1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Khiếu nại là quyền cơ bản của công dân, thực hiện quyền khiếu nại là
một hình thức dân chủ trực tiếp để nhân dân tham gia hoạt động quản lý nhà
nước, quản lý xã hội, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, công
chức nhà nước. Giải quyết khiếu nại hành chính là trách nhiệm, nghĩa vụ của
các cơ quan hành chính nhà nước và là chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan
thanh tra nhà nước. Giải quyết tốt khiếu nại hành chính của công dân nhằm
phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa; góp phần đấu tranh chống quan liêu, tham
nhũng, tiêu cực trong các cơ quan nhà nước; góp phần ổn định tình hình chính
trị, thúc đẩy kinh tế phát triển.
Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời đã đặc biệt quan tâm tới việc
khiếu nại của nhân dân và căn dặn, nhắc nhở các cơ quan nhà nước phải nêu
cao ý thức trách nhiệm trong việc giải quyết khiếu nại của nhân dân:
Đồng bào có oan ức mới khiếu nại, hoặc vì chưa hiểu rõ
chính sách của Đảng và Chính phủ mà khiếu nại. Ta phải giải quyết
nhanh, tốt thì đồng bào mới thấy rõ Đảng và Chính phủ quan tâm lo
lắng đến quyền lợi của họ. Do đó mối quan hệ giữa nhân dân với
Đảng, Chính phủ ngày càng được củng cố tốt hơn 108. tr. 5].
Tinh thần, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được thể hiện sâu sắc
trong các bản Hiến pháp và được thể chế hóa trong những văn bản pháp luật.
Điều 74 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã quy định:
Công dân có quyền khiếu nại, quyền tố cáo với cơ quan nhà
nước có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan
nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân
hoặc bất cứ cá nhân nào.




3

và xử lý nhiều hành vi vi phạm pháp luật, thu hồi cho ngân sách nhà nước
một số lượng lớn tài sản có giá trị, khôi phục lại quyền và lợi ích hợp pháp
cho nhiều công dân với, góp phần quan trọng tăng cường pháp chế xã hội chủ
nghĩa, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, phát huy quyền dân chủ nhân dân.
Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay việc nhận thức và thực hiện vai trò,
trách nhiệm của các cơ quan thanh tra trong giải quyết khiếu nại hành chính
có những hạn chế nhất định. Hơn nữa, một số vấn đề lý luận, định hướng
hoàn thiện pháp luật quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ
quan thanh tra nhà nước trong công tác này cũng cần phải tiếp tục được làm
rõ.
Do đó, việc nghiên cứu để khẳng định vai trò của các cơ quan thanh tra nhà
nước trong việc giải quyết các khiếu nại hành chính là cần thiết. Vì vậy, với
những lý do trên dưới giác độ lý luận về nhà nước và pháp luật tôi chọn đề tài
"Vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong giải quyết khiếu nại
hành chính ở Việt Nam" làm luận văn thạc sĩ luật học.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
Từ trước tới nay đã có một số công trình khoa học nghiên cứu ở mức
độ nhất định về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong công tác giải
quyết khiếu nại, tố cáo; nghiên cứu những quy định pháp luật về khiếu nại, tố
cáo như nghiên cứu việc giải quyết khiếu nại của công dân trong hệ thống các
cơ quan hành chính nhà nước (trong đó có các cơ quan thanh tra nhà nước)
khi thiết lập Tòa án hành chính ở Việt Nam; nghiên cứu về cải cách thủ tục
hành chính trong tổ chức tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo của các
cơ quan thanh tra nhà nước; nghiên cứu các quy định pháp luật và phương
hướng hoàn thiện các quy định pháp luật về quyền khiếu nại, tố cáo của công
dân trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.


5

Đề xuất các giải pháp nâng cao hơn nữa vai trò của các cơ quan thanh
tra trong giải quyết khiếu nại hành chính, hoàn thiện các văn bản pháp luật về
khiếu nại.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong giải
quyết khiếu nại hành chính, là nghiên cứu vai trò của Thanh tra nhà nước,
thanh tra cấp tỉnh, cấp huyện, cấp Bộ, cấp Sở trong giải quyết các khiếu nại
đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính
nhà nước, công chức trong cơ quan hành chính nhà nước.
Nghiên cứu những vấn đề lý luận về vai trò của các cơ quan thanh tra
nhà nước trong giải quyết khiếu nại hành chính thể hiện trong các văn kiện
của Đảng, văn bản pháp luật của Nhà nước, qua thực tiễn công tác giải quyết
khiếu nại hành chính của các cơ quan thanh tra trên phạm vi cả nước, trong
thời gian từ năm 1998 đến nay(kể từ khi có Luật khiếu nại, tố cáo đến nay).
Giới hạn nghiên cứu vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong
giải quyết khiếu nại hành chính nằm trong giai đoạn giải quyết ở các cơ quan
hành chính nhà nước. Việc giải quyết khiếu kiện hành chính trong giai đoạn
xét xử tại Tòa án hành chính không đề cập trực tiếp trong luận văn này.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Việc nghiên cứu đề tài dựa trên phương pháp duy vật biện chứng, duy
vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thời đứng trên quan điểm của Đảng
và Nhà nước ta về nhà nước và pháp luật và yêu cầu của việc xây dựng Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, của dân, do dân và vì dân.
Vận dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, điều tra xã hội
học, tổng kết thực tiễn, phương pháp lịch sử cụ thể.
6. Đóng góp về lý luận và thực tiễn của luận văn


1.1.1. Khái niệm, nội dung, đặc điểm của khiếu nại hành chính
1.1.1.1. Khái niệm khiếu nại
- Khái niệm khiếu nại được sử dụng rộng rãi trong đời sống xã hội,
khiếu nại theo gốc tiếng Latinh: "Complant", nghĩa là sự phàn nàn, phản ứng,
bất bình của người nào đó về vấn đề có liên quan [29, tr. 205].
Theo thuật ngữ pháp lý phổ thông thì khiếu nại là việc yêu cầu cơ
quan nhà nước, tổ chức xã hội hoặc người có chức vụ giải quyết việc vi phạm
các quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân người khiếu nại [27 tr. 105].
Theo Đại Từ điển tiếng Việt, "khiếu nại (đgt): thắc mắc, đề nghị xem
xét lại những kết luận, quyết định do cấp có thẩm quyền đã làm [32, tr. 904].
Như vậy, khiếu nại theo nghĩa chung là việc cá nhân hay tổ chức yêu
cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm sửa chữa một việc làm mà họ
cho là không đúng đắn, gây thiệt hại đến quyền, lợi ích chính đáng của họ và
đòi bồi thường thiệt hại do việc làm không đúng gây ra.
- Khiếu nại hành chính là gì? Khiếu nại hành chính là một hiện tượng
xã hội thể hiện một dạng quan hệ đặc biệt phát sinh giữa cơ quan hành chính
nhà nước với công dân. Khái niệm khiếu nại hành chính mới được quy định
trong Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998. Nhưng trước đó, các nhà nghiên cứu
cũng đã đề cập đến vấn đề này, có nhiều cách giải thích khác nhau, song nhìn


8

chung khiếu nại hành chính là việc công dân, cơ quan, tổ chức đề nghị cơ
quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền, trách nhiệm xem xét lại việc làm thuộc
phạm vi hành chính khi cho rằng việc làm đó là không đúng.
Theo quy định tại Điều 2 của Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 thì khiếu
nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do
Luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại
quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công

lực hành vi đầy đủ theo quy định của Bộ luật dân sự hoặc chưa có năng lực
hành vi đầy đủ nhưng theo quy định của pháp luật có quyền khiếu nại. Thứ
ba, người khiếu nại phải làm đơn khiếu nại và gửi đến đúng cơ quan cơ quan
nhà nước có thẩm quyền giải quyết trong thời gian quy định. Thứ tư, việc
khiếu nại chưa có quyết định giải quyết cuối cùng và chưa được tòa án thụ lý
giải quyết.
Đối với công dân là người chưa thành niên, người bị mắc bệnh tâm
thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của
mình thì thông qua người đại diện theo pháp luật để thực hiện quyền khiếu
nại; người ốm đau, già yếu, có nhược điểm về thể chất hoặc vì lý do khách
quan mà không thể tự mình khiếu nại thì thì có thể ủy quyền cho người khác
để thực hiện việc khiếu nại trong phạm vi được ủy quyền.
Người khiếu nại phải tuân thủ những điều kiện trên, khi thực hiện
quyền khiếu nại còn phải thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục do pháp luật
quy định. Khi nói đến chủ thể có quyền khiếu nại, thì các văn bản pháp luật
trước đây chỉ đề cập đến công dân, hay cá nhân, pháp nhân. Nhưng trong Luật
khiếu nại, tố cáo năm 1998 lại mở rộng chủ thể có quyền khiếu nại, bao gồm
công dân, cơ quan, tổ chức. Tại sao lại có việc quy định như vậy, bởi vì trên
thực tế không chỉ có công dân chịu sự tác động của quyết định hành chính,
hành vi hành chính mà cơ quan, tổ chức; trong nhiều trường hợp cũng là đối
tượng của quyết định hành chính, hành vi hành chính, có thể bị thiệt hại do
quyết định hành chính, hành vi hành chính gây ra.


10

Về chủ thể là tổ chức có quyền khiếu nại không chỉ được quy định
trong Luật khiếu nại, tố cáo mà còn được đề cập trong nhiều văn bản pháp
luật chuyên ngành như các Luật thuế, Luật đất đai, Pháp lệnh xử lý vi phạm
hành chính, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính. Tại Điều 1

- Những người được tuyển dụng, bổ nhiệm vào một ngạch viên chức
hoặc giao giữ một nhiệm vụ thường xuyên trong đơn vị sự nghiệp của Nhà
nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội;
- Thẩm phán Tòa án nhân dân, Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân;
- Những người được tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc được giao nhiệm vụ
thường xuyên làm việc trong các cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân
mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng;
làm việc trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ
quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp.
- Những người do bầu cử để đảm nhiệm chức vụ theo nhiệm kỳ trong
Thường trực Hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân; Bí thư, phó bí thư Đảng
ủy; Người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội xã, phường, thị trấn.
- Những người được tuyển dụng, giao giữ một chức danh chuyên môn
nghiệp vụ thuộc ủy ban nhân dân cấp xã.
Chủ thể khác có quyền khiếu nại: ngoài những chủ thể nêu trên, cá
nhân, tổ chức nước ngoài đang sinh sống, học tập và làm ăn tại Việt nam cũng
được quyền khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của
cơ quan, công chức Việt nam khi họ họ cho rằng quyết định, hành vi đó là trái
pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình, trừ trường hợp điều
ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác.
Quy định về việc khiếu nại của người nước ngoài là nội dung mới của
Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 mà các văn bản pháp luật trước đó về khiếu
nại, tố cáo như Pháp lệnh quy định về thủ tục xét, giải quyết khiếu nại, tố cáo
năm 1981, Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo năm 1991 chưa đề cập đến. Quy định


12

này là cần thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn trong điều kiện điều kiện Việt
Nam mở rộng quan hệ hợp tác nhiều mặt với các nước trong khu vực và trên thế


nhận, chứng thực, công chứng. Năm là, quyết định, kết luận trong hoạt động
thanh tra, kiểm tra, giám sát. Sáu là, áp dụng các biện pháp cưỡng chế như
thu hồi tài sản, xử lý kỷ luật cán bộ, công chức...
Như vậy, đối tượng của khiếu nại hành chính: là quyết định hành chính,
hành vi hành chính, quyết định kỷ luật cán bộ, công chức bị cho là trái pháp
luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khiếu nại, Luật khiếu nại,
tố cáo cũng đã giải thích rõ về những khái niệm này.
Quyết định hành chính là quyết định bằng văn bản của cơ quan hành
chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà
nước được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể về một
vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính (Điều 2, khoản 10 Luật
khiếu nại, tố cáo). Như vậy, quyết định hành chính theo quy định của Luật
này phải bao gồm ba yếu tố sau:
Là quyết định bằng văn bản;
Là quyết định được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối
tượng cụ thể về một vấn đề cụ thể;
Là quyết định của cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm
quyền trong cơ quan hành chính nhà nước.
Đối với các quyết định mang tính chất quản lý điều hành trong các cơ
quan không phải là cơ quan hành chính nhà nước như Tòa án, Viện kiểm sát,
Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chủ tịch nước …. không được xác định là
quyết định hành chính và không là đối tượng bị khiếu nại theo điều chỉnh của
Luật khiếu nại, tố cáo.
Ngoài ra, những quyết định mang tính hành chính trong các tổ chức
đoàn thể, tức là những quyết định trong quản lý, điều hành được áp dụng
trong nội bộ không được coi là đối tượng bị khiếu nại theo quy định của Luật
này.




15

thể thẩm quyền, thủ tục giải quyết khiếu nại quyết định kỷ luật trong các cơ
quan hành chính nhà nước.
Đối với khiếu nại quyết định kỷ luật của cán bộ, công chức trong các
cơ quan nhà nước khác, trong các tổ chức nhất là các tổ chức chính trị-xã hội,
thì căn cứ vào Luật này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, các cơ
quan khác của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị- xã hội trong
phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm quy định
trình tự, thủ tục giải quyết (Điều 56 Luật khiếu nại, tố cáo).
1.1.1.3. Bản chất của khiếu nại hành chính
Khiếu nại là một hình thức phản ứng của công dân đối với những việc
làm không đúng của cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền
trong cơ quan hành chính nhà nước, đó là thái độ không đồng ý với các quyết
định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật cán bộ, công chức
của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền và yêu cầu sửa đổi, hủy bổ hoặc chấm
dứt, buộc bồi thường thiệt hại, khôi phục uy tín, danh dự đã, bị xâm hại.
Khiếu nại là quyền cơ bản của công dân, là một trong các hình thức để
công dân thực hiện quyền dân chủ trực tiếp của mình, thông qua việc khiếu
nại mà công dân phản ánh ý chí, nguyện vọng của mình tới các cơ quan nhà
nước để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình và đấu tranh chống các biểu
hiện tham nhũng, tiêu cực, vi phạm pháp luật, góp phần dân chủ, lành mạnh
hóa các hoạt động của cơ quan thực thi quyền lực công.
Ngược lại, thông qua việc giải quyết khiếu nại, một mặt bảo đảm quyền
dân chủ của công dân, mặt khác còn đề cao ý thức, trách nhiệm của các cơ quan
nhà nước cán bộ, công chức trước nhân dân. Là một trong những quyền cơ bản
của người dân, nên khiếu nại, tố cáo nói chung và khiếu nại hành chính nói riêng
đã được ghi nhận trong các bản Hiến pháp và nhiều văn bản pháp luật quan
trọng, đồng thời còn được bảo đảm thực hiện bằng các biện pháp kinh tế, văn hóa,

chức năng điều tra sơ bộ như Bộ đội biên phòng, Kiểm lâm. Cơ quan thi hành
án gồm có cơ quan thi hành án các cấp đặt ở các địa phương, hiện do Bộ Tư


17

pháp quản lý. Một số cơ quan thuộc Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp có một số chức
năng tư pháp: như việc quản lý về công chứng, giám định, hộ tịch…
Như vậy, trong các cơ quan kể trên thì không phải hoạt động nào cũng
coi là tư pháp, mà chủ yếu là những hoạt động liên quan trực tiếp đến điều tra,
truy tố, xét xử và một số hoạt động tư pháp khác - thường gọi là hành chính tư
pháp. Bởi lẽ, nó rất giống hoạt động hành chính, nhưng lại mang màu sắc tư
pháp, nên rất dễ nhầm lẫn.
Hoạt động điều tra, truy tố, xét xử được quy định rất rõ trong pháp
luật tố tụng, đặc biệt là pháp luật tố tụng hình sự. Khiếu nại về lĩnh vực này
thường có hai loại, khiếu nại liên quan đến quyết định điều tra, truy tố, xét xử
hoặc khiếu nại đối với các quyết định trong việc thực hiện một số biện pháp
như khám xét nhà cửa, kiểm kê, niêm phong tài sản, kê biên về tài sản…
1.1.1.5. Khái niệm tố cáo, phân biệt khiếu nại với tố cáo
Tố cáo theo nghĩa chung nhất là vạch tội lỗi, hành vi vi phạm, việc
làm không đúng của kẻ khác trước cơ quan, tổ chức hoặc trước dư luận, trước
nhân dân.
Theo Đại từ điển tiếng Việt: tố cáo (đgt) là vạch rõ tội lỗi của kẻ khác
trước cơ quan pháp luật hoặc trước dư luận [32, tr. 1163].
Luật khiếu nại, tố cáo tại khoản 2, Điều 2 quy định: tố cáo là việc
công dân theo thủ tục do Luật này quy định báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân
có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức,
cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước,
quyền lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức.
Mặc dù có những điểm khác nhau rất cơ bản, song giữa khiếu nại và

thể giải quyết bằng một quyết định như giải quyết khiếu nại, nên kết thúc việc
giải quyết tố cáo là việc xử lý của người có thẩm quyền.


19

Với những dấu hiệu nêu trên, thì giữa hai khái niệm khiếu nại và tố
cáo không chỉ khác nhau về nội dung mà còn khác nhau về bản chất. Do đó việc
giải quyết được thực hiện theo trình tự, thủ tục khác nhau, sự phân biệt giữa
khiếu nại, tố cáo là yêu cầu tất yếu khách quan, làm cơ sở cho việc xây dựng
cơ chế giải quyết phù hợp giữa hai loại này.
1.1.2. Giải quyết khiếu nại hành chính
1.1.2.1. Quan niệm về giải quyết khiếu nại hành chính
Giải quyết khiếu nại được hiểu là quá trình cơ quan nhà nước có thẩm
quyền xem xét, đánh giá đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính,
quyết định kỷ luật có đúng pháp luật hay không, từ đó đưa ra các giải pháp xử
lý phù hợp. Tại khoản 8, 13 Điều 2 của Luật khiếu nại, tố cáo quy định: "Giải
quyết khiếu nại là việc xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết của
người khiếu nại"."người khiếu nại là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền
khiếu nại". Theo quy định tại Điều 38, Luật khiếu nại, tố cáo, quyết định giải
quyết khiếu nại phải có nội dung chủ yếu sau đây:
- Ngày, tháng, năm ra quyết định;
- Tên, địa chỉ của người khiếu nại, người bị khiếu nại;
- Nội dung khiếu nại là đúng, đúng một phần hoặc sai toàn bộ;
- Căn cứ pháp luật để giải quyết khiếu nại;
- Giữ nguyên, sửa đổi hoặc hủy bỏ một phần hay toàn bộ
quyết định hành chính, chấm dứt hành vi hành chính bị khiếu nại;
giải quyết các vấn đề cụ thể trong nội dung khiếu nại;
- Việc bồi thường cho người bị thiệt hại (nếu có);
- Quyền khiếu nại tiếp hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại



21

Thủ trưởng cơ quan nhà nước đã có quyết định hành chính, hành vi
hành chính bị khiếu nại, căn cứ vào nội dung giải quyết có trách nhiệm ban
hành quyết định thay thế hoặc sửa đổi quyết định và tổ chức thực hiện hoặc
chấm dứt hành vi hành chính bị khiếu nại trong trường hợp khiếu nại đúng;
bồi thường thiệt hại, khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp cho người bị khiếu nại
theo quy định của pháp luật; giải thích, yêu cầu người khiếu nại chấp hành
nghiêm chỉnh quyết định giải quyết khiếu nại, nếu yêu cầu của người khiếu
nại không có căn cứ. Thủ trưởng cơ quan cấp trên có trách nhiệm kiểm tra,
đôn đốc thủ trưởng cơ quan cấp dưới đã có quyết định hành chính, hành vi
hành chính bị khiếu nại phải thi hành quyết định giải quyết. Áp dụng các biện
pháp theo thẩm quyền buộc cấp dưới thi hành hoặc xử lý kỷ luật đối với
người không thi hành. Chính vì vậy mà hiệu quả thi hành quyết định giải
quyết khiếu nại không cao, nhất là trong trường hợp cơ quan cấp dưới không
đồng ý với việc giải quyết khiếu nại của cơ quan nhà nước cấp trên.
1.1.2.3. Giải quyết tố cáo, phân biệt giải quyết khiếu nại và giải quyết
tố cáo
Giải quyết tố cáo là việc cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem
xét hành vi của cá nhân, tổ chức, cơ quan bị người tố cáo cho là có hành vi
trái pháp luật, xử lý đối với người có hành vi vi phạm, khắc phục hậu quả do
hành vi sai trái đó gây ra, nhằm giữ gìn kỷ cương, pháp luật.
Theo quy định của Luật khiếu nại, tố cáo tại khoản 9, 14 của Điều 2
thì "giải quyết tố cáo là việc xác minh, kết luận về nội dung tố cáo và việc
quyết định xử lý của người giải quyết tố cáo" mà "người giải quyết tố cáo là
cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết tố cáo".
Giải quyết tố cáo là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên,
do sự đa dạng, phức tạp của các hành vi bị tố cáo có thể là hành vi vi phạm

Trong quy định của Luật khiếu nại, tố cáo đã xác định rõ trách nhiệm
của người đứng đầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền trong việc giải quyết tố
cáo và vai trò, trách nhiệm hành chính nhà nước trong việc giúp cơ quan, tổ


23

chức xem xét giải quyết tố cáo: "Người đứng đầu cơ quan, tổ chức có trách
nhiệm giải quyết tố cáo thuộc thẩm quyền, trong trường hợp cần thiết thì giao
cho cơ quan thanh tra hoặc cơ quan có thẩm quyền khác tiến hành các thẩm
tra xác minh, kết luận và kiến nghị biện pháp xử lý tố cáo" (Điều 61).
Cũng được điều chỉnh bởi một văn bản pháp luật, song khiếu nại và tố
cáo là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau nên việc giải quyết khiếu nại và tố cáo
khác nhau ở những điểm sau.
Thứ nhất: Thẩm quyền giải quyết khiếu nại và tố cáo khác nhau, khiếu
nại cấp dưới do cơ quan cấp trên giải quyết và đến một cấp nhất định thì chấm
dứt việc giải quyết. Còn tố cáo được phân theo luồng, đồng thời không có
điểm dừng, trường hợp giải quyết không đúng, người dân tố cáo tiếp thì cơ
quan nhà nước phải có trách nhiệm xem xét, giải quyết.
Thứ hai: Về thủ tục giải quyết khiếu nại và tố cáo có khác nhau, quá
trình thẩm tra, xác minh, thu thập chứng cứ, thời hạn, thời hiệu giải quyết
khiếu nại và tố cáo cũng không giống nhau. Nghĩa vụ, trách nhiệm của người
khiếu nại và người tố cáo cũng không giống nhau. Kết thúc giải quyết khiếu
nại được thực hiện bởi quyết định hành chính. Song kết thúc giải quyết tố cáo
lại được thực hiện bằng quyết định xử lý tố cáo, với việc giải quyết từng vấn
đề cụ thể liên quan đến trách nhiệm của nhiều cơ quan.
Thứ ba: Về lộ trình giải quyết, một khiếu nại có khi được giải quyết
bằng cơ quan hành chính và cơ quan tài phán, song với một tố cáo, nếu sau
khi xác định thuộc thẩm quyền của loại cơ quan nào đó thì chỉ do cơ quan đó
xem xét giải quyết.

quyền phân lập, song có sự phân công nhiệm vụ và phối hợp thực hiện giữa
các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Các cơ quan nhà nước hoạt động
theo nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; tập trung dân
chủ; quyền lực nhà nước là thống nhất, nhưng có sự phân công, phối hợp giữa


25

các cơ quan thực hiện chức năng lập pháp, hành pháp và tư pháp, có sự phân cấp
rành mạch giữa trung ương và các cấp chính quyền địa phương; có kế hoạch,
pháp chế xã hội chủ nghĩa; công khai dân chủ; bình đẳng giữa các dân tộc; bảo
đảm sự tăng cường sự lãnh đạo của đảng đối với nhà nước [8, tr. 20-25].
- Các cơ quan lập pháp, còn gọi là các cơ quan quyền lực nhà nước,
bao gồm Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp. Cơ quan quyền lực đại diện cho
ý chí, nguyện vọng và quyền lực của nhân dân [8, tr. 7]. Quốc hội có chức năng
lập hiến và lập pháp; giám sát tối cao đối với hoạt động của các cơ quan nhà
nước; quyết định những vấn đề trọng đại của đất nước. Hội đồng nhân dân
các cấp là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương; giám sát hoạt động của
các cơ quan nhà nước ở địa phương; quyết định những vấn đề quan trọng tại địa
phương như các chủ trương, tổ chức thực hiện nhiệm vụ các lĩnh vực ở địa
phương.
- Các cơ quan hành pháp còn gọi là các cơ quan hành chính nhà nước
hay cơ quan quản lý nhà nước bao gồm: Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang
bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, ủy ban nhân dân các cấp và các cơ quan trực
thuộc. Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, chịu sự giám sát của
Quốc hội. Ủy ban nhân dân các cấp là cơ quan hành chính ở địa phương. Hoạt
động của các cơ quan hành chính nhà nước vừa có tính chất chấp hành vừa có
tính chất điều hành, chỉ huy. Chính phủ nắm quyền hành chính nhà nước cao
nhất bao gồm quyền ban hành các văn bản pháp quy, quyền quản lý các công
việc của Nhà nước, tổ chức và điều hành nền hành chính nhà nước. Ủy ban