Phát triển nguồn lực thông tin tại Trường Đại
học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí
Minh đáp ứng yêu cầu đào tạo tín chỉ
Trần Thị Thanh thủy
Trường Đại học KHXH&NV
Luận văn ThS ngành: Khoa học Thư viện; Mã số: 60 32 02
Người hướng dẫn: TS. Đặng Xuân Chế
Năm bảo vệ: 2013

Abstract: Trình bày những yêu cầu của công tác phát triển nguồn lực thông tin nhằm đáp
ứng nhiêm vụ đào tạo tín chỉ của Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
trong thời gian tới. Hệ thống hoá cơ sở lí luận về nguồn lực thông tin. Điều tra về người dùng
tin và nhu cầu tin tại Thư viện. Khảo sát và phân tích thực trạng việc khai thác, sử dụng và
chia sẻ nguồn lực thông tin tại Thư viện; sự đánh giá của người dùng tin đối với hiện trạng
nguồn lực thông tin hiện có tại Thư viện Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ
Chí Min. Đưa ra 5 nhóm giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển nguồn lực thông tin tại Thư
viện Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay và
những năm tiếp theo đó là: xây dựng chính sách phát triển thông tin hợp lý, tăng cường ứng
dụng công nghệ thông tin, nâng cao hiệu quả tổ chức và khai thác nguồn lực thông tin, mở
rộng hợp tác chia sẻ nguồn lực thông tin thuộc khối các trường kỹ thuật, nâng cao trình độ
cán bộ và đào tạo người dùng tin.
Keywords: Khoa học thư viện; Thư viện; Phát triển nguồn lực thông tin; Đào tạo tín chỉ.
Content:


MỤC LỤC
Mở đầu ............................................................................................................................ 9
1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................. 9
2. Tình hình nghiên cứu ............................................................................... 10
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................... 11
3.1 Mục đích ............................................................................................. 11

1.3.4 Vai trò của Thƣ viện đối với sự nghiệp đào tạo và nghiên cứu của
Nhà trƣờng ................................................................................................ 33
1.4 Đặc điểm ngƣời dùng tin và nhu cầu tin của Thƣ viện .......................... 35
1.4.1 Đặc điểm ngƣời dùng tin ................................................................. 35
1.4.2 Đặc điểm nhu cầu tin ....................................................................... 41
1.5 Vai trò của nguồn lực thông tin trong đào tạo theo tín chỉ nói chung và
tại Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật Tp. HCM nói riêng ........................ 43
1.5.1 Vai trò của nguồn lực thông tin đối với phƣơng thức đào tạo theo tín
chỉ .............................................................................................................. 44
1.5.2 Vai trò của nguồn lực thông tin trong đào tạo tín chỉ tại Trƣờng Đại
học Sƣ phạm Kỹ thuật Tp.HCM...............................................................45
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC
THÔNG TIN TẠI THƢ VIỆN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KỸ THUẬT
TP. HỒ CHÍ MINH...................................................................................................... 49
2.1 Đặc điểm nguồn lực thông tin của Thƣ viện Trƣờng ............................ 49
2.1.1 Đặc điểm tài liệu truyền thống ......................................................... 49
2.1.2 Đặc điểm tài liệu hiện đại ............................................................... 55
2.2 Công tác bổ sung vốn tài liệu ................................................................ 56
2.2.1 Nguồn bổ sung ................................................................................. 56
2.2.2 Diện bổ sung ................................................................................... 59
2.2.3 Kinh phí bổ sung .............................................................................. 60
2.2.4 Quy trình bổ sung ............................................................................ 61
2.3 Hoạt động chia sẻ nguồn lực thông tin của Thƣ viện ............................ 64
3


2.3.1 Hình thức chia sẻ ............................................................................. 64
2.3.2 Phƣơng thức chia sẻ ......................................................................... 64
2.4 Công tác bảo quản và thanh lý tài liệu .................................................. 66
2.4.1 Bảo quản tài liệu .............................................................................. 66

3.5.1 Nâng cao trình độ cán bộ ............................................................... 100
3.5.2 Đào tạo ngƣời dùng tin .................................................................. 101
Kết luận.....................................................................................................104
Tài liệu tham khảo.....................................................................................105
Phụ lục.......................................................................................................110

5


MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Đào tạo theo học chế tín chỉ là một trong 7 bước đi quan trọng
trong lộ trình đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học giai đoạn
2006-2020. Hiện nay, học chế tín chỉ là hình thức đào tạo được xem là
tiên tiến trên thế giới vì mục đích đào tạo của nó là hướng vào sinh viên,
coi người học là trung tâm trong quá trình dạy - học.
Một trong những yếu tố quan trọng góp phần không nhỏ trong hoạt
động đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao ở các trường đại học là
việc xây dựng, tổ chức khai thác, phát triển nguồn lực thông tin đáp ứng
được nhu cầu tin ở các thư viện trường đại học.
Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh ( ĐHSPKT
Tp. HCM) là nơi đào tạo những cán bộ có trình độ cao phục vụ trong các
lĩnh vực giáo dục, khoa học, quản lý... có vai trò quan trọng trong sự
nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước. Để thực hiện được mục
tiêu này, việc cung cấp nguồn tin để thúc đẩy việc tự học, tự nghiên cứu
cho sinh viên là một trong những yếu tố quan trọng quyết định chất
lượng giáo dục.
Nhận thấy tầm quan trọng của nguồn lực thông tin trong hoạt động
của thư viện nên tôi chọn đề tài “PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC
THÔNG TIN TẠI THƢ VIỆN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KỸ

3.1

Mục đích
Căn cứ vào thực trạng nguồn lực thông tin tại thư viện trường Đại

học Sư phạm kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh qua đó có những nhận xét và
đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn lực thông tin
2


tại thư viện trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh nhằm
góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu đào tạo tín chỉ
của nhà trường.
3.2 Nhiệm vụ
Làm rõ vai trò của nguồn lực thông tin trong tổ chức hoạt động thư
viện trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh.
Khảo sát và phân tích thực trạng nguồn lực thông tin tại thư viện
trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh.
Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển nguồn lực thông tin đáp
ứng yêu cầu đào tạo tín chỉ tại trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp.
Hồ Chí Minh.
4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
Qua khảo sát, điều tra nhu cầu tin và nguồn lực thông tin tại Thư
viện trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh chưa đáp ứng
đầy đủ nhu cầu đào tạo và nghiên cứu trong nhà trường. Nếu được tăng
cường về nguồn lực thông tin về lượng và chất lượng thì sẽ đáp ứng
được nhu cầu tin góp phần nâng cao chất lượng và cầu đào tạo theo tín
chỉ của Nhà trường .
5. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
5.1 ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU

thuật Tp. Hồ Chí Minh.
8. DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Cấu trúc trong 3 chương, khoảng 80 - 100 trang khổ giấy A4 phân
tích và đánh giá được thực trạng nguồn lực thông tin và đề xuất được các
giải pháp nhằm phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Trường Đại
học Sư phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh
4


9. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
Ngoài mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo luận văn gồm
3 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác phát triển nguồn
lực thông tin tại Thư viện trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp. Hồ Chí
Minh phục vụ đào tạo theo tín chỉ
Chƣơng 2: Thực trạng công tác phát triển nguồn lực thông tin tại
Thư viện Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh
Chƣơng 3: Các giải pháp phát triển nguồn lực thông tin tại Thư
viện Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh đáp ứng yêu
cầu đào tạo tín chỉ

5


CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
CỦA CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN
TẠI THƢ VIỆN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KỸ THUẬT
PHỤC VỤ ĐÀO TẠO THEO TÍN CHỈ
1.1 Những vấn đề chung về phát triển nguồn lực thông tin
1.1.1 Khái niệm chung về phát triển nguồn lực thông tin

1.1.3.2 Nguyên tắc phối hợp
1.1.3.3 Tính đầy đủ
1.1.3.4 Tính hiệu quả kinh tế
1.2 Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh trƣớc yêu
cầu đào tạo tín chỉ
1.2.1 Sơ lƣợc lịch sử ra đời và phát triển
Năm 1984, Trường ĐH SPKT Thủ Đức hợp nhất với Trường
Trung học Công nghiệp Thủ Đức được đổi tên là Trường ĐH SPKT Tp.
HCM và năm 1991, Trường ĐH SPKT V được sát nhập vào Trường ĐH
SPKT Tp. HCM cho đến ngày nay.
1.2.2 Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ


Cơ cấu tổ chức: Trường ĐHSPKT Tp. HCM có 13 khoa chuyên

môn; 2 viện; 7 trung tâm; 14 phòng ban.


Đội ngũ cán bộ: Tính đến tháng 12 năm 2012, tổng số đội ngũ cán

bộ, giảng viên của Trường hiện có: 658 người.
1.2.3 Chức năng, nhiệm vụ của Trƣờng
Trường ĐH SPKT Tp. Hồ Chí Minh là cơ sở đào tạo khối ngành
khoa học ứng dụng, là một trung tâm đào tạo và bồi dưỡng nhân lực có
phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có kiến thức và năng lực thực hành
nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, đồng thời là cơ sở nghiên
cứu khoa học và phát triển công nghệ, kết hợp đào tạo với nghiên cứu
khoa học và sản xuất, dịch vụ khoa học và công nghệ.
7


-

Thư viện ĐHSPKT TP.HCM hỗ trợ đắc lực cho việc đổi mới

phương pháp dạy và học của Nhà trường.
-

Hoạt động thông tin – thư viện là một trong những yếu tố quan

trọng có ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo theo học chế tín chỉ.
1.4 Đặc điểm ngƣời dùng tin và nhu cầu tin của Thƣ viện
1.4.1 Đặc điểm ngƣời dùng tin
NDT ở Trường ĐHSPKT Tp. Hồ Chí Minh gồm 3 nhóm:
-

Nhóm cán bộ lãnh đạo, quản lý;

-

Nhóm cán bộ nghiên cứu, giảng dạy;

-

Nhóm Học sinh – Sinh viên.

1.4.2 Đặc điểm nhu cầu tin
Nhu cầu tin là đòi hỏi khách quan của con người đối với việc tiếp
nhận và sử dụg thông tin nhằm duy trì hoạt động sống của con người
[24].
1.5 Vai trò của nguồn lực thông tin trong đào tạo theo tín chỉ nói

2.2 Công tác bổ sung vốn tài liệu
2.2.1 Nguồn bổ sung
Việc bổ sung tài liệu ở Thư viện được thực hiện theo hai nguồn
khác nhau: nguồn bổ sung phải trả tiền và nguồn bổ sung không phải
trả tiền.
2.2.2 Diện bổ sung
Diện bổ sung của thư viện được xác định bởi chức năng, xã hội,
trong đó phản ánh đề tài, cơ cấu của nhu cầu cũng như đặc điểm kinh tế xã hội của khu vực mà thư viện đảm nhiệm.
10


2.2.3 Kinh phí bổ sung
Kinh phí bổ sung cho Thư viện hàng năm dao động vào khoảng 500
triệu đến 900 triệu đồng và được lấy từ kinh phí của Nhà trường.
2.2.4 Quy trình bổ sung
Hàng năm, Thư viện trường ĐHPKT Tp.HCM phối hợp với các
Khoa, Bộ môn lập danh mục đăng ký mua GT, STK sau đó cùng với
phòng Thiết bị vật tư trình Ban giám hiệu Nhà trường phê duyệt và tiến
hành bổ sung.
2.3 Hoạt động chia sẻ nguồn lực thông tin của Thƣ viện
2.3.1 Hình thức chia sẻ
Thư viện Trường ĐHSPKT Tp.HCM đã đăng ký tham gia vào các
tổ chức, liên hiệp trong nước như: Liên hiệp Thư viện các trường Đại học
khu vực phía Nam, Liên hiệp Thư viện Việt Nam, tailieu.vn….
2.3.2 Phƣơng thức chia sẻ
Hiện nay Thư viện Trường ĐHSPKT Tp.HCM đã tiến hành chia sẻ
nguồn lực thông tin với khoảng 30 trường đại học và cao đẳng trong khu
vực. Với các phương thức khác nhau.
2.4 Công tác bảo quản và thanh lý tài liệu
2.4.1 Bảo quản tài liệu

khả năng cho phép: bổ sung đầy đủ thông tin ( đảm bảo cho vốn tài liệu
có tất cả những thông tin cần thiết, không phụ thuộc vào hình thức cũng
như số lượng tài liệu

12


2.7.2 Nhận xét
2.7.2.1 Ưu điểm
Sự đa dạng về nội dung tài liệu ( phù hợp với những môn ngành
Nhà trường đào tạo), nội dung tài liệu không chỉ bó hẹp trong phạm vi
các ngành đào tạo mà còn được bổ sung những tài liệu phụ trợ cho ngành
nghề như: sách học làm người, sách tâm lý giáo dục, sách hỗ trợ kỹ năng
mềm cho SV… Về cơ bản nguồn lực thông tin đã đáp ứng được nhu cầu
tài liệu phục vụ cho công tác giảng dạy, học tập nghiên cứu và giải trí
của cán bộ, GV, SV Nhà trường.
Kinh phí Nhà trường cấp cho công tác bổ sung nguồn lực thông tin
khá dồi dào, đặc biệt là bổ sung GT.
Thư viện đã có những hoạt động chia sẻ nguồn lực thông tin của
mình với các Thư viện Trường khác trong khu vực và trên địa bàn
thành phố.
2.7.2.2 Hạn chế
Loại hình tài liệu còn thiên lệch: dạng tài liệu truyền thống chiếm
tỷ lệ cao trong cơ cấu nguồn lực thông tin, tài liệu điện tử có số lượng
không đáng kể, ngôn ngữ tài liệu chủ yếu là Việt văn, tài liệu ngoại văn
có số lượng khiêm tốn.
Tài liệu dành cho học viên cao học và nghiên cứu sinh chưa được
Thư viện bổ sung kịp thời gây khó khăn cho người học.
Việc bổ sung trùng lắp tài liệu còn chiếm tỷ lệ cao gây lãng phí
về kính tế cũng như chiếm thêm diện tích kho kệ và vòng quay của tài

và bồi dưỡng kiến thức về tin học và ngoại ngữ. Việc phân công lao
động chưa hợp lý đã làm giảm năng lực và trình độ chuyên môn của từng
cán bộ.
- Chưa nhìn nhận đúng tầm quan trọng của công tác bổ sung, lựa chọn tài
liệu.
-

Thư viện chưa chú trọng vào việc phát triển các sản phẩm và dịch

vụ thông tin.
14


-

Các lớp tập huấn sử dụng thư viện diễn ra ít hiệu quả, vì vậy có rất

nhiều NDT không biết khai thác, sử dụng thông tin trong thư viện,
không biết sử dụng phần mềm Libol để tra cứu.
CHƢƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC
THÔNG TIN TẠI THƢ VIỆN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
KỸ THUẬT TP. HỒ CHÍ MINH
3.1 Xây dựng chính sách phát triển nguồn lực thông tin hợp lý
Chính sách phát triển nguồn tin là công cụ hỗ trợ cho việc lập kế
hoạch và làm việc hàng ngày của cán bộ bổ sung. Là kim chỉ nam cho
mọi hoạt động của Thư viện.
3.1.1 Tổ chức nghiên cứu nhu cầu thông tin của ngƣời dùng tin
Việc nghiên cứu các đối tượng NDT và NCT của họ trong giai
đoạn hiện nay có ý nghĩa thiết thực khi Nhà trường đang đặt trọng tâm
vào công tác đổi mới chương trình, nội dung đào tạo theo định hướng

lực thông tin của mình.
3.1.5 Tăng cƣờng số hóa tài liệu
Trước sự xuất hiện của các nguồn tài nguyên điện tử và khả năng
truy cập đến các nguồn tài nguyên này đang tăng mạnh mẽ, để thỏa mãn
nhu cầu NDT, Thư viện trường ĐHSPKT TP.HCM cần:
+ Tiếp tục số hóa giáo trình, tài liệu học tập, tài liệu tham khảo của
từng môn học; vì đây là nguồn thông tin không thể thiếu trong việc học
theo tín chỉ.
+ Chú trọng phát triển các nguồn tin điện tử, liên hệ chặt chẽ với
các Trung tâm Thông tin – Thư viện của các Trường Đại học, các Trung
16


tâm Thông tin trong nước, có chiến lược tạo nguồn bổ sung nguồn tin
điện tử qua mua bán, trao đổi CSDL toàn văn, CSDL thư mục, các
CSDL dữ kiện và các CSDL chuyên ngành theo tỷ lệ hợp lý phục vụ nhu
cầu học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học của Trường ĐHSPKT
TP.HCM
3.2 Tăng cƣờng ứng dụng công nghệ thông tin
Trước hết Thư viện cần đặc biệt quan tâm xây dựng các CSDL và
nối mạng khai thác sử dụng thông tin, những việc làm này có ảnh hưởng
quan trọng tới công tác phát triển nguồn lực thông tin
3.2.1 Hoàn thiện phần mềm số hóa
Thư viện cần đề xuất với Ban giám hiệu Nhà trường nâng cấp phần
mềm Libol từ phiên bản 5.0 lên phiên bản 6.0 có sử dụng modul quản lý
thư viện số với các tính năng nổi trội so với các phiên bản cũ.
Sử dụng các phần mềm số hóa uy tín và có chất lượng tốt như: Fine
reader pro 8.0, TED, ABBYY FineReader Professional 11 để chuyển
dạng tài liệu.
3.2.2 Trang bị hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin đủ mạnh

các hình thức liên kết chia sẻ online thì chưa thực hiện được. Để làm
được điều này, phải có sự nỗ lực của các bên trong việc ban hành chính
sách chia sẻ và đặc biệt là phải thống nhất cách tra cứu CSDL.
3.5 Nâng cao trình độ cán bộ và đào tạo ngƣời dùng tin
3.5.1 Nâng cao trình độ cán bộ
Thư viện Trường ĐHSPKT Tp.HCM cần đề xuất với Ban Giám
hiệu Nhà trường kế hoạch tăng cường nhân sự, bồi dưỡng trình độ, phẩm
18


chất nghề nghiệp cho cán bộ thông tin – thư viện: tham gia các lớp tập
huấn về nghiệp vụ, các hội thảo, hội nghị phù hợp với từng nhóm cán bộ.
3.5.2 Đào tạo ngƣời dùng tin
Đào tạo ngưởi sử dụng thư viện là hướng dẫn họ cách sử dụng hiệu
quả một hệ thống thư viện. Từ đó, sự nhận thức về tầm quan trọng của
thông tin và của việc đào tạo người sử dụng thư viện được hình thành tại
các trường Đại học.
KẾT LUẬN
Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp.Hồ Chí Minh là một trong
những trường đầu ngành trong việc đào tạo đội ngũ cán bộ giảng dạy cho
các trường dạy nghề trong cả nước. Cùng với sự phát triển không ngừng
của Nhà trường, Thư viện cũng từng bước nâng cao vị thế của mình để tổ
chức phục vụ một cách tốt nhất các khách hàng là đội ngũ cán bộ, sinh
viên đang làm việc, học tập tại trường. Góp phần vào việc đổi mới
phương pháp dạy và học ở bậc đại học.
Chính vì vậy mà việc phát triển nguồn lực thông tin sao cho phù
hợp với những chuyên ngành nhà trường đào tạo là một vấn đề đặt ra đối
với Thư viện trường. Do đó, Thư viện không ngừng tìm kiếm và bổ sung
những tài liệu tốt và phù hợp nhất để nâng cao hiệu quả của người dùng
tin. Thư viện cũng chú trọng đến khâu nghiên cứu nhu cầu sử dụng của

Lao động Xã hội”, Luận văn thạc sĩ Khoa học thư viện, Trường Đại
học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
[8] Edward F. Crawly, Johan Malm qvist, Sored Ostlund (2010), Cải cách và
xây dựng chương trình đào tạo kỹ thuật theo phương pháp tiếp cận

105