MỤC LỤC
MỞ ĐẦU...................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ................................................................................... 2
3. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của đề tài........................................ 11
4. Nguồn tu liệu và phuơng pháp nghiên cứu .......................................................... 12
5. Đóng góp của đề tài.............................................................................................. 12
6. Bố cục của khóa luận ........................................................................................... 13
NỘI DUNG ................................................................................................................ 14
CHUƠNG 1:
HUỚNG

CƠ Sở LÝ LUậN VÀ

PHÁT TRIểN NĂNG

THực

Lực

TIễN CủA VIệC Sử DụNG TU

LIỆU GỐC THEO

HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH sử Ở

TRUÔNG THPT ........................................................................................................ 14
1.1. Cơ SỞ LÝ LUẬN.............................................................................................. 14
1.1.1. Việc sử dụng tu liệu gốc trong dạy học lịch sử ở truờng THPT .................... 14
1.1.1.1. Quan niệm về tu liệu gốc............................................................................. 14
1.1.1.2. Các loại tu liệu gốc...................................................................................... 16

Lực

HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH sử VIỆT NAM GIAI

ĐOẠN 1954 - 1975, LỚP 12 THPT (CHƯÔNG TRÌNH CHUẨN) ...49
2.1. VỊ TRÍ, MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG CÖ BẢN CỦA GIAI ĐOẠN 1954 1975 TRONG CHƯÔNG TRÌNH LỊCH sư LỚP 12 THPT (CHƯÔNG TRÌNH
CHUẨN) .................................................................................................................... 49
2.1.1. Vị trí ............................................................................................................... 49
2.1.2. Mục tiêu ......................................................................................................... 49
2.1.3. Nội dung kiến thức cơ bản ............................................................................. 50
2.2. CÁC NGUỒN Tư LIỆU GỐC CÓ THỂ sử DỤNG TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TƯ 1954 - 1975, LỚP 12 THPT (CHUÔNG
TRÌNH CHUẨN ........................................................................................................ 51
2.3. MỘT SỔ BIỆN PHÁP SƯ PHẠM sủ DỤNG TƯ LIỆU GÓC THEO HƯỚNG
PHÁT TRIỀN NĂNG

Lực HỌC SINH KHI DẠY HỌC LỊCH sử VIỆT NAM GIAI

ĐOẠN TỪ 1954 - 1975, LỚP 12 THPT (CHƯÔNG TRÌNH CHUẨN) .................. 63
2.3.1. Sử dụng tư liệu gốc trong nghiên cứu kiến thức mới..................................... 63
2.3.1.1. Sử dụng tư liệu gốc để tạo tình huống có vấn đề và nêu mục đích học tập.63
2.3.1.2. Sử dụng tư liệu gốc để cụ thể hóa sự kiện, hiện tượng, giúp học sinh “giải
mã” các sự kiện lịch sử đang học ............................................................................... 68
2.3.2. Sử dụng tư liệu gốc để củng cố, ôn tập kiến thức cho học sinh .................... 73
2.3.3. Sử dụng tư liệu gốc để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh....... 74
2.3.4. Sử dụng tư liệu gốc để giao bài tập về nhà, định hướng học sinh tự học ...... 79
2.4.

Thực nghiệmsư
81

HS

Học sinh

THPT

Trung học phổ thông

SGK

Sách giáo khoa

NXB

Nhà xuất bản

THCS

Trung học cơ sở



MỞ ĐÀU
1. Lý do chọn đề tài
Sự phát triển kinh té xã hội của Việt Nam ngày nay đã đặt ra những yêu cầu mới đối
với giáo dục trong việc đào tạo nguồn nhân lực, bởi lẽ thị trường lao động luôn đòi hỏi
ngày càng cao ở đội ngũ lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt,
năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp trong những tình huống thay đổi.
Gần đây vấn đề thu hút được sự quan tâm của toàn xã hội đối với ngành giáo dục và
đào tạo nói chung là việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục nước nhà; đổi mới phương

lại với bộ môn Lịch sử. . Thực trạng ữên đã đặt ra yêu cầu đối với GV bộ môn phải
không ngừng đổi mới phương pháp dạy học để vừa tạo hứng thú cho học sinh trong học
tập Lịch sử, vừa đáp ứng được yêu cầu định hướng phát triển năng lực đầu ra.
Trong chương trình lịch sử lớp 12 THPT - Chương trình chuẩn, phần Lịch sử Việt
Nam giai đoạn 1954 - 1975 có vị trí và vai trò rất quan trọng. Đây là giai đoạn nước ta
phải thực hiện đồng thời 2 nhiệm vụ chiến lược cách mạng đó là : “cách mạng xây dưng
XHCN ở miền Bắc và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam”, để cùng hoàn
thành mục tiêu chung là hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, đấu tranh
thống nhất đất nước để đi lên CNXH. . Đe việc đánh giá chính xác, khách quan đối với
cuộc cách mạng này là hết sức cần thiết trong DHLS ở trường THPT.
Xuất phát từ mục tiêu và thực tiễn DHLS và mong muốn được góp ý kiến của
mình trong việc đổi mới phương pháp DHLS ở trường THPT, chúng tôi quyết định lựa
chọn đề tài “Sử dụng tư liệu gốc theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học
lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954 - 1975 ở trườngTHPT” làm đề tài khóa luận của mình.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1. Tài liệu nước ngoài
2.1.1. Tài liêu giáo duc hoc, lí luân day hoc
T.A.Ilina trong cuốn “Giáo dục học tập II” (NXB Giáo dục Hà Nội, 1973) đề cập
đến các phương pháp làm việc với SGK và các quy tắc làm việc chủ yếu của
HS trong SGK.
Cuốn “Các phương pháp dạy học hiệu quả” (năm 2011) của tác giả
Robert.J.Marzano-Debra J.Pikering-Jane E.Pollock, người dịch Nguyễn Hồng Vân, gồm
13 chương, đã đưa ra ví dụ về một số phương pháp dạy học hiệu quả nhằm mục đích phát
huy cao độ khả năng học tập của học sinh cùng thực té việc vận dụng chúng ở các nước

2


phương Tây. Trong hệ thống các phương pháp tác giả đưa ra, đặc biệt coi trọng phương
pháp tạo và kiểm định các giả thuyết, đề ra những giải pháp khác nhau nhằm giúp học

www.concordia.edu/library của trường Concordia University Texas đã đưa ra các khái
niệm về tư liệu (nguồn tin chính) và tài liệu (nguồn tin thứ cấp). Trong đó, đã đưa ra các
ví dụ và đặc điểm để phân biệt giữa hai khái niệm này. Hay trong bài viết “National
Curriculum Levels for History” và “National Curriculum Level Descriptors for History”
(dẫn theo 57), các tác giả đã đưa ra các mức độ nhận thức của học sinh toong dạy học lịch
sử từ tái hiện, biết, hiểu, vận dụng. Trong từng mức độ lại đưa ra 8 cấp độ nhận thức theo
thể thức tăng dần. Đe phát triển và đánh giá cấp độ nhận thức của học sinh trong từng thì
ưong dạy học bộ môn phải hướng HS tới việc tự giải quyết các vấn đề, nhiệm vụ học tập.
Các vấn đề học tập có độ khó tăng dần tương ứng với từng cấp độ nhận thức của học
sinh.
2.1.2. Tài liệu giáo dục lịch sử
Trước hét cần phải kể đén bài “Nghiên cứu những nguồn tư liệu về lịch sử ở Liên
Xô” của M.Tchernomoski. Trong bài nghiên cứu này tác giả đã đề cập đến nguyên tắc
phân loại các nguồn tư liệu. Theo tác giả dựa vào những phương pháp và những hình

3


thức phản ánh hiện thực, về tổng thể những nguồn tư liệu lịch sử có thể được đem chia
thành các nhóm hoặc loại hình rất riêng biệt: Vật chất, viết, tượng hình và nói.
Tiếp đến, công trình nghiên cứu của Ivan Koval Tchenko in trong Tạp chí Nghiên
cứu Lịch sử số 5 năm 1985 với nhan đề “Nguồn tư liệu lịch sử dưới ánh sáng của lý luận
thông tin”, đã đề cập đen vai trò của nguồn tư liệu lịch sử, néu không lưu hành những
nguồn tư liệu mới, không đi sâu vào phân tích, phê phán chúng,... sẽ không thể nâng cao
chất lượng và hiệu quả của những công trình nghiên cứu lịch sử. Đồng thời, tác giả khẳng
định tư liệu lịch sử là những phương tiện vận chuyển những điều cho biết về quá khứ,
bản chất xã hội của chúng...
A.A.Vaghin trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông” (NXB
Đại học Sư phạm Hà Nội, 1977) đã trình bày các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học
lịch sử, ý nghĩa của việc sử dụng SGK và tài liệu lịch sử.

Trước hết, trong cuốn giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử”, tập II, Phan
Ngọc Liên (cb) Nxb ĐHSP Hà Nội tái bản qua các năm 1996, 2010, 2012, đã đề cập đến
vấn đề sử dụng tài liệu tham khảo toong DHLS. Các tác giả đã nhắc đến tư liệu gốc và
vai trò của nó là dùng để làm dẫn chứng minh họa cho các sự kiện được trình bày.
Tiếp đến, toong các sách chuyên khảo và sách tham khảo như: Cuốn Phương pháp
luận sử học của Phan Ngọc Liên (cb), Nxb ĐHSP Hà Nội, 2003... đều đã thừa nhận vị trí,
vai trò của tư liệu gốc trong công tác học tập và nghiên cứu lịch sử. Đồng thời chỉ ra
hướng mở trong sử dụng tư liệu gốc trong DHLS ở trường THPT.
Trong cuốn “Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông” của Hội
giáo dục Lịch sử Trường ĐHSP Hà Nội (Phan Ngọc Liên chủ biên), Nxb Đại học Sư
phạm Hà Nội, 2005 có các bài viết về việc sử dụng tư liệu trong dạy học lịch sử ở trường
THPT như: Sử dụng văn kiện Đảng, sử dụng kiến thức thế giới vào DHLS Việt Nam...
Trong đó, khẳng định vai trò và sự cần thiết phải sử dụng tài liệu tham khảo, tư liệu lịch
sử trong dạy học bộ môn.
Tác giả Nguyễn Thị Côi (2006) trong cuốn “Sử dụng bảo tàng lịch sử, cách mạng
trong dạy học lịch sử ở trường THPT” đã đề cập đến một số nguồn tư liệu gốc hiện tại
được lưu trữ và trưng bày tại bảo tang như: Bảo tang Lịch sử Việt Nam. Đây là cơ sở
quan trọng để chúng tôi tìm kiếm, xác minh và xây dựng một hệ thống tư liệu gốc có thể
sử dụng trong DHLS Việt Nam (1954-1975), THPT - chương trình chuẩn.
Tôplski với cuốn Phương pháp luận sử học (Metoddlogia historii), Bộ Đại học và
T.H.C.N, Hà Nội, 1966; Mẩy vẩn đề về Phương pháp luận sử học, của Viện sử học, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội, 1970 và cuốn Phương pháp luận sử học của Phan Ngọc Liên
(cb), Nxb ĐHSP Hà Nội, 2003... đều thừa nhận vị trí, vai trò của tư liệu lịch sử gốc trong

5


công tác học tập và nghiên cứu lịch sử. Đồng thời chỉ ra hướng mở trong sử dụng tư liệu
lịch sử gốc trong DHLS ở trường THPT
Trên các tạp chí nghiên cứu, tạp chí chuyên ngành đã có một số bài viết đề cập

chí nghiên cứu Giáo dục, số 290 năm 2012), sau khi nêu quan niệm về “giờ học lịch sử
bằng tư duy phê phán” của nhà giáo dục Nhật Bản Kato Kimiaki, đã đưa ra ví dụ tiến
hành kiểu giờ học này và đã đi đén rút ra một số kinh nghiệm tiến hành giờ học ở trường
phổ thông. Đó là, “Trong quá trình tiến hành giờ học GV phải coi trọng và phát huy tính
chủ thể của HS. Trong giờ học GV phải làm cho HS cảm nhận được sự thú vị hấp dẫn
của việc học tập lịch sử. GV phải có năng lực to chức hướng dẫn cho HS tiến hành các
hoạt động nhận thức một cách tích cực... [14;64]
Các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp của sinh viên cũng đề
cập tới vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử trong DHLS nói chung và tư liệu gốc nói riêng
như:
Luận văn thạc sĩ “Sử dụng tài liệu lịch sử theo hướng phát huy tính tích cực cả HS
trong DHLS Việt Nam từ 1945 đến 1954” của Nguyễn Thị Xuân Khang, 2010 đã phân
tích rất sâu khái niệm tài liệu, tài liệu lịch sử, việc phân loại các nguồn tài liệu lịch sử và
các phương pháp khai thác và sử dụng chúng trong dạy học bộ môn.
Luận văn thạc sĩ “Sử dụng tư liệu gốc phần lịch sử thế giới (thế kỷ XVI - giữa thể
kỷ XIX) để biên soạn sách giáo khoa lịch sử trung học cơ sở sau năm 2015” của Nguyễn
Thị Xuyến, 2014 đã khẳng định tàm quan trọng của tư liệu gốc trong dạy học lịch sử nói
chung và trong biên soạn SGK nói riêng. Tác giả đã xây dựng một hệ thống tư liệu gốc
cần thiết và đề xuất một số biện pháp sử dụng trong xây dựng chương trình và biên soạn
SGK bậc THCS theo hướng đổi mới sau năm 2015.
Các khóa luận tốt nghiệp như “Khai thác và sử dụng tư liệu gốc trong dạy học
lịch sử Việt Nam (1858 - cuối thể kỉ X I X ) lớp 11 THPT (Chương trình chuẩn) của sinh
viên Nguyễn Thị Mai - K59A, “Sử dụng tư liệu lịch sử gốc nhằm phát triển năng lực
đánh giả cho học sinh khi dạy học bài “Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII”, lớp
10 THPT (chương trình chuẩn)” của sinh viên Đồng Thị Bay - K59A, các tác giả đã đưa
ra các quan niệm về tư liệu, tư liệu lịch sử, tài liệu lịch sử và đưa ra quan niệm thế nào là
tư liệu lịch sử gốc. Ngoài ra, còn đề xuất một số biện pháp khai thác và sử dụng TLG
theo hướng tích cực trong DHLS cụ thể ở một số bài khác nhau.

7

năng lực cho HS ưong dạy học ở trường phổ thông qua các môn học khác như: Vật lý,
toán học, văn học, địa lý.... Là cơ sở quan trọng để tác giả nghiên cứu, tìm hiểu ứng dụng
trong dạy học bộ môn lịch sử ở trường phổ thông.
Như vậy, có thể thấy những công trình, tác phẩm, bài viết trên mới chỉ đề cập

9


tới một khía cạnh nào đó của vấn đề mà đề tài đề cập. Các tác phẩm, bài viết liên quan tới
tư liệu gốc mới chỉ đề cập tư liệu gốc trong nghiên cứu và học tập lịch sử nói chung, có
một số công trình mở ra khả năng phát triển năng lực cho HS khi làm việc với tư liệu gốc
như phát triển năng lực đánh giá của tác giả Đồng Thị Bay, phát triển năng lực giải quyết
vấn đề của tác giả Nguyễn Thị Trang, vấn đề sử dụng tư liệu gốc để phát triển năng lực
cho HS chưa có một công trình, một bài viết nào đề cập tới, nhất là trong dạy học lịch sử
Việt Nam (1954 - 1975), THPT - Chương trình chuẩn. Vì vậy, những tác phẩm, công
trình, bài viết trên chính là cơ sở quan trọng giúp chúng tôi thực hiện đề tài này.
3. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vỉ nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận dạy học nói chung và thực tiễn việc DHLS ở truờng
THPT nói riêng, đề tài tập trung khẳng định tầm quan trọng của việc sử dụng tu liệu gốc
trong DHLS. Đồng thời, suu tầm hệ thống tu liệu gốc có thể khai thác và sử dụng trong
dạy học phần Lịch sử Việt Nam (1954 - 1975) và đề xuất một số biện pháp sử dụng TLG
để phát triển năng lục cho HS.
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu lí thuyết về việc khai thác và sử dụng TLG trong DHLS ở truờng THPT
nhằm phát triển năng lực cho HS.
- Khảo sát, điều ưa thục tiễn việc sử dụng TLG trong DHLS ở truờng THPT nói
chung và sử dụng TLG để phát ưiển năng lực khi dạy học lịch sử Việt Nam (1954- 1975)
THPT - Chuơng trình chuẩn nói riêng.
- Nghiên cứu chuơng trình, SGK lớp 12 THPT - Chuơng trình chuẩn, đặc biệt phần

-

Toàn văn Hiệp định Paris.

-

Các câu nói, lời phát biểu của các chính trị gia tại các Hội nghị, Đại hội.......

-

Tranh ảnh, phim tư liệu...

Phương pháp nghiên cứu
-

Nghiên cứu các nguồn tư liệu của các tác giả nghiên cứu về giáo dục học, lý

luận dạy học; phân tích, so sánh, tổng hợp các tư liệu trong giai đoạn lịch sử Việt
Nam 1954-1975.
-

Điều tra, khảo sát thực tiễn việc sử dụng TLG toong DHLS nói chung và theo

hướng phát triển năng lực cho HS nói riêng ở trường THPT hiện nay thông qua phiếu
điều toa, dự giờ, thăm lớp.
Thực nghiệm sư phạm: Soạn bài và tiến hành thực nghiệm sư phạm những
biện pháp đề tài đề xuất và kiểm nghiệm hiệu quả những biện pháp đề tài đề xuất
toong thực tiễn.
5. Đóng góp của đề tài
+ Khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc khai thác và sử dụng TLG trong việc

sử quan trọng nhất mang lại tính hấp dẫn và xác thực khi sử dụng để chứng minh
chúng, đưa ra một két luận khoa học hay viết một tác phẩm về lịch sử. Vì vậy, TLG
luôn được các nhà nghiên cứu lịch sử chú trọng và ưu tiên trong công tác nghiên cứu.
Hiện nay chưa có một định nghĩa cụ thể, nhất quán thé nào là tư liệu gốc, nó phụ
thuộc vào quan niệm của từng người và từng thời lì lịch sử. Nghiên cứu vấn đề này có
nhiều nhà nghiên cứu toong và ngoài nước đề cập đến nhu:
Lê Nin trong bài “thống kê học và xã hội học” đã chỉ ra rằng “các kết luận
của các công trình nghiên cứu khoa học chỉ đúng đắn khi chúng được dựa trên nền
tảng toàn bộ các sự kiện chính xác và không thể chối cãi được và được sắp xếp trong
sự toàn vẹn của chúng, trong mối lien hệ và phụ thuộc khách quan của
chúng”[34;276] Theo Lê Nin, tư liệu gốc chính là nền tảng toàn bộ các sự kiện chính
xác, là cơ sở, căn cứ, minh chức xác thực của lịch sử.
Các học giả phương Tây quan niệm rang TLG là “nguồn tư liệu được viết
hoặc ra đời trong thời gian nghiên cứu. Là những tư liệu ban đầu về sự kiện, hiện
tượng lịch sử thường là nhật kí, thư từ, báo chí, bài phát biểu, bản thảo, các cuộc
phỏng vấn... được viết cùng hoắc ngay sau khi sự kiện, hiện tượng thực tế diễn ra. Tư
liệu này cho ta cái nhìn bên trong của một sự kiện”.[Dan theo 53]
Đe phân biệt với “tài liệu” các tác giả cho rằng “tài liệu” là “những nguồn thông tin thứ
cấp có chức năng phân tích, giải thích “tư liệu ”, ra đời sau sự kiện,
hiện tượng thực tế đã diễn ra và thường mạng các quan điểm, giả thuyết, kết luận của

13


nhà nghiên cứu”. [Dần theo 53]. Sự phân biệt giữa nguồn tư liệu sơ cấp (tư liệu gốc)
và thứ cấp (tài liệu) là rất cần thiết,

về

cơ bản, sự khác biệt này cho thấy mức độ



hạn chế từ phía tư liệu hay bản thân nhà nghiên cứu hoặc địa phương nghiên cứu...
Nhà nghiên cứu, người học không thể tiếp cận tận tay với ban gốc của tư liệu, mà chỉ
có thể tiếp cận thông qua bản dịch, bản ghi lại, chụp lại... (tiếp cận tư liệu gốc gián
tiếp).
Yí dụ khi dạy bài 31 SGK lịch sử lớp 10 (chương trình chuẩn): Cách mạng tư sản
Pháp cuối thế kỉ XVIII, GV chỉ có thể sử dụng bản dịch, hay bản chụp, tranh ảnh
được chụp lại để dạy học sinh về Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền. Hay những
tư liệu là những hiện vật, tranh ảnh tính về mặt số lượng chỉ có 1, nhà nghiên cứu có
thể trực tiếp tiếp cận hiện vật, tranh, ảnh ấy, nhưng để truyền tải trong công trình
nghiên cứu của mình, để người khác có thể hiểu thì không thể bê nguyên hiện vật thật
mà chỉ có thể sử dụng cách chụp lại... Ở đây, điều chúng ta cần quan tâm den đó là
mặt nội dung của tư liệu, những tư liệu chụp, dịch... néu truy nguyên đúng văn bản,
hình ảnh từ tư liệu gốc (nguyên bản) thì cũng được xem là tư liệu gốc.
1.1.1.2. Các loại tư liệu gốc
Khoa học lịch sử tồn tại trên cơ sở các sự kiện lịch sử, mà do đặc điểm của các sự
kiện lịch sử mang tính không lặp lại, được phản ánh qua các nguồn tư liệu lịch sử, tư
liệu lịch sử vốn hét sức phong phú, đa dạng, nó vừa phản ánh ghi nhận thời đại, đồng
thời cũng là sản phẩm của thời đại. Do đó trong quá trình nghiên cứu, học tập và
giảng dạy để tiếp cận với hiện thực lịch sử nhà sử học phải thông qua nguồn tư liệu
gốc. Trong mỗi thời kì, mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau tư liệu gốc được để lại theo
những cách khác nhau từ đó tạo ra các nguồn tư liệu khác nhau. Hiện nay, các nhà sử
học thường chia tư liệu lịch sử thành 7 nhóm: Tư liệu thành văn, tư liệu vật chất, tư
liệu truyền miệng dân gian, tư liệu ngôn ngữ, tư liệu dân tộc học, tư liệu phim ảnh,
băng ghi hình và tư liệu băng ghi âm. Trong các loại đó tư liệu chiếm vị trí chủ yếu và
số lượng lớn là tư liệu thành văn.
Trong phạm vi khóa luận, chúng tôi xin dựa vào nội dung phản ánh và tính chất
của tư liệu để chia tư liệu gốc thành các loại sau đây:
Một là, tư liệu vật chất (hay còn gọi là tư liệu vật thật). Đây là nguồn tư liệu

liệu này một cách dễ dàng hơn, người ta thường phân chia theo ngành, theo đặc điểm,
nguồn gốc...
Ba là tư liệu truyền miệng dân gian: Nguồn tư liệu này gồm những thông tin lịch
sử chưa được tập hợp, còn lưu truyền tự nhiên trong dân gian và có nhiều dị bản khác

16


nhau. Sự tồn tại của các ưuyền thuyết, các câu chuyện dân gian trải qua nhieeufthowif
kì lịch sử được bao phủ lên một màu sắc kì bí, tất cả đều có cốt lõi lịch sử của nó. Các
nhà sử học nên biết tận dụng nguồn tư liệu này để nghiên cứu lịch sử. Tuy nhiên, do
có thể có nhiều dị bản khác nhau nên khi nghiên cứu, học tập và giảng dạy các nhà
nghiên cứu cần phải biết bóc tách những giá trị lịch sử trong đó để phục vụ cho công
tác của khoa học lịch sử. Nguồn tư liệu này có vai trò hết sức quan trọng, bởi vì toong
một thời kì dài chưa có chữ viết hầu hét con người đều sử dụng phương thức truyền
miệng đúc kết thành các bài trường ca, ca dao, truyền thuyết... để ghi lại lịch sử, kinh
nghiệm trong cuộc sống hàng bao thế kỉ của họ và truyền từ đời này sang đời khác.
Cho nên, loại tư liệu này được xem là TLG nếu chúng ta biết được nơi khởi nguồn
của nó để nó trở thành nguyên bản.
Bon là tư liệu hình ảnh: Đây là loại tư liệu có tính chất đặc biệt, ta có thể chi
giác được hình ảnh lịch sử. Nó giúp ta miêu tả lịch sử một cách sinh động, cụ thể hơn.
Hình ảnh lịch sử có hai trường hợp: một là tranh, ảnh được chụp, vẽ tại thời điểm xảy
ra sự kiện lịch sử. Đây là tư liệu lịch sử gốc; hai là hình ảnh được dựng lại để chụp...
Vì vậy, khi sử dụng chúng ta cần có sự đánh giá, phân biệt rõ.
Năm là tư liệu băng ghi âm, ghi hình: Đây là loại tư liệu mới xuất hiện cùng với
xã hội hiện đại. Loại tư liệu này giúp chúng ta “nghe”, “nhìn” hiện thực lịch sử. Nó
ghi lại một cách chân thực và tái hiện gần như đầy đủ các sự kiện, hiện tượng xảy ra.
Tuy nhiên, biện nay, nguồn tư liệu này rất dễ được xử lý bằng các kĩ thuật công nghệ
hiện đại. Do đó, khi sử dụng loại tư liệu này, chúng ta cần lưu ý về tính trung thực,
nguyên bản của nó.

đó có những hạn chế nhất định về mặt ngôn ngữ, văn bản, số lượng. Đây là tư liệu
khó khai thác, nội dung đơn lẻ nên khi HS làm việc với tư liệu này sẽ vấp phải nhiều
khó khăn, GV cần chú ý lựa chọn các tư liệu lịch sử gốc phù hợp với nội dung và đối
tượng HS.
1.1.1.4. Một sổ yêu cầu khi sử dụng tư liệu gốc trong dạy học lịch sử ở trường
THPT
Thứ nhất, xác định rõ mục đích sử dụng: Các TLG sử dụng trong DHLS ở
trường THPT không phải nhằm cho HS nghiên cứu để trở thành nhà sử học mà các
TLG này là các tư liệu đã được kiểm nghiệm chính xác, khoa học lịch sử khẳng định.
Mục đích khi cho HS tiếp cận với nguồn tư liệu này là để các em có được cái nhìn

18


khách quan, không phụ thuộc vào bất cứ ai, bất cứ luận điểm nào ưong các tài liệu
viết về vấn đề lịch sử đó. Các em có thể đưa ra quan điểm riêng của cá nhân về vấn đề
lịch sử đang bàn luận hoặc tìm hiểu trên cơ sở nghiên cứu TLG. Đồng thời còn nhằm
hình thành cho các em cách tiếp cận tri thức khoa học. Mặt khác, thông qua quá trình
hướng dẫn và điều khiển HS sử dụng TLG sẽ giải quyết được các nhiệm vụ học tập,
định hình và rèn luyện cho HS kĩ năng học tập cần thiết để tự mình chiếm lĩnh tri
thức, chứ không thụ động tiếp nhận kiến thức một chiều như trước đây.
Thứ hai, sử dụng TLG trong DHLS cần phải đáp ứng mục tiêu bài học: Mục đích
dạy học là cái đích bộ môn cần đạt hay nói cách khác mục tiêu dạy học chính là đích
khi tiến hành hoạt động dạy học mà thầy trò cần đạt đen. Tư liệu lịch sử nói chung là
phương tiện hữu hiệu giúp giáo viên thực hiện những mục tiêu dạy học cụ thể đã đề ra
đối với bài học lịch sử.
Do vậy, để dáp ứng mục tiêu bài học, khi sử dụng TLG ữong DHLS ở trường
THPT, GV cần phải xem xét kĩ nội dung của bài học để tiến hành thẩm định, chọn lọc
tư liệu trước khi sử dụng trên lớp. Có như vậy khi đưa vào sử dụng mới có tính chính
xác, đem lại hiệu quả và đáp ứng mục tiêu giáo dục, giáo dưỡng và phát triển của bài.

chúng, đưa những tư liệu lịch sử có nội dung lien quan đén nội dung cơ bản của bài
học. Tránh việc trích dẫn quá nhiều làm “loãng” nội dung kiến thức cơ bản, phân tán
sự chú ý của học sinh làm bài học thêm nặng nề hơn.
Thứ năm, sử dụng TLG phải kết hợp nhuần nhuyễn với các phương pháp dạy
học khác: Trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng không có bất kì một
phương pháp nào là vạn năng. Bởi vậy, khi dạy học lịch sử cần phải biết két hợp
nhiều phương pháp, nhiều biện pháp khác nhau để đạt hiệu quả cao nhất. Nội dung
lịch sử rất phong phú, nhiều loại kiến thức, mỗi loại kiến thức cần có một phương
pháp dạy học phù hợp để đạt két quả tốt nhất. TLG là một nguồn kiến thức quan trọng
bên cạnh nguồn kiến thức từ SGK. Vì vậy, khai thác và sử dụng TLG
cũng là một biện pháp dạy học của GV. Do đó, cần có sự kết hợp nhuần nhuyễn việc
sử dụng TLG với các phương pháp dạy học khác.
Khi hướng dẫn học sinh khai thác các TLG, GV cần phải kết hợp nhuần nhuyễn
với lời nói, cử chỉ phi ngôn ngữ các đồ dung trực quan khác, tổ chức cho HS trao đổi
thảo luận nhóm, tranh luận hay sử dụng két hợp với các nguồn tài liệu lịch sử khác...
để từ đó góp phần phát huy tối đa vai trò và ý nghĩa của việc sử dụng TLG trong

20