VIỆN HÀN LÂM
4
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
--------***--------

LÊ VĂN THANH
LỜI CẢM ƠN

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI TỪ THỰC TIỄN
HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH

Chuyên ngành : Chính sách công
Mã số
: 60.38.04.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN CHIẾN THẮNG

HÀ NỘI, năm 2016


LỜI CẢM ƠN
Công trình nghiên cứu “Thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới
từ thực tiễn huyện An Lão, tỉnh Bình Định” được hoàn thành cùng với sự nỗ
lực cố gắng của bản thân, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành và biết ơn
sâu sắc đến thầy giáo hướng dẫn khoa học TS. Nguyễn Chiến Thắng, người
đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn này.



MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI .................................................................. 6
1.1. Một số vấn đề lý luận về thực hiện chính sách xây dựng nông thôn
mới ..................................................................................................................... 6
1.2. Ý nghĩa, tầm quan trọng và yêu cầu thực hiện chính sách xây dựng
nông thôn mới ................................................................................................... 8
1.3. Các bước tổ chức thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới ........... 11
1.4. Chính sách xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam ................................... 14
1.5. Những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách xây dựng nông
thôn mới ......................................................................................................... 19
1.6. Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới của một số địa phương và bài
học rút ra.......................................................................................................... 28
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY
DỰNG NÔNG THÔN MỚI HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH ...... 35
2.1. Tổng quan các chính sách về xây dựng nông thôn mới do tỉnh Bình
Định ban hành ................................................................................................. 35
2.2. Tổ chức thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện An
Lão ................................................................................................................... 37
2.3. Đánh giá thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện An
Lão ................................................................................................................... 56
CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THỰC HIỆN CHÍNH
SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI.................................................... 64
3.1. Mục tiêu, quan điểm xây dựng nông thôn mới ........................................ 64


3.2. Các giải pháp tăng cường hiệu quả thực hiện chính sách xây dựng

CSHT

Cơ sở hạ tầng

CT

Chỉ thị

ĐVT

Đơn vị tính

HĐND

Hội đồng nhân dân

HTX

Hợp tác xã

KHXH

Khoa học xã hội

MTQG

Mục tiêu Quốc gia

NĐ


TTg

Thủ tướng Chính phủ

SX

Sản xuất

UBND

Uỷ ban nhân dân


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu

Tên bảng

bảng

Trang

Tổng hợp kết quả thực hiện theo các tiêu chí xây
2.1

dựng NTM ở huyện An Lão (tính đến cuối năm
2015)

53




ở nông thôn thành sản xuất hàng hóa thực sự. Một trong những nguyên nhân
cơ bản là chưa định hướng rõ mô hình phát triển, thể hiện ở việc nhận thức
chưa thấu đáo các vấn đề như: Tầm nhìn (mục tiêu), mô hình phát triển, các
nguồn lực và thiếu sự xác định lợi ích thực tế của các bên liên quan trong phát
triển nông nghiệp, nông thôn. Vì vậy, dẫn đến tình trạng thiếu cụ thể, thiếu
tính khoa học trong quy trình hoạch định và triển khai chính sách; có nhiều
chính sách nhưng hiệu quả kinh tế, hiệu ứng xã hội của chính sách không
tương xứng với nguồn lực đầu tư hoặc thiếu bền vững.
Để góp phần khắc phục một cách cơ bản tình trạng trên, đưa Nghị
quyết của Đảng về nông nghiệp, nông thôn đi vào cuộc sống, đẩy nhanh tốc
độ CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn thì việc cần làm trong giai đoạn hiện
nay là xây dựng cho được các mô hình NTM đủ yêu cầu phát huy nội lực,
tiềm năng của nông nghiệp, nông dân, nông thôn đủ điều kiện hội nhập nền
kinh tế thế giới. Trên tinh thần đó, ngày 16 tháng 04 năm 2009, Thủ tướng
Chính phủ đã ký Quyết định số 491/QĐ-TTg về việc ban hành Bộ tiêu chí
Quốc gia về nông thôn mới gồm 19 tiêu chí làm cơ sở cho các bộ, ngành, địa
phương cụ thể hóa và tổ chức thực hiện.
Huyện An Lão, tỉnh Bình Định cũng là một trong những địa phương
của cả nước thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng NTM.
Qua 5 năm triển khai thực hiện, bước đầu cũng đã đạt được những thành tựu
cơ bản, quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung và phát triển
nông nghiệp, nông dân, nông thôn nói riêng; tốc độ tăng trưởng kinh tế năm
sau cao hơn năm trước, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, đời
sống nhân dân được nâng lên rõ rệt, bộ mặt nông thôn được đổi mới, nhân
dân phấn khởi đồng thuận ủng hộ. Tuy nhiên, với đặc thù là huyện miền núi,
nghèo, điểm xuất phát thấp, đồng bảo dân tộc thiểu số chiếm tỷ trọng lớn
trong tổng dân số địa phương, trình độ dân trí còn hạn chế nên việc triển
khai thực hiện NTM trên địa bàn vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế.

NTM tại huyện An Lão, tỉnh Bình Định.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Vận dụng lý luận về chính sách xây dựng NTM của Việt Nam và thực
tiễn xây dựng NTM ở một số địa phương trong nước, đánh giá thực trạng thực
hiện chính sách xây dựng NTM ở huyện An Lão, tỉnh Bình Định và đề xuất
3


giải pháp tăng cường hiệu quả thực hiện chính sách này.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Hệ thống hóa một số cơ sở lý luận về chính sách xây dựng NTM.
Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách xây dựng NTM ở huyện An
Lão, tỉnh Bình Định; từ đó chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế, bất
cập và nguyên nhân hạn chế của chính sách xây dựng NTM.
Đề xuất các giải pháp tăng cường thực hiện chính sách xây dựng NTM.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là thực hiện chính sách xây dựng
NTM ở huyện An Lão, tỉnh Bình Định.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi không gian: huyện An Lão, tỉnh Bình Định.
Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách xây dựng
NTM giai đoạn 2011-2015 và đề xuất định hướng, giải pháp tăng cường thực
hiện chính sách xây dựng NTM.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà
nước về xây dựng NTM.


CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN
CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
1.1. Một số vấn đề lý luận về thực hiện chính sách xây dựng nông
thôn mới
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1.1. Khái niệm nông thôn
Đến nay, khái niệm Nông thôn được hiểu thống nhất theo quy định tại
Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và
Phát triển nông thôn là: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành,
nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là
UBND xã". [31]
1.1.1.2. Khái niệm nông thôn mới (NTM)
NTM là nông thôn mà trong đó đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của
người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn
và thành thị. Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên
tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn.
Nghị quyết số 26-NQ/TW xác định "Xây dựng nông thôn mới có kết
cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức
sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ,
đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân
tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính
trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường". [17]
Mô hình NTM là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu
tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông
thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô

6




phương nhằm xây dựng nông thôn theo những tiêu chí mới, hướng đến mục
tiêu “Xây dựng nền nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại, đồng thời
phát triển mạnh công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn; Xây dựng kết cấu hạ
tầng kinh tế - xã hội nông thôn gắn với phát triển các đô thị; Nâng cao đời
sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn, nhất là vùng khó khăn; Đổi
mới và xây dựng các hình thức tổ chức sản xuất, dịch vụ có hiệu quả ở nông
thôn; Phát triển nhanh nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng khoa học, công
nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, tạo đột phá để hiện đại hoá nông nghiệp, công
nghiệp hoá nông thôn; Đổi mới mạnh mẽ cơ chế, chính sách để huy động cao
các nguồn lực, phát triển nhanh kinh tế nông thôn, nâng cao đời sống vật
chất, tinh thần của nông dân; Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của
Nhà nước, phát huy sức mạnh của các đoàn thể chính trị - xã hội ở nông thôn,
nhất là hội nông dân”.
1.2. Ý nghĩa, tầm quan trọng và yêu cầu thực hiện chính sách xây
dựng nông thôn mới
1.2.1. Ý nghĩa, tầm quan trọng của việc thực hiện chính sách xây dựng
nông thôn mới
1.2.1.1. Thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới là nhằm biến ý
đồ chính sách thành hiện thực
Trong quản lý, điều hành nền kinh tế nhiều thành phần hoạt động theo
cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhà nước phải đối xử với
nhiều đối tượng có quan hệ khác nhau. Có những đối tượng quan hệ với Nhà
nước là đồng sở hữu như các thành phần kinh tế Nhà nước; có những đối
tượng mà tính chất sở hữu gần với sở hữu nhà nước, được nhà nước kết hợp
với thành phần kinh tế nhà nước để xây dựng thành nền tảng của nền kinh tế.
Trong hệ thống các thành phần hiện có, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo.
Trong quản lý xã hội, công cụ nhà nước được dùng để chuyển tải thái độ ứng



9


tập thể nên không thể tránh khỏi sự ảnh hưởng của ý chí chủ quan. Không
phải ý chí chủ quan chỉ ảnh hưởng đến quá trình hoạch định chính sách mà
còn tác động qua nhiều quá trình phân tích, dự báo, lựa chọn để có được mục
tiêu, biện pháp chính sách. Đồng thời, các quá trình kinh tế - xã hội thường
xuyên vận động phát triển, trong khi chính sách được hoạch định lại dựa chủ
yếu vào thực trạng của môi trường sống và có khoảng cách khá lớn về thời
gian kể từ khi hoạch định đến lúc thực hiện. Những điều chỉnh bổ sung về
mục tiêu hay biện pháp chính sách trong quá trình thực thi, chính là hoạt
động hoàn chỉnh những chính sách đang có và góp phần đúc rút kinh nghiệm
cho hoạch định các chính sách kỳ sau.
1.2.2. Yêu cầu đối với việc thực hiện chính sách xây dựng nông thôn
mới
1.2.2.1. Yêu cầu thực hiện mục tiêu
Thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới là nhằm thực hiện
những mục tiêu của chính sách đã đưa ra đảm bảo hoàn thành đúng định
hướng, mục tiêu và thời gian xác định.
1.2.2.2. Yêu cầu đảm bảo tính hệ thống
Trong hoạt động quản lý của Nhà nước thì mọi hoạt động phải đảm
bảo tính thống nhất, hệ thống từ trung ương đến cơ sở cả về cách tổ chức
thực hiện và các văn bản chỉ đạo điều hành. Thực hiện chính sách xây dựng
NTM cũng vậy, phải đảm bảo tính hệ thống trong tất các bước của quy trình
trình thực hiện ở các cấp mới hoàn thành tốt kế hoạch đề ra.
1.2.2.3. Yêu cầu các cơ quan nhà nước phải đảm bảo tính pháp lý,
khoa học và hợp lý trong tổ chức thực hiện chính sách
Trong thực hiện chính sách xây dựng NTM, tất cả các cơ quan nhà
nước phải đảm tuân thủ nghiêm túc tính pháp lý theo quy định của Nhà nước

thực hiện chính sách; Số lượng và chất lượng nguồn nhân lực để tham gia
thực thi chính sách công; Những dự kiến về cơ chế trách nhiệm của cán bộ

11


quản lý và công chức thực thi; Cơ chế tác động giữa các cấp. Kế hoạch dự
kiến các nguồn lực; thời gian triển khai thực hiện
1.3.2. Phổ biến, tuyên truyền chính sách xây dựng nông thôn mới
Sau khi bản kế hoạch được thông qua, các cơ quan trong bộ máy nhà
nước tiến hành tổ chức triển khai thực hiện. Việc trước tiên cần làm trong quá
trình này là truyên truyền vận động nhân dân tham gia thực hiện chính sách.
Đây là một hoạt động quan trọng, có ý nghĩa lớn với cơ quan nhà nước và các
đối tượng thực thi chính sách. Phổ biến, tuyên truyền chính sách tốt giúp cho
các đối tượng chính sách và mọi người dân tham gia thực thi hiểu rõ về mục
đích, yêu cầu của chính sách; về tính đúng đắn của chính sách trong điều kiện
hoàn cảnh nhất định và về tính khả thi của chính sách. Qua đó, để họ tự giác
thực hiện theo yêu cầu quản lý của Nhà nước. Đồng thời còn giúp cho mỗi
cán bộ, công chức có trách nhiệm tổ chức thực thi nhận thức được đầy đủ tính
chất, trình độ, quy mô của chính sách với đời sống xã hội để chủ động tích
cực tìm kiếm các giải pháp thích hợp cho việc thực hiện mục tiêu chính sách
và triển khai thực thi có hiệu quả kế hoạch tổ chức thực hiện chính sách được
giao.
1.3.3. Phân công phối hợp thực hiện chính sách xây dựng nông thôn
mới
Để tổ chức thực hiện chính sách có hiệu quả cần phải có sự phân công,
phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, các ngành, các cấp. Tránh nhiêu khê,
phức tạp dễ dẫn đến chính sách đúng, hợp lý nhưng tổ chức thực hiện kém
hiệu quả, thực hiện sai. Các cơ quan, đơn vị cần có sự phân công phối hợp
thực hiện tốt theo kế hoạch đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê

sách phải thường xuyên theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách,
giúp kịp thời bổ sung và hoàn thiện chính sách. Chấn chỉnh công tác tổ chức
triển khai thực hiện nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực hiện mục tiêu
chính sách.

13


1.3.7. Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm
Là quá trình xem xét, kết luận về chỉ đạo điều hành và chấp hành việc
thực hiện chính sách xây dựng NTM của các đối tượng thực thi chính sách.
Đối tượng được xem xét đánh giá tổng kết là các cơ quan nhà nước từ Trung
ương đến cơ sở.
Đánh giá tổng kết rút kinh nghiệm chính là thước đo kết quả thực hiện
chính sách, thể hiện ở tinh thần hưởng ứng với mục tiêu của chính sách, ý
thức chấp hành các quy định về cơ chế, biện pháp thực hiện mục tiêu chính
sách trong từng điều kiện cụ thể về không gian và thời gian.
1.4. Chính sách xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam
1.4.1. Hệ thống văn bản chính sách đã ban hành về xây dựng nông
thôn mới
Sau khi chủ trương xây dựng NTM được ban hành (Nghị quyết của
Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 về
nông nghiệp, nông dân, nông thôn) đã có các chính sách sau được ban hành
để tổ chức thực hiện:
- Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP ngày 28/10/2008 của Chính phủ Ban
hành chương trình hành động thực hiện Nghị quyết hội nghị lần thứ 7 BCH
TW Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn;
- Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính
phủ về việc Ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM; Quyết định số 342/QĐTTg ngày 20/02/2013 của Thủ tướng Chính phủ về sửa đổi một số tiêu chí
của Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM;

1.4.2. Nội dung thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới
1.4.2.1. Quy hoạch xây dựng nông thôn mới
Quy hoạch xây dựng NTM phải phù hợp với quy hoạch tổng thể

15


phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, từng vùng và quy hoạch phát
triển ngành; gắn liền với định hướng phát triển hệ thống đô thị, các vùng
kinh tế và phù hợp với Bộ tiêu chí quốc gia về NTM; phải xác định cụ thể
định hướng phát triển và đặc trưng của từng khu vực nông thôn; giải quyết
tốt mối quan hệ giữa xây dựng trước mắt với phát triển lâu dài, giữa cải tạo
với xây dựng mới; phù hợp với sự phát triển về kinh tế của địa phương và
thu nhập thực tế của người dân; phải có sự tham gia của người dân, cộng
đồng dân cư, từ ý tưởng quy hoạch đến huy động nguồn vốn, tổ chức thực
hiện và quản lý xây dựng, đảm bảo tính đồng bộ, phù hợp với nguồn vốn
đầu tư và điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương; định hướng, giải pháp,
đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xã hội, môi trường điểm dân cư,
hạn chế tối đa những ảnh hưởng do thiên tai, ngập lũ, nền đất yếu; bảo đảm
hiện đại, văn minh nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa, phong tục tập quán
của từng vùng, miền, từng dân tộc và ổn định cuộc sống dân cư; giữ gìn bảo
tồn di sản và phát huy các giá trị văn hóa vật thể; thích ứng với điều kiện
thiên tai.
1.4.2.2. Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội
Nội dung quan trọng của chính sách xây dựng NTM không chỉ là
xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế-xã hội thiết yếu nhằm thúc đẩy sản xuất phát
triển mà còn có vai trò quan trọng trong việc nâng cao đời sống tinh thần của
người dân. Đó là, việc hoàn thiện đường giao thông đến trụ sở Ủy ban nhân
dân xã, giao thông trên địa bàn xã, các công trình đảm bảo cung cấp điện phục
vụ sinh hoạt và sản xuất, nhu cầu về hoạt động văn hóa, thể thao, việc chuẩn

Phổ cập giáo dục trung học cơ sở được thực hiện theo Quyết định số
26/2001/QĐ- BGD&ĐT ngày 05/7/2001 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo;
tỷ lệ tốt nghiệp trung học cơ sở hàng năm từ 90% (xã đặc biệt khó khăn 70%) trở
lên; tỷ lệ thanh, thiếu niên từ 15 đến hết 18 tuổi có bằng tốt nghiệp trung học cơ
sở và trung học phổ thông từ 80% (xã đặc biệt khó khăn 70%) trở lên.

17


1.4.2.7. Phát triển y tế, chăm sóc sức khoẻ cư dân nông thôn
Tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia trong lĩnh vực y tế,
chủ động phòng, chống một số bệnh xã hội, bệnh dịch nguy hiểm. Phát hiện
sớm và dập tắt dịch kịp thời, không để dịch lớn xảy ra. Giảm tỷ lệ mắc bệnh,
chết do một số bệnh xã hội, bệnh dịch nguy hiểm, góp phần thực hiện công
bằng xã hội trong chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống. Hình
thành hệ thống chăm sóc sức khỏe đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở, nâng
cao ý thức giữ gìn sức khỏe của nhân dân, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH, xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc.
1.4.2.8. Xây dựng đời sống văn hoá, thông tin và truyền thông nông thôn
Tiếp tục thực hiện Chương trình văn hoá, đáp ứng yêu cầu Bộ tiêu chí
quốc gia NTM; thực hiện thông tin và truyền thông nông thôn. Có chính sách
hỗ trợ nhà văn hoá xã, thôn và bưu điện đạt chuẩn.
1.4.2.9. Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn
Nội dung được xác định, tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu
Quốc gia về nước sạch, vệ sinh môi trường nông thôn, nhằm cải thiện điều
kiện cung cấp nước sạch, vệ sinh, nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi vệ
sinh, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, góp phần nâng cao sức khỏe, chất lượng
sống cho người dân nông thôn; xây dựng, cải tạo, nâng cấp hệ thống tiêu thoát
nước trong thôn, xóm; xây dựng các điểm thu gom, xử lý rác thải ở các xã;
chỉnh trang, cải tạo nghĩa trang; cải tạo, xây dựng các ao, hồ sinh thái trong