PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Từ lâu, Mỹ và Châu Âu đã được xem là hai phần trọng yếu, không thể thiếu
được của một nền văn minh tiêu biểu nhất cho thế giới hiện đại, đó là nền văn
minh phương Tây. Mặc dù là hai phần có địa vị tương đương nhau thế nhưng cho
đến nay, khi đề cập đến một số vấn đề lịch sử - văn hoá, người ta lại rất khó tách
rời Châu Âu và Mỹ. Có lẽ điều đó xuất phát từ những duyên nợ sâu sắc kéo dài
hàng thế kỷ của hai khu vực này. Một trong những duyên nợ luôn được nhắc đến
đó là ảnh hưởng qua lại về mặt văn hoá hết sức đậm nét giữa các quốc gia Âu Mỹ.
Trên thực tế, sự tiếp xúc và ảnh hưởng văn hoá giữa Mỹ và Châu Âu không
còn là vấn đề mới mẻ đối với giới nghiên cứu lịch sử, văn hoá. Ở nước Mỹ, ảnh
hưởng văn hoá qua lại giữa Mỹ và các quốc gia khác trên thế giới, trong đó có các
quốc gia Châu Âu thậm chí đã trở thành đề tài để chuyên sâu nghiên cứu hết sức
sôi nổi. Giáo sư sử học của Đại học Texas ở Austin Richard Pells, chuyên gia về
văn hoá và điện ảnh Mỹ thế kỷ XX đã từng trực tiếp bày tỏ sự quan tâm sâu sắc
đến ảnh hưởng của văn hoá đại chúng Mỹ trên thế giới cũng như những ảnh hưởng
đang tiếp diễn của văn hoá nước ngoài đối với Mỹ1. Bản thân ông đã có khá nhiều
công trình, bài viết nghiên cứu so sánh về văn hoá Châu Âu và nước Mỹ rất có giá
trị, tiêu biểu như cuốn: Not Like Us: How Europeans have Loved, Hated, and
Transformed American Culture since World War II (Basic Books, 1997). Ở Châu
Âu, việc nghiên cứu về những tương đồng, khác biệt cũng như những ảnh hưởng
văn hoá giữa Châu Âu và nước Mỹ, đặc biệt là quá trình “Mỹ hoá”
(Americanization), cũng rất được quan tâm bởi nó có liên quan mật thiết đến vị trí
1

http:// www.rediff.com/movies/2006/sep/04pells.htm, cập nhật ngày 4 tháng 9 năm 2006.


và vai trò của Châu Âu trong một thế giới mà cực Mỹ đang tạm thời thao túng
cũng như nó góp phần định hình thêm cho chính sách văn hoá của Liên minh Châu
Âu…Tuy được quan tâm nghiên cứu rộng rãi như vậy nhưng vấn đề tiếp xúc, ảnh

hưởng mạnh mẽ của nền văn hóa bình dân và văn hóa đại chúng năng động vốn
đều có xuất xứ từ nước Mỹ như điện ảnh, truyền hình, games, ca nhạc…
Về văn hóa Châu Âu, văn hóa Mỹ ở Việt Nam chủ yếu mới chỉ có các công
trình viết riêng về từng nền văn hóa và cũng chỉ mới ở bước đầu, chứ chưa có công
trình nào mang tính hệ thống về toàn bộ nền văn hóa Âu - Mỹ. Các tác phẩm tiêu
biểu có thể kể đến là Hồ sơ văn hóa Mỹ của nhà nghiên cứu Hữu Ngọc, Phác thảo
chân dung văn hóa Đức đương đại, Văn hóa Bắc Mỹ trong toàn cầu hóa, Văn hóa
Châu Âu - Lịch sử, thành tựu, hệ giá trị của TSKH Lương Văn Kế, đề tài Khoa học
cấp Nhà nước Ảnh hưởng của văn hóa Tây Âu, Bắc Mỹ đối với thế giới và Việt
Nam trong quá trình toàn cầu hóa của TSKH. Lương Văn Kế chủ biên.
Văn hóa Bắc Mỹ trong toàn cầu hóa của TSKH. Lương Văn Kế, tác giả chủ
yếu hướng sự phân tích vào các khía cạnh chủ yếu của văn hóa Mỹ là: (1) Các cội
nguồn của văn hóa Mỹ, trong đó chủ yếu là cội nguồn Châu Âu; (2) Các thành tựu
lớn của văn hóa Mỹ; (3) Hệ giá trị đặc sắc của nền văn hóa Mỹ; (4) Toàn cầu hóa
và các phương thức truyền bá văn hóa Mỹ ra thế giới. Nhìn một cách khái quát,
đây là một công trình được xây dựng theo quan điểm “lịch sử tri thức”.


Đặc biệt, trong công trình nghiên cứu cấp Nhà nước: Ảnh hưởng của văn
hóa Tây Âu, Bắc Mỹ đối với thế giới và Việt Nam trong quá trình toàn cầu hóa của
TSKH. Lương Văn Kế, tác giả đã phân tích các vấn đề quan trọng như: Bản chất
của toàn cầu hóa và quan hệ của nó với các quá trình khu vực hóa, bản địa hóa và
quốc tế hóa; các không gian văn hóa, các nền văn minh, đặc điểm của tiếp xúc văn
hóa và tiếp xúc ngôn ngữ; vấn đề liên văn hóa và một nghiên cứu điển hình về liên
văn hóa ở Châu Âu. Tác giả cũng lần lượt phân tích ảnh hưởng của văn hóa Tây
Âu, Bắc Mỹ đối với các khu vực.
Trong cuốn Phác thảo chân dung đời sống văn hoá Đức đương đại của
TSKH. Lương Văn Kế (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2004), tác giả đã dành hẳn
một chương bàn về khái niệm văn hoá và bản sắc văn hoá nói chung; dành một
mục quan trọng để bàn về bản sắc văn hoá Châu Âu và biểu hiện của nó trong văn

sự hiện diện của văn hóa Châu Á (phương Đông) đối lập; sẽ không có văn hóa Mỹ
nếu không có văn hóa Châu Âu và văn hóa gốc Phi.
Bên cạnh đó, tác giả cũng sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành. Đây
là phương pháp tổng hợp của các ngành giữa văn hóa, chính trị và lịch sử để thiết
lập các mối quan hệ qua lại, quy định và ảnh hưởng lẫn nhau giữa những phương
pháp và quy trình của nhiều chuyên gia khác nhau.


Ngoài ra, đề tài được viết dựa trên phương pháp lịch sử, phương pháp
nghiên cứu văn hóa, phương pháp phân tích, so sánh, logic, tổng hợp, kiểm tra,
đánh giá tư liệu, hệ thống hóa nhằm rút ra những nhận định có tính tổng hợp, khái
quát phục vụ cho nghiên cứu được chi tiết, xác thực hơn.

4. Phạm vi nghiên cứu
Thứ nhất, khi nói đến văn hóa đây là một định nghĩa rất rộng, trong phạm vi
nghiên cứu của đề tài thì tập trung phân tích và so sánh ảnh hưởng của văn hóa Mỹ
đến Châu Âu trên lĩnh vực: Chính trị và các khía cạnh khác của đời sống văn hóa
xã hội.
Thứ hai, về mặt thời gian, đề tài chỉ đưa vào phạm vi nghiên cứu phạm vi thời
gian từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai đến nay vì thời gian này ảnh hưởng của
văn hóa Mỹ đến các nước Châu Âu là rõ nét nhất.
Thứ ba, về mặt không gian đề tài hạn định lại phạm vi đối tượng để tập trung
phân tích nên đã chọn hai nước tiêu biểu là Đức và Pháp.
Trong các nước Tây Âu, Pháp là một nước tự hào về một truyền thống văn
hoá mạnh mẽ và được thế giới tôn trọng. Đồng thời, so với nhiều quốc gia Tây Âu,
Nhà nước Pháp nắm giữ vai trò mạnh mẽ hơn hết đối với văn hoá trong đời sống
đương đại.
Đối với trường hợp của Đức, ảnh hưởng của văn hoá Mỹ ở Đức là rất khác
nhau giữa các thế hệ, các nhóm người và các vùng khác nhau. Trong khi Tây Đức


khoảng ba năm sau chiến tranh thế giới thứ hai, Mỹ chiếm quá nửa tổng sản
lượng công nghiệp của thế giới tư bản (56,4% năm 1948). Mỹ là chủ nợ lớn nhất
thế giới (riêng về vũ khí, các nước đồng minh châu Âu đã nợ Mỹ 41,751 tỉ USD)3
và nắm trong tay một lợi thế khiến các nước phải kiêng nể, e dè: Độc quyền về
bom nguyên tử.
Có thể nói, Mỹ vượt trội hơn tất cả các nước về kinh tế, quân sự và chính
trị…Từ đây tham vọng làm bá chủ thế giới của Mỹ ngày càng bộc lộ và đây cũng
là cơ sở để Mỹ triển khai nhanh chóng kế hoạch của mình trong một bối cảnh quốc

2

http://text.123doc.vn/document/754234-my-nhat-tay-au-sau-chien-tranh-the-gioi-ii.htm, cập
nhật ngày 6/11/2013.
3
http://user.hnue.edu.vn/index.php?page=news&uid=118&news_id=500, cập ngật ngày
1/4/2011.


tế và tương quan so sánh lực lượng hết sức thuận lợi đứng cả về hai phía quan hệ;
Mỹ với các nước trong khối đồng minh tư bản chủ nghĩa; Mỹ với Liên Xô và các
nước xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, sức mạnh và ưu thế của Mỹ không kéo dài được
mãi, nó đã bị giảm sút tương đối từ những năm 60 của thế kỷ XX trở đi, đặc biệt từ
những năm 70 khi các nước tư bản phục hồi và vươn lên nhanh chóng, trước hết là
Tây Âu và Nhật Bản.
Hai cường quốc Xô - Mỹ từ quan hệ đồng minh trong Chiến tranh thế giới
thứ hai, sau chiến tranh quan hệ ấy nhanh chóng chuyển thành quan hệ đối đầu. Từ
quan hệ đối đầu giữa hai nước chuyển thành quan hệ đối đầu giữa hai phe - phe xã
hội chủ nghĩa và phe tư bản chủ nghĩa. Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới hai cực,
quan hệ Xô - Mỹ, mặc dù mâu thuẫn, nhưng vẫn phụ thuộc và kiềm chế nhau, đều
thực hiện chiến lược phòng ngự, đều tránh đụng đầu trực tiếp với nhau. Vì thế, về

Việt Nam.
7. Lương Văn Kế (2010), Văn hoá châu Âu – Lịch sử thành tựu hệ giá trị,
NXB Giáo dục Việt Nam.
8. Lương Văn Kế (Chủ biên): Phác thảo chân dung đời sống văn hoá Đức
đương đại. Hà Nội, 2004 tr 106.
9. E. B. Tylor: Văn hoá nguyên thuỷ. Người dịch (từ bản tiếng Nga): Huyền
Giang, Hà Nội,2001.
10. Dẫn theo W. Bisang et al. (ed): Văn hoá Ngôn ngữ, Tiếp xúc (tiếng Đức),
Wuerzburg 2004, tr38.
11.Trần Thị Kim Dung, Quan hệ Việt Nam – Liên minh châu Âu, NXB Khoa
học Xã hội, Hà Nội, 2001, tr.49


Tiếng Anh:
12.Allan Nevins and Henry Steele Commanger, America: The Story of a Free
People. Boston: Little, Brown 1942.
13.“Culture is product; is historical; includes ideas patterns and values; is
selective; is learned; is based upon symbols; and is an abstraction from
behavior and the products of behavior.” Trong: Kroeber, A./Kluckhohn,
C.K.M.: Culture: a critical review of concepts and definitions. Papers of
Peabody Museum of American Archaeology and Ethnology, Havard
University, 47.12 Cambridge, Mass. 1952. Dẫn theo W. Bisang trong: Sđd
14.Moss. D., Piltz TH., Elsberger S, (Ed.) (1993), Culture Life in Federal
Republic of German.
15.Milton Cummings (2003), Cultural Diplomacy and the United States
Government: A Survey Center for Arts and Culture, tr4.
16.Jame A. Morone, The Struggle for American Culture, trong tập san PS:
Political Sciences and Politics, số 29 (September 1996), tr 428 – 429.
17.Kuisel Richard F, Seducing the French: The Dilemma of Americanization,
NXB ĐH California, 1996, tr 68, 17, 33.

Mỹ, Tạp chí nghiên cứu ngày nay, số 8 – 2008, tr.51.
29.Nguyễn Thái Yên Hương, Xu hướng “Mỹ hóa” văn hóa trong thế giới toàn
cầu hóa và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam, Tạp chí Châu Mỹ ngày
nay, số 10 – 2008, tr. 52- 53.
30.Phát biểu của Ðại sứ Raymond F. Burghardt (2012), Âm nhạc Mỹ: Nhạc
Jazz và tính cách Mỹ, Phát biểu tại Câu lạc bộ Phụ nữ Quốc tế Hà Nội.


31.Trích lại từ “Làm thế nào để phim giải trí thắng ở rạp?”, Báo Văn hóa 21 –
24/5/2004, tr.11.
Websites:
32.Bài giảng thư viện, Chạy đua vũ trang
http://violet.vn/nhamson75/
33. Mâu thuẫn trong quan hệ quốc tế từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến
nay.
http://quankhoasu.blogspot.com/2012/04/lich-su-quan-he-quoc-te-1919-2005ts.html
34. Nguyễn Hoàng - Nhật Bắc, Văn hoá vừa là mục tiêu vừa là động lực phát
triển kinh tế - xã hội.
http://baodientu.chinhphu.vn/Tin-noi-bat/Van-hoa-vua-la-muc-tieu-vua-ladong-luc-phat-trien-KTXH/178406.vgp
35. GS. TSKH Trần Ngọc Thêm, Khái luận về văn hoá
http://vanhoahoc.hcmussh.edu.vn/3cms/upload/khoavanhoahoc/File/Congbo
/Khai_luan_van_hoa_Tran_Ngoc_Them.pdfc
36. PGS. TS Văn Ngọc Thành, Cuộc chiến tranh lạnh,
http://user.hnue.edu.vn/index.php?page=news&uid=118&news_id=500
37. Lương Xuân Hà (2008),JAZZ, một câu chuyện về toàn cầu hóa
http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=115&News=1213&CategoryID=4
38. Nét văn hóa Đức trong thời kỳ Toàn cầu hóa
http://news.apttravel.com/net-van-hoa-duc-trong-thoi-ky-toan-cau-hoal98610.htm