ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-------------------------------------------------

DƢƠNG VĂN ĐẠI

VAI TRÒ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN ĐANG CHẤP HÀNH ÁN
TẠI CÁC TRẠI GIAM THUỘC BỘ CÔNG AN
(Nghiên cứu trƣờng hợp trại giam Nam Hà)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-------------------------------------------------

DƢƠNG VĂN ĐẠI

VAI TRÒ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN ĐANG CHẤP HÀNH ÁN
TẠI CÁC TRẠI GIAM THUỘC BỘ CÔNG AN
(Nghiên cứu trƣờng hợp trại giam Nam Hà)

Chuyên ngành

: Xã hội học


Quốc gia Hà Nội) đã tạo mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành luận án.
Đặc biệt, tôi chân thành cảm tạ GS.TS Tô Duy Hợp và PGS.TS Nguyễn
Thị Kim Hoa - Những ngƣời hƣớng dẫn khoa học, đã giúp đỡ tận tình, đầy
trách nhiệm để tôi hoàn thành tốt luận án và trƣởng thành về khoa học.
Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Tổng cục Cảnh sát Thi hành án
hình sự và Hỗ trợ tƣ pháp, Đảng uỷ, lãnh đạo Cục Tham mƣu, và các đồng
nghiệp nơi tôi công tác - đã giúp đỡ, động viên quý báu trong suốt quá trình
học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án.
Luận án này sẽ trở nên vô nghĩa nếu không có sự tạo điều kiện và giúp
đỡ trong việc thu thập thông tin của lãnh đạo Trại giam Nam Hà. Tôi bày tỏ
lòng biết ơn sâu sắc đến lãnh đạo và cán bộ chiến sĩ Trại giam Nam Hà.
Đặc biệt qua đây tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với đại gia đình tôi và
những bạn hữu luôn động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành tốt luận án.
Tôi xin trân trọng cảm ơn tất cả!
Tác giả

Dƣơng Văn Đại


MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU ............................................................ Error! Bookmark not defined.
1. Lí do chọn đề tài............................................ Error! Bookmark not defined.
2. Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của đề tài ......... Error! Bookmark not defined.
3. Mục đích nghiên cứu .................................... Error! Bookmark not defined.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu.................................... Error! Bookmark not defined.
5. Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứuError! Bookmark not defined.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu .............................. Error! Bookmark not defined.
7. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và khung phân tích .......... Error!
Bookmark not defined.

defined.
2.2.3. Lí thuyết gán nhãn ............................ Error! Bookmark not defined.
2.2.4. Lí thuyết Xung đột ............................ Error! Bookmark not defined.
2.3. Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà
nƣớc về công tác giáo dục phạm nhân............. Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Truyền thống dân tộc, tƣ tƣởng bao dung của Chủ tịch Hồ Chí Minh
..................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Chính sách hình sự về giáo dục cải tạo phạm nhânError! Bookmark not
defined.
2.3.3. Các nguyên tắc cơ bản trong giáo dục pháp luậtError!

Bookmark

not

defined.
2.4. Đặc điểm phạm nhân đang chấp hành án tại các trại giam, đặc điểm, địa bàn
nghiên cứu. ........................................................ Error! Bookmark not defined.
2.4.1. Vài nét về điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của các trại giam thuộc Bộ
Công an ....................................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.2. Tình hình phạm nhân đang chấp hành án tại các trại giam ....... Error!
Bookmark not defined.
2.4.3. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu (Trại giam Nam Hà)Error! Bookmark not
defined.
Chƣơng 3. THỰC TRẠNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI PHẠM
NHÂN QUA KHẢO SÁT TẠI TRẠI GIAM NAM HÀError! Bookmark not
defined.
3.1. Nội dung, hình thức, phƣơng pháp giáo dục pháp luậtError! Bookmark not
defined.



4.3.3. Nâng cao trình độ kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ sƣ phạm của đội
ngũ cán bộ làm công tác giáo dục pháp luật cho phạm nhânError! Bookmark
not defined.
4.3.4. Đổi mới giáo dục pháp luật cho phạm nhânError!

Bookmark

not

defined.
4.3.5. Có chế tài khen thƣởng kịp thời - kỷ luật nghiêm minh đối với phạm nhân
trong quá trình giáo dục pháp luật .............. Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ........................................................ Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN……………………………………………………...……151
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 9
PHỤ LỤC ........................................................... Error! Bookmark not defined.


Danh mục các ký hiệu và chữ cái viết tắt

ANQG:

An ninh quốc gia

BGD&ĐT:

Bộ Giáo dục và Đào tạo


Tổng cục Cảnh sát Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tƣ pháp

TTHS:

Tố tụng hình sự

TTLT:

Thông tƣ liên tịch

THAHS:

Thi hành án hình sự


Danh mục các bảng
Bảng 2.1. Cơ cấu phạm nhân theo tội danh ... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.2. Cơ cấu phân loại phạm nhân theo nghề nghiệp trƣớc khi vào trạiError!
Bookmark not defined.
Bảng 2.3. Cơ cấu phạm nhân có tiền án, tiền sự Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.4. Cơ cấu phạm nhân theo độ tuổi ...... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.1. Các nhóm phạm nhân đƣợc học pháp luậtError!

Bookmark

not

defined.
Bảng 3.2. Các nội dung giáo dục pháp luật của phạm nhân đƣợc học trong thời
gian chấp hành án phạt tù ............................... Error! Bookmark not defined.

các nhóm phạm tội .......................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 4.10. Số phạm nhân vi phạm Nội quy trại giamError!

Bookmark

not

defined.
Danh mục hình vẽ, biểu đồ
Biểu đồ 2.1. Mức độ gia tăng phạm nhân chấp hành án tại các trại giam Error!
Bookmark not defined.
Biểu đồ 2.2. Cơ cấu trình độ học vấn của phạm nhân ... Error! Bookmark not
defined.
Biểu đồ 3.1. Hình thức giáo dục pháp luật cá biệt (lƣợt phạm nhân) ...... Error!
Bookmark not defined.
Biểu đồ 3.2. Thời gian giáo dục cho phạm nhânError! Bookmark not defined.
Biểu đồ 3.3. Cơ cấu về tội danh ...................... Error! Bookmark not defined.
Biểu đồ 3.4. Phân loại mức án ........................ Error! Bookmark not defined.
Biểu đồ 3.5. Cơ cấu phân loại phạm nhân có tiền án .... Error! Bookmark not
defined.
Biểu đồ 3.6. Trình độ học vấn của phạm nhân Error! Bookmark not defined.
Biểu đồ 3.7. Nghề nghiệp của phạm nhân trƣớc khi vào trạiError! Bookmark not
defined.
Biểu đồ 3.8. Trình độ chuyên môn của cán bộ giáo dục Error! Bookmark not
defined.


Biểu đồ 4.1. Tỷ lệ phạm nhân xâm phạm an ninh quốc gia đang chấp hành án tại
Trại giam Nam Hà với tỷ lệ phạm nhân phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia đang
chấp hành án tại các trại giam trong toàn quốc.Error! Bookmark not defined.

8. Bộ Công an (1998), Từ điển Bách khoa Công an nhân dân, Nxb Công an nhân
dân, Hà Nội.
9. Bộ Công an (2012), Tài liệu tập huấn chuyên sâu Luật Thi hành án hình sự và
các văn bản pháp luật có liên quan, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
10. Bộ Công an - Bộ Quốc phòng - Bộ Tƣ pháp - Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012),
Thông tư liên tịch số 02/2012/TTLT-BCA-BQP-BTP-BGDĐT Hướng dẫn việc
tổ chức dạy văn hoá, giáo dục pháp luật, giáo dục công dân, phổ biến thông tin
thời sự, chính sách và thực hiện chế độ sinh hoạt, giải trí cho phạm nhân, Hà
Nội.
11.Bộ Nội vụ (1997), Những văn bản của Nhà nước về an ninh, trật tự (19451954), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
12.Các Mác - Phri-đrích Ăng-ghen (1980), Tuyển tập (gồm 6 tập), Tập I, Nxb Sự
thật, Hà Nội.
13. C.Mác - Phri-đrích Ăng-ghen (1981), Tuyển tập (gồm 6 tập), Tập II, Nxb Sự
thật, Hà Nội.


14. C.Mác - Phri-đrích Ăng-ghen (1983), Tuyển tập (gồm 6 tập), Tập V, Nxb Sự
thật, Hà Nội.
15. C.Mác - Ph.Ănghen (1998), Về quyền con người, Nxb Chính trị quốc gia Hà
Nội, Hà Nội.
16. Lê Cảm (2001), Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam (phần chung), Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
17. Trần Đức Châm (2002), Thanh, thiếu niên làm trái pháp luật thực trạng và giải
pháp, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
18. Trần Đức Châm (2013), Xã hội học pháp luật, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
19. Phạm Đình Chi (2005), Tội phạm ở lứa tuổi vị thành niên, Luận án Tiến sĩ Xã
hội học, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
20. Đỗ Bá Cở (2000), Hoạt động của các lực lượng công an nhân dân trong phòng
ngừa người chưa thành niên phạm tội trong tình hình hiện nay, Luận án Tiến sĩ
Luật học, Trƣờng Đại học Cảnh sát nhân dân, Hà Nội.

hình sự, công tác tái hoà nhập cộng đồng (1993 - 2012), Hà Nội.
34. Emile Durkheim (Nguyễn Gia Lộc dịch) (1993), Các qui tắc của phương pháp
xã hội học, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
35. Nguyễn Tĩnh Gia, Mai Đình Chiến (2006), Vận dụng học thuyết Mác để xây
dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
36. Gunter Endrweit và G.Trommsdorff (2002), Từ điển Xã hội học, Nxb Thế giới,
Hà Nội.
37. Gunter Endrweit (chủ biên) (Nguỵ Hữu Tâm dịch) (1999), Các lí thuyết xã hội
học hiện đại, Nxb Thế giới, Hà Nội.
38. Vũ Quang Hà - Nguyễn Thị Hồng Xoan (2002), Xã hội học đại cương, Nxb
Đại học quốc gia, Hà Nội.


39. Phạm Minh Hạc (2010), Giá trị học, Nxb Dân trí, Hà Nội.
40. Hermann Korte (Nguyễn Liên Hƣơng dịch) (1997), Nhập môn lịch sử xã hội
học, Nxb Thế giới, Hà Nội.
41. Helmut Kromrey (1999), Nghiên cứu xã hội thực nghiệm, Nxb Thế giới, Hà
Nội.
42. Nguyễn Ngọc Hòa (2008), Tội phạm và cấu thành tội phạm, Nxb Công an nhân
dân, Hà Nội.
43. Trần Quốc Hoàn (2011) Về công tác Công an, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
44. Học viện Cảnh sát nhân dân (2010), Giáo trình tổ chức thực hiện chính sách
của Nhà nước đối với phạm nhân, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
45. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2005), Tập bài giảng về Nhà nước
và Pháp luật, Tập 1, Nxb Lí luận Chính trị, Hà Nội.
46. Hội đồng Trung ƣơng chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa
học Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh (2004), Giáo trình Lịch sử Đảng cộng
sản Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
47. Tô Duy Hợp (1997) Ninh Hiệp truyền thống và phát triển, Nxb Chính trị quốc
gia Hà Nội, Hà Nội.

63. Kulcsar Kalman (Đức Uy dịch) (1999), Cơ sở xã hội học pháp luật, Nxb Giáo
dục, Hà Nội.
64. Tƣơng Lai (chủ biên) (1994), Xã hội học từ nhiều hướng tiếp cận và những
thành tựu bước đầu, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
65. Nguyễn Duy Lãm (1997), Một số vấn đề về phổ biến giáo dục pháp luật trong
giai đoạn hiện nay, Nxb Thanh niên, Hà Nội.
66. Nguyễn Lân (2000), Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội.


67. Thanh Lê - Tuệ Nhân (2000), Xã hội học chuyên biệt, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội.
68. Thanh Lê (2002), Xã hội học tội phạm, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
69. Thanh Lê (2002), Lịch sử xã hội học, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
70. Nguyễn Đình Lộc, Ý thức pháp luật và giáo dục ý thức pháp luật ở Việt Nam,
Luận án Phó Tiến sĩ Luật học, Hà Nội.
71. Nguyễn Đình Đặng Lục (2005), Vai trò của pháp luật trong quá trình hình
thành nhân cách, Nxb Tƣ pháp, Hà Nội.
72. Trần Công Lí (2009), Giáo dục ý thức pháp luật cho cán bộ, công chức ở Việt
Nam hiện nay, Luận án Tiến sĩ Quản lí hành chính công, Hà Nội.
73. Dƣơng Thanh Mai (1996), Giáo dục pháp luật qua hoạt động tư pháp - hình
thức đặc thù giáo dục pháp luật, Luận án Tiến sĩ Luật học, Hà Nội.
74. Dƣơng Tuyết Miên (2012), Giáo trình tội phạm học, Nxb Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
75. Dƣơng Tuyết Miên (2012), Nhập môn tội phạm học, Nxb Công an nhân dân,
Hà Nội.
76. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 4, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
77. Hồ Chí Minh (1986), Toàn tập, Tập 6, Nxb Sự thật, Hà Nội.
78. Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập, Tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
79. Hồ Chí Minh (2003), Toàn tập, Tập 12, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

Hà Nội, tr 13-14.
93. Phan Xuân Sơn (2008), Hoàn thiện môi trường giáo dục trại giam, Đề tài khoa
học cấp Bộ, Hà Nội.
94. Stanislan Kowalski (Thanh Lê dịch) (2003), Xã hội học giáo dục và giáo dục
học, Nxb Đại học quốc gia Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh.


95. Nguyễn Quốc Sửu (2010), Giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ công chức
hành chính trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Luật học, Hà Nội.
96. Nguyễn Đình Tấn (2000), Xã hội học trong quản lí, Nxb Học viện Chính trị
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
97.Mai Kim Thanh (2011), Giáo trình Xã hội học Văn Hóa, Nxb Giáo dục Việt
Nam, Hà Nội.
98.Nguyễn Ngọc Thanh - Nguyễn Thế Thắng (2004), Tập bài giảng xã hội học,
Nxb Thống kê, Hà Nội.
99.Hà Nhật Thăng - Đào Thanh Âm (1997), Lịch sử giáo dục thế giới, Nxb Giáo
dục, Hà Nội.
100. Hoàng Bá Thịnh (2008), Giáo trình xã hội học về giới, Đại học Quốc gia Hà
Nội, Hà Nội.
101. Hồ Diệu Thuý (2000), Điểm qua các lí thuyết xã hội học về lệch lạc và tội
phạm, Tạp chí xã hội học (1), tr. 97-101.
102. Trần Quang Tiệp (2003), Lịch sử Luật hình sự Việt Nam, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
103. Tony Bilton, Kevnvin Bonnett, Philip Jones, Ken Sheard (1996), Nhập môn
xã hội học, Nxb Thông tin, Hà Nội.
104. Tổng cục Cảnh sát nhân dân (1994), Tệ nạn xã hội ở Việt nam - thực trạng,
nguyên nhân, giải pháp, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
105. Tổng cục Cảnh sát Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tƣ pháp (2010), Báo cáo
công tác giáo dục trại giam Nam Hà từ năm 2010, Hà Nam.

luật, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
118. Nguyễn Thanh Tùng (2003), Kết quả điều tra thực trạng môi trường và chất
thải ở các trại giam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.


119. Nguyễn Bằng Tƣờng (2010), Giới thiệu tác phẩm Nguồn gốc của gia đình,
của chế độ tư hữu và của Nhà nước của Ăngghen, Nxb Chính trị quốc gia Hà
Nội, Hà Nội.
120. Viện Khoa học xã hội (2004), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội.
121. Nguyễn Quang Uẩn - Nguyễn Thạc - Mai Trang (1995), Giá trị - định hướng
giá trị nhân cách và giáo dục giá trị, Đề tài KX - 07 - 04, Hà Nội.
122. Uỷ ban nhân dân tỉnh Hà Nam (2014), Hội nghị sơ kết 3 năm thực hiện Nghị
định số 80/2011/NĐ-CP của Chính phủ biểu dương tập thể, cá nhân tiêu biểu
thực hiện công tác tái hoà nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án
phạt tù (2011-2014), Hà Nam.
123. V.Đô-bơ-ri-a-nốp (1985), Xã hội học Mác - Lê nin, Nxb Thông tin lí luận, Hà
Nội.
124. Trƣơng Văn Vĩ (2013), Sai lệch xã hội trong xã hội học của Emile Durkheim,
Luận án tiến sĩ Xã hội học, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
125. V.I.Lênin (1981), Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Matxcơva.
126. Phạm Viết Vƣợng (2000), Giáo dục học, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà
Nội.
127. Nguyễn Xuân Yêm (2001), Tội phạm học hiện đại và phòng ngừa tội phạm,
Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
128. Nguyễn Xuân Yêm (2009), Chương trình 4 giảm tội phạm, ma tuý, mại dâm,
tai nạn giao thông thời hội nhập, Nxb Thông tin và truyền thông, Hà Nội.


Tiếng Anh