VIỆN HÀN LÂM

KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÕ THỊ HỒNG

GIÁM SÁT THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
TỪ THỰC TIỄN HUYỆN TÂY GIANG,
TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, năm 2016


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ................................................................................................................. 1
CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT THỰC HIỆN
CHÍNH SÁCH CÔNG Ở VIỆT NAM .................................................................. 8
1.1. Khái niệm giám sát thực hiện chính sách công ................................................. 8
1.2. Vị trí, vai trò của giám sát thực hiện chính sách công ..................................... 9
1.3. Mục đích của giám sát thực hiện chính sách công ........................................... 10
1.4. Bản chất của giám sát thực hiện chính sách công ............................................ 11
1.5. Chức năng, hình thức, công cụ của giám sát thực hiện chính sách công .......... 11
1.6. Nguyên tắc giám sát thực hiện chính sách công .............................................. 14
1.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến giám sát thực hiện chính sách công ...................... 14
1.8. Chủ thể hoạt động giám sát thực hiện chính sách công ................................... 16
1.9. Bảo đảm hiệu quả hoạt động giám sát thực hiện chính sách công .................. 24
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG GIÁM SÁT THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH

Hợp tác xã

QCDC

Quy chế dân chủ

SPSS

Chương trình máy tính phục vụ công tác thống kê

THT

Tổ hợp tác

UBMTTQVN

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

UBND

Ủy ban nhân dân


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới trong giai đoạn hiện nay, việc ban
hành chính sách thực ra là cụ thể hóa đường lối chính trị của đảng cầm quyền.
Tại Việt Nam với tính chất là đảng cầm quyền duy nhất, các Chính sách công
là sự cụ thể hóa chủ trương đường lối của Đảng Cộng sản, yếu tố kỹ thuật và
yếu tố chính trị trong chính sách công là không tách rời. Vì thế nên vấn đề cần

cấp xã, chưa tập trung vào các vấn đề mang tính bức xúc ở địa phương. Trong
thực hiện giám sát vẫn còn có sự nể nang, ngại va chạm nên hiệu lực và hiệu
quả giám sát chưa cao. Có những yêu cầu, kiến nghị sau giám sát chậm được
khắc phục, một số cơ quan, tổ chức cá nhân giải quyết các yêu cầu, kiến nghị
của đoàn giám sát còn chậm hoặc không triển khai, không báo cáo kết quả
thực hiện theo luật định.
Để hoạt động giám sát chính sách công đem lại hiệu quả trong thời gian
đến, thì việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng giám sát thực hiện chính sách
công đối với cả nước nói chung và huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam nói
riêng là thật sự cần thiết. Hiệu quả của hoạt động giám sát phải được phân
tích, đánh giá tích cực, đầy đủ và phải có một phương pháp phân tích, đánh
giá phù hợp. Tuy nhiên, cho đến nay các cơ quan, đơn vị, các ngành chức
năng có trách nhiệm triển khai hoạt động giám sát vẫn chưa tiếp cận được các
phương pháp để phân tích, đánh giá một cách chất lượng. Bên cạnh đó, hoạt
động giám sát ở huyện Tây Giang vẫn còn nhiều bất cập, do đó hiệu quả trong
thực hiện chưa cao.
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, tôi chọn nghiên cứu đề tài “Giám
sát thực hiện chính sách từ thực tiễn huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam” làm
luận văn thạc sĩ chính sách công. Với mong muốn góp phần nâng cao nhận
thức trong các cấp, các ngành, các địa phương về phương pháp tiếp cận các lý
luận về hoạt động giám sát chính sách; đồng thời, qua nghiên cứu thực trạng
hoạt động giám sát từ thực tiễn huyện Tây Giang sẽ rút ra được những nguyên

2


nhân, những mặt còn hạn chế, những bất cập (nếu có) từ hoạt động giám sát
đang thực thi ở huyện Tây Giang hiện nay và đề xuất các giải pháp nhằm
hoàn thiện hoạt động giám sát chính sách công trong thời gian đến, góp phần
đem lại hiệu quả thiết thực trong hoạt động giám sát ở huyện Tây Giang góp

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu những vấn đề lý luận giám sát thực hiện chính sách công ở
Việt Nam để có cơ sở khoa học đánh giá thực trạng giám sát thực hiện chính
sách công ở huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam và đề xuất các giải pháp góp
phần hoàn thiện giám sát thực hiện chính sách công ở nước ta hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thứ nhất, nghiên cứu những vấn đề lý luận về giám sát thực hiện chính
sách công ở Việt Nam.
Thứ hai, nghiên cứu đánh giá thực trạng giám sát thực hiện chính sách
công từ thực tiễn huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, chỉ rõ ưu điểm, hạn chế,
bất cập và nguyên nhân của các hạn chế, bất cập.
Thứ ba, xác định mục tiêu, định hướng và đề xuất các giải pháp để
hoàn thiện giám sát thực hiện chính sách công ở nước ta hiện nay.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Giám sát các chính sách công của Nhà nước ta hiện nay đang được thực
thi trên địa bàn huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam.
Đề tài nghiên cứu chủ thể thực hiện giám sát các chính sách công đang
thực thi trên địa bàn huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu việc giám sát thực hiện chính sách công tại huyện Tây
Giang, tỉnh Quảng Nam.

4


5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Cách tiếp cận nghiên cứu
Tiếp cận hệ thống: phân tích và đánh giá các vấn đề về quy trình chính

Số liệu sơ cấp: tự thu thập qua điều tra thực tế.
Ngoài ra, đề tài còn vận dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp để thu
thập, phân tích và khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài
nghiên cứu, bao gồm các văn kiện, tài liệu, Nghị quyết, Quyết định của Đảng,
Nhà nước, Bộ, ngành ở Trung ương và địa phương; các công trình nghiên cứu,
các báo cáo, tài liệu thống kê của chính quyền, ban, ngành, đoàn thể, tổ chức, cá
nhân liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới vấn đề giám sát thực hiện chính sách
công ở nước ta nói chung và huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam nói riêng.
Kết hợp cùng với các phương pháp thống kê, khái quát thực tiễn,
phương pháp phân tích định tính, suy luận logic, diễn giải trong quá trình
phân tích, đánh giá chính sách.
6. Ý nghĩa của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Đề tài này có ý nghĩa lý luận, góp phần bổ sung những vấn đề lý luận
về giám sát thực hiện chính sách công ở Việt Nam; đồng thời, biết vận dụng
các lý thuyết về quy trình phân tích chính sách công, đánh giá chính sách
công để đánh giá thực tiễn việc giám sát thực hiện chính sách công ở địa
phương.
Kết quả nghiên cứu đề tài minh chứng cho việc vận dụng các lý thuyết
phân tích chính sách công, đánh giá chính sách công là cần thiết trong quá
trình nghiên cứu thực tiễn giám sát thực hiện chính sách công, từ đó góp phần
hoàn thiện việc giám sát thực hiện chính sách công ở nước ta.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của đề tài, trước hết là góp phần nâng cao nhận
thức đối với các đồng chí lãnh đạo chính quyền, các hội, đoàn thể các cấp từ

6


tỉnh, huyện đến cơ sở hiểu rõ hơn về lý luận giám sát thực hiện chính sách

niệm cho rằng “Giám sát là việc theo dõi, xem xét của một chủ thể nào đó về
một việc làm đã thực hiện đúng hoặc thực hiện chưa đúng những điều đã quy
định để từ đó có biện pháp điều chỉnh hoặc xử lý đối với việc làm sai, bảo
đảm cho các quy định thực hiện đúng và đủ”
Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân số
87/2015/QH 13 năm 2015 quy định “Giám sát là việc chủ thể giám sát theo
dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám
sát trong việc tuân theo Hiến pháp và Pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ,
quyền hạn của mình, xử lý theo thẩm quyền, hoặc yêu cầu, kiến nghị cơ quan
có thẩm quyền xử lý”. [17]
Còn theo Ngân hàng Thế giới: “Giám sát có thể định nghĩa là một chức
năng được thực hiện một cách liên tục nhằm cung cấp cho cấp quản lý và các
bên có liên quan các dấu hiệu về tác động thành công hoặc không thành công
ban đầu của các hoạt động, dự án, chương trình đang triển khai”.
Tại Việt Nam khái niệm giám sát thực hiện chính sách công do PGS.
TS. Đỗ Phú Hải đưa ra là một khái niệm tương đối sát và được thừa nhận
rộng rãi: “Giám sát thực hiện chính sách công là hoạt động kiểm tra sự phù
hợp, hiệu quả và tác động của chính sách bởi các tiêu chí cụ thể nhằm cải
thiện để xây dựng chính sách để giải quyết các vấn đề kinh tế xã hội. Đó là

8


những quy định, luật, quy tắc, nguyên tắc, thông lệ của một nhóm hoặc tổ
chức sử dụng để thực hiện các vấn đề liên quan đến giám sát”.
Như vậy, giám sát thực hiện chính sách công là việc chủ thể giám sát
theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự
giám sát trong việc tuân thủ, thực hiện các quy định của chính sách, xử lý
theo thẩm quyền hoặc yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý nhằm
hoàn thiện chính sách, hoàn thiện và nâng cao hiệu quả, hiệu lực chính sách,

điều phù hợp, tốt hơn để phát huy; ngăn ngừa các vi phạm, giữ cho việc thực hiện
chính sách đúng với đề án chính sách đã được xây dựng ban đầu, quá trình thực
hiện phù hợp với thực tiễn, có những linh hoạt và điều chỉnh cần thiết cho phù hợp
với tình hình thực tiễn. Mục đích của giám sát thực hiện chính sách công là rất rõ
ràng:
Đảm bảo cho việc thực thi chính sách một cách nghiêm túc đúng với
mục tiêu đề án chính sách đã được xây dựng và hiệu lực, hiệu quả của chính
sách.
Đảm bảo quá trình thực hiện chính sách phù hợp với thực tiễn: trong đó
bao gồm và phù hợp với những quy định của pháp luật, tình hình phát triển
kinh tế - xã hội của quốc gia hay cộng đồng dân cư mà chính sách đó tồn tại
hoặc hướng tới.
Giúp cho việc duy trì, điều chỉnh và hoàn thiện chính sách để chính
sách tồn tại và phát huy được vai trò và tác dụng trong môi trường thực tiễn.
Giám sát thực hiện chính sách sẽ giúp phát hiện những nhân tố tiến bộ,
hợp lý, những cách làm hay, hiệu quả để thúc đẩy thành công chính sách.
Đồng thời nó sẽ giúp cho việc phát hiện những sai sót, những tồn tại và bất
cập trong thực hiện chính sách để có những điều chỉnh, những biện pháp xử lý
kịp thời và thích hợp; giúp phòng ngừa các vi phạm chính sách có thể xảy ra
và đề cao trách nhiệm của các chủ thể thực hiện chính sách

10


1.4. Bản chất của giám sát thực hiện chính sách công [7]
Bản chất của giám sát thực hiện chính sách công là một chức năng cũng
như hoạt động chỉ việc chủ thể trên cơ sở thu tập thông tin liên tục để theo
dõi, xem xét, đánh giá hoạt động thực hiện chính sách công nhằm đưa ra
những lựa chọn cũng như phương án hành động để đảm bảo việc thực hiện
chính sách công diễn ra một cách phù hợp với đề án chính sách và đảm bảo

Chủ thể thực hiện là Quốc hội và HĐND các cấp, chức năng này giúp giám
sát việc thi hành chính sách phù hợp với luật, Nghị quyết của Quốc hội và
HĐND để đảm bảo Luật, Nghị quyết của Quốc hội và HĐND được thực hiện
đầy đủ, đúng và phù hợp với thực tiễn.
Giám sát sự phù hợp của chính sách: Là hoạt động giám sát để đảm
bảo chính sách được thực hiện không chỉ đúng với đề án chính sách ban đầu
mà còn phải phù hợp với tình hình thực tế.
Giám sát quá trình thực hiện chính sách: Đó là hoạt động theo dõi,
giám sát liên tục những vấn đề cụ thể trong quá trình thực hiện chính sách.
Thông thường do chính chủ thể thực hiện chính sách giám sát, đó là quá
trình giám sát liên tục, vừa làm vừa giám sát để đảm bảo thực hiện một
cách hiệu quả.
Giám sát hiệu quả, kết quả và tác động của Chính sách công: Đó là
việc giám sát để đưa ra những đánh giá về tác động của quá trình thực hiện
chính sách. Tác động của chính sách đến đâu? Ở phạm vi nào? Tích cực hay
tiêu cực? Là những câu hỏi cần phải trả lời. Chức năng này không chỉ dùng để
nói đến hoạt động đánh giá hậu thực thi mà nó phải diễn ra trong cả quá trình
thực hiện chính sách, tức là chủ thể thực hiện và chủ thể giám sát, đồng thời
phải liên tục đánh giá tác động của chính sách trong quá trình thực thi, đây là
chức năng để đảm bảo tính dự báo của giám sát.
Hình thức: Là cách thức biểu hiện của hoạt động giám sát thực hiện
chính sách, nó là cách thức tồn tại của hoạt động mà chủ thể sử dụng đến tiến

12


hành hoạt động giám sát thực hiện chính sách công. Các hình thức này khá đa
dạng, phụ thuộc vào chức năng nhiệm vụ và quyền hạn của chủ thể tiến hành
giám sát. Có hình thức bên ngoài và hình thức bên trong; có hình thức giám
sát thông qua các kỳ họp, thành lập đoàn giám sát như Quốc hội và HĐND;

1.6. Nguyên tắc giám sát thực hiện chính sách công [8]
Nguyên tắc khách quan: Đó là việc đảm bảo quá trình giám sát thực
hiện chính sách phải diễn ra một cách khách quan, không vụ lợi, không thiên
vị và có cái nhìn bao quát, toàn thể.
Nguyên tắc minh bạch: Hoạt động giám sát luôn phải đảm bảo yếu tố
minh bạch hóa thông tin, để giám sát đạt hiệu quả và có độ tin cậy thì việc
thực hiện nguyên tắc minh bạch là cần thiết. Sự minh bạch không chỉ ở việc
chủ thể chịu sự giám sát phải cung cấp thông tin đầy đủ, công khai cho chủ
thể thực hiện giám sát, mà sự minh bạch còn thể hiện ở việc chủ thể thực hiện
hoạt động giám sát phải công khai thông tin đầy đủ cho các cơ quan nhà nước
khác và xã hội, cộng đồng dân cư được biết.
Nguyên tắc tuân thủ pháp luật: Tất cả các chủ thể thực hiện hoạt động
giám sát và chủ thể chịu sự giám sát đều phải đảm bảo thực hiện quyền và
nghĩa vụ của mình trên cơ sở quy định của pháp luật. Bên cạnh đó trình tự,
thủ tục của hoạt động giám sát cũng phải thực hiện theo những quy định của
hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật nói chung.
Bảo đảm hiệu quả và không còn cản trở đến hoạt động tình huống của
cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát
1.7. Các yếu tố ảnh hƣởng đến giám sát thực hiện chính sách công
Hệ thống chính trị
Đây luôn là yếu tố cơ bản có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động giám
sát thực hiện chính sách công, cụ thể:

14


Hiến pháp và pháp luật: Đây là cơ sở định hình vị trí, vai trò của các cơ
quan Nhà nước, mối quan hệ giữa các cơ quan Nhà nước đó và giữa Nhà
nước với đảng chính trị, các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội.
Thể chế chính trị: Thể chế chính trị là toàn bộ các yếu tố liên quan đến

tác, phối hợp giữa các chủ thể trong quá trình giám sát thực hiện chính sách
đóng vai trò cô cùng quan trọng.
Yếu tố bên ngoài
Yếu tố dư luận, truyền thông: Luôn đóng vai trò rất lớn trong hoạt động
giám sát thực hiện chính sách. Sự tác động của dư luận và truyền thông là rất
lớn, có khi nó là nguyên nhân dẫn đến yêu cầu phải tổ chức hoạt động giám
sát thực hiên chính sách, cũng có khi nó là kênh giám sát rất hiệu quả; dù vậy
ảnh hưởng của dư luận và truyền thông cũng có khi mang tính chất tiêu cực
ảnh hưởng xấu đến quá trình giám sát thực hiện chính sách. Do đó, cần phải
đặc biệt quan tâm đến dư luận và truyền thông khi tiến hành giám sát thực
hiện chính sách công.
Sự tác động của các nhóm lợi ích, nhóm xã hội khác bên ngoài chủ thể
giám sát và chủ thể thực hiện chính sách: Các nhóm đối tượng này luôn muốn
thông qua lobby hoặc bằng những cách khác nhau tác động đến quá trình thực thi
chính sách và cả hoạt động giám sát thực thi chính sách để tạo ra những thay đổi
có lợi cho họ.
1.8. Chủ thể hoạt động giám sát thực hiện chính sách công
Giám sát thực hiện chính sách công là hoạt động không chỉ được thực
hiện bởi một chủ thể, mà nó được thực hiện bởi rất nhiều chủ thể khác nhau:
Giám sát của cấp ủy Đảng; cơ quan hành chính; Quốc hội và HĐND các cấp;
Viện kiểm sát nhân dân; UBMTTQ Việt Nam và tổ chức chính trị xã hội; khu
vực xã hội, người dân.

16


1.8.1. Giám sát của các cấp ủy Đảng
Đảng cộng sản: là chủ thể lãnh đạo nhà nước và xã hội, Đảng giám sát
thực hiện chính sách công ở mọi cấp thông qua tổ chức Đảng.
Giám của Đảng là một hoạt động rất quan trọng nhằm chủ động nắm

thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Toà án nhân dân tối
cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, nghị
quyết của Quốc hội;
Xem xét việc trả lời chất vấn của Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội,
Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ,
Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối
cao;
Thành lập Uỷ ban lâm thời để điều tra về một vấn đề nhất định và xem
xét báo cáo kết quả điều tra của Uỷ ban.
b. Hoạt động giám sát của Uỷ ban thường vụ Quốc hội: Uỷ ban thường
vụ Quốc hội giám sát thông qua các hoạt động sau đây:
Xem xét báo cáo công tác của Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao,
Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong thời gian giữa hai kỳ họp Quốc hội;
Xem xét văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính
phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao có dấu hiệu trái
với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ
ban thường vụ Quốc hội;
Xem xét việc trả lời chất vấn của người bị chất vấn trong thời gian giữa
hai kỳ họp Quốc hội;
Xem xét báo cáo hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực
thuộc trung ương; xem xét nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố
trực thuộc trung ương có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, nghị quyết của
Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội;
Xem xét việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân;

18


Tổ chức Đoàn giám sát.
c. Hoạt động giám sát của Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội:

Giám sát văn bản quy phạm pháp luật; giám sát việc thi hành pháp luật
ở địa phương;
Giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân.
Đại biểu Quốc hội tự mình tiến hành hoạt động giám sát hoặc tham gia
hoạt động giám sát của Đoàn đại biểu Quốc hội; tham gia Đoàn giám sát của
Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội tại địa
phương khi có yêu cầu.
e. Hoạt động giám sát của Đoàn đại biểu Quốc hội: Đoàn đại biểu
Quốc hội giám sát thông qua các hoạt động sau:
Tổ chức Đoàn giám sát của Đoàn đại biểu Quốc hội và tổ chức để các
đại biểu Quốc hội trong Đoàn giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương;
giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân
dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;
Giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân mà đại biểu
Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội đã chuyển đến cơ quan, tổ chức, cá nhân
có thẩm quyền giải quyết;
Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân ở địa phương trả lời về những vấn
đề mà Đoàn đại biểu Quốc hội quan tâm;
Cử đại biểu Quốc hội trong Đoàn tham gia Đoàn giám sát của Uỷ ban
thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội tại địa phương
khi có yêu cầu.
1.8.3.2. Giám sát của Hội đồng nhân dân các cấp
Tương tự như giám sát của Quốc hội, ở địa phương có giám sát của
HĐND các cấp, gồm: giám sát của Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng
nhân dân, các Ban Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân.

20


1.8.4. Giám sát của Viện kiểm sát nhân dân