ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN HỒNG HẠNH

DI CHÚC CHUNG CỦA VỢ CHỒNG
THEO PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN HỒNG HẠNH

DI CHÚC CHUNG CỦA VỢ CHỒNG
THEO PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH

Chuyên ngành: Luật Dân sự và tố tụng Dân sự
Mã số: 60 38 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phùng Trung Tập

Hà Nội - 2015



đồng nghiệp và bạn bè để luận văn được hoàn thiện hơn.
Hà nội, ngày 25 tháng 9 năm 2015
Tác giả Luận văn

Nguyễn Hồng Hạnh


MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU .................................................................................................. 1
CHƢƠNG 1.................................................... Error! Bookmark not defined.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ............... Error! Bookmark not defined.
DI CHÚC VÀ DI CHÚC CHUNG CỦA VỢ, CHỒNG.. Error! Bookmark
not defined.
1.1. Khái niệm, đặc điểm, hình thức di chúc chung của vợ, chồng ... Error!
Bookmark not defined.
1.1.1. Khái niệm di chúc và di chúc chung của vợ chồng. Error! Bookmark
not defined.
1.1.2. Đặc điểm di chúc chung của vợ, chồng ............. Error! Bookmark not
defined.
1.1.3. Cơ sở thiết lập di chúc chung của vợ, chồng ..... Error! Bookmark not
defined.
1.2. Quá trình hình thành và phát triển về di chúc chung của vợ, chồng;
sơ lƣợc lịch sử vấn đề qua các thời kỳ ......... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về di chúc chung
của vợ chồng trên thế giới ............................. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Quá trình hình thành và phát triển của chế định di chúc chung của
vợ, chồng tại Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử. .......... Error! Bookmark not
defined.
Kết luận chƣơng 1 ......................................... Error! Bookmark not defined.

Bookmark not defined.
3.2.4. Bất cập về quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc chung
......................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.5. Bất cập về thời điểm có hiệu lực của di chúc chung Error! Bookmark
not defined.
3.2.6. Bất cập về vấn đề chấm dứt sự tồn tại của di chúc chung .......... Error!
Bookmark not defined.
3.2.7. Bất cập về hoa lợi, lợi tức phát sinh khi di sản chung chưa chia Error!
Bookmark not defined.
3.3. Dự thảo sửa đổi Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định nhƣ thế nào về di
chúc chung của vợ, chồng? ........................... Error! Bookmark not defined.
3.4. Những giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về di chúc chung
của vợ, chồng ................................................. Error! Bookmark not defined.
3.4.1. Có nên tiếp tục thừa nhận di chúc chung của vợ, chồng? ......... Error!
Bookmark not defined.
3.4.2. Giữ quy định về di chúc chung của vợ chồng ... Error! Bookmark not
defined.
Kết luận chƣơng 3 ......................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN CHUNG .................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 5
I. Tiếng Việt ..................................................................................................... 5


LỜI MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
1.1. Tính cấp thiết của đề tài:
Thừa kế là một chế định quan trọng trong hệ thống pháp luật Dân sự
Việt Nam. Ở chế độ xã hội có giai cấp nào, vấn đề thừa kế cũng có vị trí quan
trọng trong các chế định pháp luật, là hình thức pháp lý chủ yếu để bảo vệ các
quyền của công dân, nó gắn liền với đời sống của mỗi cá nhân trong việc tự

nước tôn trọng và bảo vệ thông qua các quy phạm pháp luật. Bên cạnh di chúc
cá nhân, pháp luật Việt Nam còn quy định về di chúc chung của vợ, chồng.
Quy định này làm phức tạp thêm việc giải quyết các tranh chấp về thừa kế. Vì
tính đa dạng, phong phú của khối tài sản chung, tài sản riêng của vợ và chồng
nên vợ chồng định đoạt tài sản theo di chúc chung chỉ là ý chí chủ quan của
họ, nguyện vọng của họ và sau khi họ qua đời, việc giải quyết các tranh chấp
liên quan đến di chúc chung không phải lúc nào cũng thấu tình đạt lý.
Với những lý do trên, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Di chúc chung của
vợ chồng theo pháp luật Dân sự Việt Nam hiện hành” làm đề tài Luận văn
thạc sĩ Luật học. Đây là một đề tài có ý nghĩa quan trọng và cấp bách cả về
phương diện lý luận cũng như thực tiễn.
1.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Hiện nay các công trình khoa học, các công trình nghiên cứu về vấn đề
di chúc chung của vợ chồng cũng như tính hiệu lực pháp luật của nó không
phổ biến. Có một số công trình nghiên cứu như:
- Thừa kế của công dân Việt Nam từ 1945 đến nay, NXB Tư Pháp
2004, sách chuyên khảo của PGS, TS Phùng Trung Tập.
- Thừa kế theo di chúc theo pháp luật Việt Nam của Tiến sỹ Vũ Văn
Mẫu;
- Một số suy nghĩ về thừa kế trong luật Dân sự Việt Nam của Tiến sỹ
Nguyễn Ngọc Điện;

2


- Luật thừa kế Việt Nam của PGS.TS Phùng Trung Tập cùng một số
bài viết trên tạp chí Luật học, tạp chí Dân chủ và pháp luật.
Tuy nhiên các công trình nói trên chỉ giải quyết quan hệ thừa kế theo di
chúc và theo pháp luật nói chung hoặc giải quyết những vấn đề cụ thể trong
quan hệ thừa kế di sản mà chưa có một công trình nào nghiên cứu về di chúc

lý luận chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm chủ
trương, đường lối của Đảng và nhà nước về pháp luật. Đặc biệt là các quan
điểm của Đảng và Nhà nước về sở hữu tư nhân, về thừa kế trong thời kỳ đổi
mới, mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế, đòi hỏi có sự khởi sắc về mọi mặt. Dựa
trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa
Mác - Lê nin. Bên cạnh đó, còn sử dụng một số phương pháp khoa học
chuyên ngành khác: phương pháp logic, phân tích, so sánh, tổng hợp, lịch sử,
nêu vấn đề…
2.3. Mục đích nghiên cứu:
- Di chúc chung của vợ chồng là một loại di chúc đặc biệt thể hiện về
chủ thể, nội dung, ý nghĩa, hình thức. Do đó để tìm hiểu và làm rõ các quy
định của pháp luật hiện hành về di chúc chung của vợ chồng nói chung và
hiệu lực pháp luật di chúc chung của vợ chồng nói riêng.
Trong khuôn khổ luận văn, học viên sẽ tập trung làm sáng tỏ các vấn đề
sau đây:
- Pháp luật về thừa kế đã hình thành và tồn tại rất lâu, qua quá trình tồn
tại và phát triển pháp luật về thừa kế có nhiều sự sửa đổi, bổ sung trên cơ sở
kế thừa các quy định trước và các chuẩn mực đạo đức. Trong mỗi giai đoạn
lịch sử khác nhau pháp luật về thừa kế có sự thay đổi cho phù hợp với tình
hình xã hội. Tuy nhiên mọi sự thay đổi đều tôn trọng con người, tôn trọng
quyền sở hữu đối với tài sản của công dân, đảm bảo quyền tự do, thể hiện ý
chí, tự định đoạt của công dân; bảo vệ trật tự xã hội, quyền lợi của Nhà nước,
quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

4


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I. Tiếng Việt
1. Đỗ Văn Đại (2010), Một số vấn đề trao đổi về di chúc của một bên vợ,

chí Tòa án nhân dân, số 5/2010, tr 17 - 20.
14. Trường đại học luật Hà Nội, Giáo trình luật dân sự Việt Nam; Tập I, Nxb.
Công an nhân dân, Hà Nội, 2009.
15. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Hôn nhân và Gia đình, nxb:
Công an nhân dân, 2010.
16. Phạm Văn Tuyết (2003), Thừa kế theo di chúc theo quy định của Bộ luật
Dân sự, Luận án tiến sĩ, trường Đại học Luật Hà Nội.
17. Phạm Quang Vinh (2010), Một số ý kiến trao đổi thêm về di chúc của một
bên vợ, chồng định đoạt tài sản chung, Tạp chí Tòa án nhân dân, số
15/2010, tr 35-38.
18. Từ điển Tiếng Việt (2008), nhà xuất bản từ điển bách khoa
II. Trang website:
19. http://thuvienphapluat.vn
20. http://thongtinphapluatdansu.wordpress.com
21. http://sotaythamphan.gov.vn
22. http://vietlaw.gov.vn
23. http://www.luatsuphamthang.com
24. http://www.nguoiduatin.vn

6