ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

PHAN HỒNG DƢƠNG

PHÂN CẤP QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – NĂM 2005


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

PHAN HỒNG DƢƠNG
PHÂN CẤP QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƢỚC VÀ PHÁP
LUẬT
MÃ SỐ: 60101

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN ĐĂNG DUNG

HÀ NỘI - NĂM 2005


MỤC LỤC

6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

4

Chƣơng 1.

5

Cơ sở lý luận của phân cấp quản lý nhà nƣớc về giáo dục và đào tạo
1.1. Quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

5

1.1.1. Khái niệm quản lý nhà nước

5

1.1.2. Khái niệm quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

8

1.1.3. Nội dung cơ bản của quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

10

1.2. Phân cấp quản lý nhà nước và phân cấp quản lý nhà nước về giáo

14

dục và đào tạo


62

2.2. Khái quát thực trạng phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào

64

tạo
2.3. Phân cấp quản lý nhà nước về chuyên môn, nghiệp vụ

66

2.4. Phân cấp quản lý nhà nước về tổ chức và nhân sự

70

2.5. Phân cấp quản lý nhà nước về tài chính và ngân sách

77

Chƣơng 3.

82

Các giải pháp nhằm đổi mới, tăng cƣờng phân cấp
quản lý nhà nƣớc về giáo dục và đào tạo
3.1. Những định hướng cơ bản về phân cấp quản lý nhà nước

82


94


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu
nêu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất cứ công trình
nào.

Hà Nội, tháng 9/2005
Ngƣời cam đoan

Phan Hồng Dƣơng


LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:
- Ban Chủ nhiệm Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, các Thầy, Cô
giáo đã giảng dạy, quan tâm và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập.
- Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Đăng Dung – người Thầy đã trực tiếp
giảng dạy và hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận
văn tốt nghiệp.
- Lãnh đạo Trường Cán bộ quản lý Giáo dục và Đào tạo, cùng các đồng
nghiệp ở Trường và các Sở Giáo dục và Đào tạo đã góp ý, tạo điều kiện cho
tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận văn tốt nghiệp.
Mặc dù đã rất cố gắng song luận văn vẫn không tránh khỏi thiếu sót.
Kính mong được sự góp ý của các Thầy, Cô giáo, các bạn đồng nghiệp để kết
quả nghiên cứu được hoàn hảo hơn./.

Hà Nội, tháng 9/2005
TÁC GIẢ

với yêu cầu phát triển nền kinh tế nhiều thành phần và đa dạng hoá các quan hệ
xã hội với đặc điểm tính chất của mỗi địa phương, mỗi vùng lãnh thổ.
Cùng với sự chuyển đổi từ cơ chế quản lý hành chính tập trung bao cấp
sang cơ chế thị trường có định hướng XHCN thì tất yếu cơ chế quản lý nhà
nước về giáo dục và đào tạo cũng phải thay đổi theo. Bên cạnh đó sự phát
triển của nền kinh tế thị trường nhiều thành phần đã tạo được nhiều nguồn lực
mới cho sự phát triển và cũng đã đặt ra những nhu cầu đa dạng đối với giáo
dục và đào tạo. Sự phát triển khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông
tin, sự toàn cầu hoá về kinh tế và những biến động phức tạp của tình hình
quốc tế đòi hỏi người lao động cần có tư duy mới, phẩm chất mới, kỹ năng
mới, thói quen mới… Sự đòi hỏi phong phú đa chiều tất yếu sẽ dẫn đến xu
hướng xã hội hoá giáo dục và đào tạo. Sự phát triển đa dạng sẽ nẩy sinh
những mối liên hệ mới, liên hệ dọc sẽ giảm đi, liên hệ ngang sẽ tăng thêm, cơ
chế chỉ huy quá tập trung và chính sách bao cấp sẽ không còn thích hợp.
Trước những đòi hỏi mới rất đa dạng của đời sống kinh tế xã hội, công tác
quản lý xã hội nói chung và quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo nói riêng
cần được phân cấp.
1.2. Cơ sở thực tế
Ở Việt Nam, vấn đề phân cấp không phải là vấn đề mới về lý luận cũng
như về thực tiễn. Về mặt thực tiễn, từ khi thành lập nhà nước mới, để tổ chức
quản lý đất nước, xã hội, tuỳ tình hình từng thời kỳ, chúng ta đã có sự kết hợp
giữa quản lý tập trung với phân cấp. Tuy nhiên do đặc thù của quản lý đất
nước thời chiến, sau đó là thời kỳ quản lý kế hoạch hoá tập trung bao cấp nên
phương thức quản lý, điều hành nhà nước ta mang đậm tính tập trung cao độ.
Bước ngoặt “Đổi mới”, chuyển sang quản lý đất nước trong điều kiện hoà
bình; dân trí, dân chủ phát triển; mở cửa hội nhập trên nền tảng phát triển nền
kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, thì vấn đề phân cấp lại


trở thành một vấn đề mới, nổi cộm, bức xúc cần phải được nghiên cứu một

3. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU.
Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo giữa trung ương và địa phương.
4. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.
- Hệ thống hoá cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu.
- Khảo sát, phân tích, đánh giá về thực trạng phân cấp quản lý nhà nước
về giáo dục và đào tạo
- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà
nước về giáo dục và đào tạo
5. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
Đề tài sử dụng 3 nhóm phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:
- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu các đường lối,
chính sách của Đảng, Pháp luật của Nhà nước, các luận thuyết khoa học có
liên quan đến phân cấp quản lý nhà nước giáo dục và đào tạo.
- Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát, điều tra, thu
thập các dữ liệu thực tiễn liên quan đến đề tài để từ đó phân tích, tổng hợp
đánh giá thực trạng vấn đề nghiên cứu.
- Nhóm các phương pháp nghiên cứu bổ trợ khác: Phương pháp toán
thống kê; Phương pháp dự báo; Phương pháp so sánh ... để phân tích và tổng
hợp các kết quả nghiên cứu.
6. GIỚI HẠN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

- Nội dung của phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo rất
rộng và phức tạp, trong khuôn khổ của luận văn này tác giả chỉ tập trung


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt:
1. Bộ Nội vụ Ban Chủ nhiệm CT 121 Báo cáo thực hiện đề ấn phân cấp
quản lý nhà nước trung ương, địa phương, Hà Nội 2005.
2. Chiến lược phát triển giáo dục 2001 –2010. NXB Giáo dục, Hà Nội –2002.

sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam năm 1992.
19. Nghị định số 86/2002/NĐ-CP của Chính phủ ngày 05/11/2002 quy
định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ, cơ quan
ngang Bộ.
20. Nghị định số 85/2003/NĐ- CP của Chính phủ ngày 18/7/2003 quy
định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Giáo dục và
Đào tạo.
21. Nghị quyết số 90/CP ngày 21/8/1997 của Chính phủ về phương
hướng và chủ trương xã hội hoá các hoạt động giáo dục, y tế, văn hoá
22. Nghị quyết của Chính phủ số 08/2004/NQ- CP ngày 30/6/2004 về
tiếp tục đẩy mạnh phân cấp quản lý nhà nước giữa Chính phủ và chính quyền
tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
23. Nguyễn Hải Hà, “Về vấn đề phân cấp quản lý hành chính”, Tạp chí
Nhà nước và Pháp luật số 1/2001.


24. Nguyễn Khánh, Đổi mới, hoàn thiện tổ chức bộ máy, phương thức
hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước các cấp, Tạp chí Cộng sản số 35,
tháng 12/2002.
25. Pháp lệnh cán bộ, công chức năm 1998; 2003.
26. Phân cấp quản lý hành chính chiến lược cho các nước đang phát
triển. NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội,2002.
27. PGS. TS Đặng Bá Lãm: Quản lý nhà nước về giáo dục lý luận và
thực tiễn. NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005.
28. PGS. TS Võ Kim Sơn: Phân cấp quản lý nhà nước lý luận và thực
tiễn. NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2004.
29. GS. Đoàn Trọng Truyến: Nhà nước và tổ chức hành pháp của các
nước tư bản. NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1993.
30. Văn phòng Chính phủ: Cơ sở khoa học của việc tăng cường phân cấp


Cooperation

and

Development

(

OECD)

coutries

(Hood,1995,1996, Kickert et al 1997).
38. Reinventing government (Osborne and Gaebler,1993)
39. UNDP, Decentralized Governance Programme: Strengthening
Capacity for People – Centered Development, Management Development and
Governance Division, Bureau for Development Policy, September 1997.
40. UNDP, Decentralized Governance Monograph; A Global Sampling
of Experiences, Management Development and Governance Division, Bureau
for Policy Development, April 1998.