SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH NỮ KHỐI 11
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA SỨC KHỎE SINH
SẢN VỊ THÀNH NIÊN"

1


A.ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm (SKKN)
Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ đáp ứng nguồn nhân lực phục
vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế
và nhu cầu phát triển của người học. Giáo dục phổ thông đã và đang đổi mới mạnh mẽ
theo bốn trụ cột đó là: Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng định mình và Học để
cùng chung sống mà thực chất là cách tiếp cận kĩ năng sống (KNS). Rèn luyện KNS cho
học sinh (HS) là một trong những nội dung cơ bản của phong trào thi đua: “Xây dựng
trường học thân thiện , học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008 –
2013 mà Bộ giáo dục và đào tạo quy định.
Giáo dục (GD) rèn luỵện KNS cho HS thông qua hoat động ngoại khoá giáo dục sức
khoẻ sinh sản vị thành niên (GDSKSSVTN) là một hoạt động để HS được thực hành, vận
dụng kiến thức môn sinh học, trải nghiệm một số KNS cơ bản và cần thiết mà không làm
nặng nề quá tải nội dung môn học và ngược lại qua việc tham gia hoạt động ngoại khoá
còn giúp HS học tập các môn học nhẹ nhàng, thoải mái, thiết thực và hiệu quả hơn.`
Trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay: qua mạng Internet, các phương tiện
truyền thông không chính thức với xu hướng đại diện cho những hình mẫu dập khuôn
hay quá khích về tình dục và giới tính các em tiếp cận với nhiều thông tin mà có thể là
những thông tin ngoài luồng. Lứa tuổi HS là lứa tuổi đang hình thành nhân cách, ham
hiểu biết, thích tò mò và khám phá nhưng còn thiếu hiểu biết về xã hội, thiếu kinh
nghiệm sống dễ bị lôi kéo kích động. Đặc biệt là thế hệ trẻ luôn đặt mình trong hoàn cảnh

Trang bị cho HS những kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ năng phù hợp. Từ đó HS hình
thành những hành vi, thói quen lành mạnh tích cực, loại bỏ những hành vi thói quen tiêu
cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày.
SKKN chỉ dành cho HS nữ trong trường nên các em có thể trao đổi cởi mở những
điều các em chưa biết, chưa hiểu, tạo cơ hội thuận lợi để HS thực hiện tốt quyền, bổn
phận của mình và phát triển hài hoà về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức.
Các em có nhận thức, thái độ và hành vi đúng đối với vấn đề dân số, có khả năng làm
chủ bản thân tránh các tác nhân ảnh hưởng đến SKSS của mình và những người xung
quanh, tránh mang thai ngoài ý muốn góp phần sinh đẻ có kế hoạch.
3. Phạm vi nghiên cứu
SKKN được áp dụng đối vứi HS nữ khối 11 vì chương thình sinh học 11 là chương
trình sinh học cơ thể, khi áp dụng SKKN vào các em dễ tiếp thu và có cái nhìn đúng hơn
về vấn đề này.

3


B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Công tác chuẩn bị
I.1. Phương tiện
- Loa đài, Micro
- 6 bộ bàn ghế cho các đội chơi
- Máy tính, Máy chiếu hoặc tranh ảnh về Hệ sinh dục nam và hệ simh dục nữ.
- Bút, giấy, Các câu hỏi và tình huống về SKSSVTN.
- Biển lớp, ghế của khán giả.
I.2. Người dẫn chương trình (NDCT): Tôi chọn NDCT là em Phan Thị Thảo, HS lớp
11A1, có học lực giỏi, có khả năng thuyết trình tốt và tự tin trước toàn trường.
I.3. Thời gian, địa điểm
-Thời gian: Một buổi từ 14 giờ 30 phút đến 17 giờ, ngày 28/4/2012.
-Địa điểm: Trường THPT Bắc Sơn

Phần ba có nội dung là: Tìm hiểu các bệnh liên quan qua quan hệ tình dục (QHTD).
GV cung cấp cho các em kiến thức về một số bệnh lây truyền qua QHTD và các biện
pháp phòng tránh. Ở phần này NDCT đưa ra các CH các đội suy nghĩ, trả lời sau đó các
đội khác bổ sung (nếu cần) và cuối cùng là giải đáp của các chuyên gia.
Đối với CH có nhiều ý kiến trái ngược nhau như hình huống “Lỗi tại ai” hoặc CH
“Trong lớp 11A1 có hai bạn cùng giới là Nga và Hải chơi thân với nhau. Có một lần Nga
vô tình xúc phạm đến Hải. Nga biết mình sai và xin lỗi Hải. Vậy hải có nên tha thứ cho
Nga hay không, Bạn hãy giải thích vì sao?. Tuổi VTN có nên yêu hay không hoặc em có
đồng tình với quan điểm đã yêu là phải yêu hết mình phải cho nhau tất cả hay không?...
Với mỗi phần chơi, NDCT có thể giới thiệu một số tiết mục văn nghệ để buổi hoạt
động ngoại khóa thêm sôi động và đạt kết quả cao.
Trước khi bước vào buổi hoạt động ngoại khóa, NDCT giới thiệu các chuyên gia và cá
đội chơi về đúng vị trí. Sau đó mời Cô Hằng lên giới thiệu về buổi ngoại khóa. Tôi giới
thiệu lí do của buổi hoạt động ngoại khóa, nội dung buổi hoạt động ngoại khóa và chúc
cho buổi ngoại khóa thành công.
NDCT giới thiệu: SKSSVTN là giáo dục VTN về TD và SKSS giúp các em nâng cao
kiến thức về quá trình sinh sản của loài người và những ảnh hưởng của quá trình này lên
cuộc sống. GD SKSSVTN là một vấn đề rất được quan tâm bởi các bạn trẻ và các bậc
phụ huynh không chỉ nó mang tính thời sự mà còn vì tầm quan trọng của nó đối với các
bạn đang ở tuổi VTN. VTN cần được cung cấp thông tin chính xác và đúng đắn giúp các
em hiểu quá trình phát triển bản thân, nguy cơ cho sức khỏe, điều kiện để khỏe mạnh
càng sớm càng tốt.
5


II. NỘI DUNG
II.1. Phần một: Những vấn đề chung về sức khỏe sinh sản vị thành niên.
II.1.1. Tuổi vị thành niên và các biểu hiện đặc trưng nhất của nó.
NDCT đưa ra các lá thăm cho đội trưởng của 3 đội bốc thăm. Nếu đội nào có số 1(2,3)
thì đội đó sẽ được trả lời thứ 1(2,3)

+ Tình bạn khác giới phát triển.
+Các em thích độc lập, muốn gần gũi bạn bè hơn cha mẹ.
+Các em thích tò mò, tự khám phá thế giới xung quanh
Những thay đổi về cơ thể, đặc biệt là tuyến vú phát triển và Có kinh lần đầu Các
em chưa hiểu và rất lo lắng. Các em nữ ở trường THPT Bắc Sơn lại rụt rè, e ngại,
ngượng ngùng, xấu hổ không chia sẻ với ai kể cả cha mẹ do vậy các em không biết cách
vệ sinh cơ thể trong chu kì kinh nguyệt và không hiểu cơ chế của chu kì kinh nguyệt.
GV nhấn mạnh: Đây là những hiện tượng sinh lí bình thường, hết sức tự nhiên,
không phải là điều đáng ngượng, bí mật mà chỉ là vấn đề mang tính riêng tư.


Câu hỏi 4: Vì sao phải chăm sóc SKSSVTN?
Trả lời: Phải chăm sóc SKSS VTN vì:
-Là giai đoạn phát triển nhanh về thể chất và có nhiều thay đổi trong tâm sinh lí.
- Là giai đoạn quan trọng trong việc hình thành nhân cách để làm chủ bản thân về những
hành vi TD, kiến thức chăm sóc sức khỏe sau này.
- VTN có điều kiện để tiếp cận thông tin, kiến thức mới nhưng phải đối mặt với nhiều
nguy hiểm về kiến thức như:
+ Chưa có KNS và kinh nghiệm sống.
+ Dễ bị kích động dùng thử thuốc, thử QHTD và có khả năng sinh con.
+ Không biết các BPTT và bệnh lây truyền qua đường TD khi có QHTD.
+ Chương trình GD giới tính, TD trong gia đình, nhà trường và xã hội còn hạn chế.
+ Các em còn e ngại khi tìm hiểu những kiến thức về SKSSVTN.
Câu hỏi 5: Trong tuổi VTN, Các em thích giao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổi, có
nhiều bạn thân, dễ dàng bộc bạch tâm sự với bạn thân. Theo em một tình bạn tốt
cần có những đặc điểm gì?
Trả lời: Những đặc điểm của một tình bạn tốt là:
-

Có sự phù hợp về xu hướng.

Tuy nhiên tình bạn khác giới dễ bị ngộ nhận là tình yêu.

Câu hỏi 7: Trong lớp 11A1 có hai bạn cùng giới là Nga và Hải chơi thân với nhau.
Có một lần Nga vô tình xúc phạm đến Hải. Nga biết mình sai và xin lỗi Hải. Vậy Hải
có nên tha thứ cho Nga hay không, Bạn hãy giải thích vì sao?
Trả lời:
Hải nên tha thứ cho Nga. Đừng vì lòng tự ái nà đánh mất đi tình bạn. Hãy nổ lực để cải
thiện và duy trì tình bạn.
Như vậy: qua phần I.1.1. HS hiểu hơn về thể chất, tâm sinh lí và xã hội của tuổi VTN.
HS có cái nhìn đúng hơn về bạn khác giới, giúp các em có kĩ năng xác định giá trị , kĩ
năng giao tiếp từ đó làm chủ bản thân, làm chủ được những cảm xúc mới mẻ ở tuổi này.
II.1.2 VTN với SKSS và TD
Tôi giới thiệu:Trong chương trình sinh học 11 các em đã được học cơ chế điều hòa sinh
sản, sinh đẻ có kế hoạch ở người. Nên chương trình ngoại khóa hôm nay, các cô giáo chỉ
nói về những phần mà sách giáo khoa không đề cập đến.
Tôi sử dụng máy chiếu (hoặc tranh,ảnh) để giới thiệu cấu tạo của hệ sinh dục nam, nữ
để HS hiểu rõ cấu tạo và chức năng của từng cơ quan sinh dục. Từ đó tôi giới thiệu khái
niệm tình dục.
8


Câu hỏi 8: Thế nào là QHTD “có trách nhiệm” và QHTD “an toàn”
Trả lời:
- QHTD “có trách nhiệm”: là QHTD chỉ nên có sau khi kết hôn và nên hạn chế trong giới
hạn hôn nhân.
- QHTD “an toàn” là QHTD có sử dụng bao cao su khi giao hợp hoặc QHTD mà không
giao hợp( thủ dâm...). QHTD “an toàn” có khả năng tránh thai ngoài ý muốn và phòng
được các bệnh lây truyền qua quan hệ tình dục.
Câu hỏi 9: Khi nào các em gái bắt đầu có kinh nguyệt (KN). Một đợt hành kinh kéo
dài bao lâu?


Câu hỏi 13: Tại sao lại có hiện tượng KN?
Trả lời:
Khi bé gái chào đời, hai buồng trứng đã có hàng mấy trăm nghìn tế bào trứng với
kích thước bằng hạt cát. Những chấm nhỏ trên hình hai quả cầu là trứng. Hai quả cầu là
buồng trứng. Hàng tháng, một cái trứng trưởng thành và rời khỏi buồng trứng gọi là sự
rụng trứng. Trứng bị hút vào ống dẫn trứng và di chuyển về phía tử cung . Đồng thời lớp
niêm mạc trong tử cung dày lên để đón trứng.
Nếu trứng không được thụ tinh, lớp niêm mạc sẽ không cần thiết nữa và sẽ bong ra.
Niêm mạc, các mạch máu bị đứt và trứng không được thụ tinh sẽ trôi từ tử cung vào âm
đạo để ra ngoài cơ thể. Đây là hiện tượng kinh nguyệt. KN xảy ra sau khi trứng rụng
khoảng 14 ngày. Một đợt hành kinh kéo dài khoảng 2-8 ngày nhưng trung bình từ 4-6
ngày. KN sẽ tạm dừng khi phụ nữ có thai và bắt đầu trở lại sau khi đẻ, nếu không cho con
bú.
Câu hỏi 14: Sự mang thai xảy ra như thế nào?
Trả lời:
Giao hợp là việc đưa dương vật cương cứng của nam vào âm đạo của nữ. Khi nam và
nữ giao hợp, hàng trăm triệu con tinh trùng sẽ được phóng từ dương vật vào đáy âm đạo.
Tinh trùng được phóng ra sẽ bơi từ âm đạo, vào tử cung, và qua ống dẫn trứng để tìm
trứng. Nếu có một trứng đã trưởng thành, có thể xảy ra thụ tinh. Mặc dù có hàng trăm
triệu tinh trùng, song bình thường chỉ có một tinh trùng thụ tinh với trứng.
Trứng đã dược thụ tinh sẽ đi qua đường ống dẫn trứng và vào kamf tổ trong tử cung,
nơi bào thai sẽ lớn lên.
Một cô gái hoặc một phụ nữ có thể có thai sau khi giao hợp thậm chí trong chu kì
kinh nguyệt hoặc chỉ giao hợp một lần vẫn có khả năng có thai
Câu hỏi 15: Cô có thể giải thích hộ em thế nào là hiện tượng “Đồng tính luyến ái”
(Pêđê) ?
Trả lời: Đồng tính luyến ái là QHTD xảy ra giữa hai người cùng giới.

10

ai?
11


Trả lời:
Qua tiểu phẩm trên tôi thấy vấn đề SKSS và TD đang bị né tránh. Cụ thể là:
Lan hỏi bạn bè về cách tránh thai nhưng bạn bè của cô cũng là những người ít kinh
nghiệm và thiếu hiểu biết hoặc hiểu biết sai nên Lan không thu được thông tin gì thực sự
nhất quán và chắc chắn (thông tin không đáng tin cậy) về cách tránh thai.
Lan hỏi Chị thì thái độ của Chị Lan như thế nào? Chị Lan rất ngạc nhiên, nghĩ em
mình còn rất nhỏ nên chưa thể có QHTD, nói chuyện về SKSS và TD là quá sớm nên từ
chối bàn luận thêm về vấn đề này.
Thái độ của Bác sĩ khi Lan hỏi về SKSS và TD? Bác sĩ nghĩ đây là trách nhiệm của
nhà trường nên không trả lời Lan.
Thái độ của Thầy giáo dạy sinh trong nhà trường. Có thể thầy giáo ít được đào tạo về
vấn đề SKSSVTN hoặc cảm thấy bất tiện khi nói đến nên tìm cách né tránh khi đề cập
đến chủ đề này. Nếu thầy giáo giải thích cho HS thì lại nghĩ mình “vẽ đường cho Hươu
chạy” theo quan niệm xưa và HS sẽ có QHTD sớm hơn.
Thái độ của mẹ Lan khi cô hỏi: Mẹ cô cũng không chỉ bảo cho cô về SKSS và TD
mà đáng lẽ ra cha mẹ phải là người phát hiện ra những thay đổi của cô và hướng dẫn cho
cô khi cô đang ở giai đoạn quan trọng này.
Từ những phân tích trên có thể nói vấn đề GDSKSSVTN không phải của riêng gia
đình, thầy cô giáo mà của toàn xã hội. Thà rằng “vẽ đường cho Hươu chạy đúng còn hơn
để cho Hươu lạc đường”.
Câu hỏi 18:Ý kiến của em Nhung lớp 11A1 là: “Các bạn nghĩ gì khi Điệp ép Lan
QHTD? Các bạn có đồng ý với lí lẽ của Điệp khi cho rằng chỉ có thể bày tỏ tình yêu
chân thực bằng QHTD hay không, vì sao?
Trả lời:
Lí lẽ của Điệp chỉ có thể bày tỏ tình yêu chân thực bằng QHTD là sai vì không thể
lấy QHTD làm thước đo của tình yêu. Lan và Điệp vẫn có thể là người yêu của nhau mà

+ Bị lây bệnh qua QHTD, viêm nhiễm phụ khoa.
+ Tai biến do nạo, hút thai, con nhẹ cân, sinh khó... có thể vô sinh.

NDCT giới thiệu tiểu phẩm 2 với các chuyên gia và các em HS với chủ đề “Chinh phục
tình yêu” do HS lớp 11A4 trình bày. Nội dung của tiểu phẩm là: Huệ là hoa khôi khối
12 của trường THPT Bắc Sơn, nhiều bạn trai thương thầm nhớ trộm nhưng Huệ vẫn
chăm chỉ học tập vì nghĩ mình đang còn tương lai phía trước. Do vậy các bạn nam trong
trường đố anh Hải là sinh viên khoa cầu đường năm thứ 3 trường đại học Giao Thông
cưa đỗ Huệ .
Câu hỏi 21: Em suy nghĩ gì về tiểu phẩm này?
Trả lời:
Tình yêu không phải là sự mong muốn chinh phục vì tình yêu phải là tình cảm chân
thành từ 2 phía. Nếu Huệ biết Hải đến với cô chỉ vì sự thách đó chinh phục của các bạn
thì Hải sẽ phải chịu những điều đáng tiếc.
13


Câu hỏi 22: Nếu ở tuổi của các em đang trong hoạt động ngoại khóa hôm nay mà
mang thai thì sẽ có những hậu quả gì?
Trả lời:
Những Tác hại của việc mang thai ở tuổi VTN là:
-Tâm lí xã hội:
+Đánh mất những cơ hội học tập, phát triển nghề nghiệp.
+ Không đảm bảo kinh tế cho việc nuôi con, nên không hạnh phúc.
+ Cô gái bị cộng đồng và gia đình lên án.
--> Ảnh hưởng đến cuộc sống hiện tại và trong tương lai.
-

Sức khỏe:


+ Thuốc tránh thai dạng kết hợp:
* Uống hàng ngày.
* Cơ chế: thuốc ức chế tuyến yên,... Ngăn trứng chín và rụng
*Ưu điểm: An toàn, có thêm tác dụng điều hòa kinh nguyệt, điều trị mụn trứng
cá.
* Nhược điểm: có thể bị quên khi uống hàng ngày.
+ Thuốc tránh thai khẩn cấp
* Uống trước hoặc sau khi QHTD
* Cơ chế: Tiêu diệt tinh trùng, Chống sự làm tổ của trứng đã thụ tinh.
* Ưu điểm: An toàn, có thêm tác dụng điều hòa kinh nguyệt, điều trị mụn trứng
cá.
* Nhược điểm: Hiệu quả thấp, nhiều tác dụng phụ.
- Bao cao su:
* Bọc bộ phận nam và nữ trong quá trình giao hợp
* Cơ chế: Tránh không để tinh trùng gặp trứng. Bao cao su ngăn tinh dịch,
chất nhầy âm đạo và máu người bệnh xâm nhập vào cơ thể người lành qua QHTD nếu sử
dụng Bao cao su đúng cách.
*Ưu điểm: Tránh thai và tránh các bệnh lây truyền qua QHTD (BLTQQHTD).
* Nhược điểm: Bao cao su có thể bị rách nên không có tác dụng.
- Tính ngày trứng rụng:
* Dựa trên hiện tượng rụng trứng xảy ra ở một thời gian từ ngày thứ 16 đến
ngày thứ 12 trước kì kinh mới. Noãn chỉ sống 12 giờ sau khi phóng noãn. Tinh trùng chỉ
sống 72 giờ sau khi giao hợp nên tránh giao hợp sau 2-3 ngày sau khi phóng noãn.
* Cơ chế: Tránh không để tinh trùng gặp trứng.
*Ưu điểm: An toàn đối với những người có vòng kinh đều.
* Nhược điểm: Tỉ lệ thất bại cao, không phòng được các BLTQQHTD

15



Câu hỏi 25: Thế nào là BLTQQHTD (Bệnh hoa liễu), tác nhân và cơ chế gây bệnh?
Trả lời:
- BLTQQHTD: là những viêm nhiễm được lây lan từ người bệnh sang người lành qua
QHTD.
- BLTQQHTD do các tác nhân: * Nấm như Canđiđa...
* Vi khuẩn: Lậu, Giang mai...
* Virut như HIV, như HPV...
-Cơ chế:
* Trong quá trình giao hợp cơ thể người bệnh và người lành tiếp xúc trực tiếp với nhau
qua tinh dịch, chất nhầy âm đạo và máu người bệnh xâm nhập vào cơ thể người lành qua
QHTD nếu sử dụng Bao cao su đúng cách là điều kiện thuận lợi cho sự lây bệnh.
* Mẹ có thể truyền bệnh cho thai nhi khi mang thai và sinh nở.
Câu hỏi 26: Em hãy cho biết hậu quả của BLTQQHTD?.
Trả lời:
- Bệnh có thể truyền từ mẹ sang con khi mẹ mang thai và sinh nở, sẩy thai, thai ngoài tử
cung, con ốm yếu, mù lòa, dị tật và tử vong.
- Nếu bị BLTQQHTD mà không được điều trị người bệnh sẽ suy nhược hoặc có thể chết
vì bệnh tim, rối loạn thần kinh do bệnh biến chứng.
- Nếu bị BLTQQHTD mà không được điều trị bệnh ảnh hưởng đến SKSS có thể dẫn tới
tắc ống dẫn trứng, vô sinh, chửa ngoài dạ con.
Câu hỏi 27: Từ những hậu quả trên các em có thể phòng tránh BLTQQHTD bằng
những cách nào? Em hiểu như thế nào về ung thư cổ tử cung và cách phòng tránh.
Trả lời:
- Những triệu chứng ban đầu của BLTQQHTD khó phát hiện nên khi bệnh trở nên
nghiêm trọng mới biết và điều trị bệnh sớm là khó.
-

Tốt nhất ta nên phòng tránh bệnh bằng cách:

+ Không QHTD với nhiều người đặc biệt là gái mại dâm.

dục, tránh đi chơi riêng với bạn khác giới ở những nơi tối tăm, tránh tiếp bạn khác giới
khi nhà vắng người.
I. 2. Kiến nghị

18


Có thể nói chăm sóc SKSSVTN là một trong những ưu tiên khi giáo dục lứa tuổi này.
Việc dạy cho các em về giới tính và SKSS không chỉ giúp các em trong việc vượt qua độ
tuổi VTN đầy thay đổi mà còn hữu ích trong cuộc sống sau này. Hãy thực hiện giáo dục
SKSSVTN, cung cấp các dịch vụ tư vấn về sức khỏe và các BPTT để thực hiện khẩu hiệu
“ Phòng bệnh hơn chữa bệnh”.
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ trong việc rèn luyện KNS cho HS. Xong, vẫn
còn nhiều hạn chế và thiếu sót. Rất mong các đồng nghiệp quan tâm và chia sẻ để tôi
ngày càng hoàn thiện hơn.

19