết học cổ Hy lạp, Sôcrat quan tâm đến, ông đã xây
dựng một phƣơng pháp độc đáo: “Tọa đàm – tranh luận” đó là tƣ tƣởng khởi đầu
của phƣơng pháp đàm thoại. Phƣơng pháp này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc
tìm ra nguyên nhân của vấn đề qua tƣ duy quy nạp và qua sự trao đổi giữa giáo viên
với học sinh và học sinh với học sinh. [48, tr.354]
Vào những năm 70 của thế kỷ XIX, các nhà khoa học về xã hội nhƣ: M.M
Xtaxiulevct, N.A Rôgiơcôp, X.P Bantalon, M.A Rƣpnicova,… và các nhà khoa học
tự nhiên nhƣ A.IA Giecđơ, B.E Raicôp, H.E Amxtơrong… đã nêu lên phƣơng án
tìm tòi phát kiến (ơrixtic) trong dạy học nhằm hình thành năng lực nhận thức cho
học sinh bằng cách lôi cuốn các em tự lực tham gia vào quá trình hoạt động tìm
kiếm tri thức, phân tích các hiện tƣợng, làm các bài mới mà trƣớc đây chƣa hề làm
và nội dung có chứa đựng những khó khăn nhất định. Đây là một trong những cơ sở
của dạy học giải quyết vấn đề.
Vào cuối những năm 50 của thế kỷ XX, một số nhà giáo dục Bungari và
Cộng hoà dân chủ Đức đã có các công trình nghiên cứu về dạy học nêu vấn đề.
Trong thời gian đó, các nhà lý luận dạy học Liên xô (cũ) cũng đã quan tâm
nhiều đến vấn đề tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh. Tuy nhiên các tác
giả chỉ mới nêu nguyên tắc dạy mà chƣa nêu đƣợc quy trình vận dụng dạy học nêu
vấn đề. Trong nhiều thập kỷ tiếp theo, các nhà tâm lý học và nhà sƣ phạm Xô viết
(cũ) đã đóng góp nhiều cống hiến lớn trong việc nghiên cứu lý luận phát huy tính
tích cực nhận thức của học sinh trong học tập nhƣ Lev Vƣgotsky, S.L.Rubinstein,
A.M.Machjusin, A.V.Brus-linski, B.E.Raiơkov, P.I.Pidkasistƣi, M.N.Skatkin .v.v..
Năm 1909, quan điểm về dạy học nêu vấn đề đã đuợc nhà giáo dục nổi tiếng
của Hoa kỳ - John Dewey trình bày trong cuốn: "Chúng ta suy nghĩ nhƣ thế nào".
5