TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2

TRẦN THỊ DIỆU THU

BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC
PHÒNG VÀ AN NINH
CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT
BÌNH XUYÊN, TỈNH VĨNH PHÚC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

HÀ NỘI – 2016


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2

TRẦN THỊ DIỆU THU

BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC
PHÒNG VÀ AN NINH
CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT
BÌNH XUYÊN, TỈNH VĨNH PHÚC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh
Người hướng dẫn khoa học

nghiên cứu của riêng bản thân tôi dưới sự hướng dẫn tận tình của Thượng tá
Trịnh Khắc Tỉnh. Đề tài này chưa từng được công bố trong bất cứ công trình
nghiên cứu nào.
Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, ngày tháng năm 2016
Tác giả đề tài

Trần Thị Diệu Thu


CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt

Chữ viết đầy đủ

GD&ĐT

Giáo dục và đào tạo

GDQP&AN

Giáo dục quốc phòng và an ninh

THPT

Trung học phổ thông

PPDH


Chương 2: ĐIỀU TRA KHẢO SÁT THỰC TIỄN GIẢNG DẠY VÀ HỌC
TẬP MÔN HỌC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TẠI TRƯỜNG
THPT BÌNH XUYÊN, TỈNH VĨNH PHÚC
2.1. Thực trạng dạy và học môn giáo dục quốc phòng và an ninh tại trường THPT
Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc ..........................................................................................15
2.2. Cách đánh giá kết quả học tập môn giáo dục quốc phòng và an ninh học sinh
trường THPT Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc..................................................................18
2.3. Điều tra thực tiễn công tác giảng dạy và học tập môn học giáo dục quốc phòng
và an ninh tại trường THPT Bình Xuyên và khảo sát quá trình dạy và học môn giáo


dục quốc phòng và an ninh trường THPT Xuân Hòa, THPT Yên Lạc, THPT Đội
Cấn ....................................................................................................................................19
2.3.1. Khảo sát tại trường THPT Bình Xuyên..............................................................19
2.3.2. Thực tiễn về dạy học môn học giáo dục quốc phòng và an ninh tại trường
THPT Xuân Hòa, THPT Yên Lạc, THPT Đội Cấn ....................................................23
2.4. Kết quả, báo cáo .......................................................................................................23
Kết luận Chương 2 ..........................................................................................................24
Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH CHO HỌC SINH
TRƯỜNG THPT BÌNH XUYÊN, TỈNH VĨNH PHÚC
3.1. Thay đổi một số biện pháp giảng dạy và học khác thay thế phương pháp truyền
thống cho học sinh trường THPT Bình Xuyên ............................................................25
3.1.1. Giảng dạy những bài học, tiết học lý thuyết bằng phương pháp trực
quan ………………………………………………………………………..25
3.1.2. Giảng dạy những bài học, tiết học thực hành (ngoài sân trường, bãi tập) bằng
phương pháp trực quan ...................................................................................................28
3.1.3. Củng cố đội ngũ giáo viên, trang bị thêm cơ sở vật chất ..................................31
3.1.4. Tổ chức hoạt động học tập ngoại khóa giáo dục quốc phòng và an ninh .......33
3.1.5. Kiểm tra, đánh giá học lực của học sinh nghiêm túc.........................................35

chính khóa nằm trong chương trình giảng dạy của các trường THPT mà
GDQP&AN cho học sinh THPT còn nhằm góp phần giáo dục, rèn luyện và
hình thành nhân cách, lòng yêu nước, niềm tự hào về truyền thống đánh giặc
ngoại xâm của dân tộc, nâng cao ý thức quốc phòng toàn dân vững mạnh,
cảnh giác trước âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, phản động, có kỹ
năng, kiến thức cơ bản về quân sự, an ninh để tham gia vào sự nghiệp xây
dựng, củng cố và phát triển nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân.
Công tác giáo dục quốc phòng và an ninh đã được triển khai, thực hiện
thống nhất và đồng bộ đến mọi cấp, mọi ngành và toàn dân theo, từng bước
đi vào nề nếp theo Chỉ thị số 12-CT/TƯ ngày 03/5/2007. Nghị định số
116/2007/NĐ-CP ngày 10/07/2007 đã quy định nội dung, thời gian, phương
pháp giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh, sinh viên Việt Nam trong
chương trình THPT, trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề, cao đẳng
nghề, cao đẳng, đại học, học viện và các trường thuộc cơ quan Nhà nước, tổ
chức Chính trị - Xã hội, bồi dưỡng kiến thức GDQP&AN cho cán bộ, đảng
viên, công chức các cấp, các ngành và các đối tượng khác.

1


Ngày 24/12/2007 Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ra Quyết định số
79/2007/QĐ-BGDĐT đã quy định phân phối chương trình môn học giáo dục
quốc phòng và an ninh cho học sinh THPT gồm 3 khối (lớp 10, lớp 11 và lớp
12). Tổng số tiết học ở trường THPT là 105 tiết (chia đều cho 3 khối, mỗi
khối 35 tiết/1 năm học tương ứng với 1 tiết /1 tuần).
Trường THPT Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc đã và đang thực hiện mục
đích đào tạo toàn diện, bên cạnh những môn học quy định để các em học sinh
thi vào các trường cao đẳng, đại học thì GDQP&AN cũng được nhà trường
đặc biệt chú trọng và quan tâm. Tuy nhiên, công tác GDQP&AN cho học sinh
trường THPT Bình Xuyên vẫn còn nhiều hạn chế như bất cập cả về chỉ đạo,

Các nội dung giảng dạy môn giáo dục quốc phòng và an ninh ở trường
trung học phổ thông Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc.
5. Thời gian nghiên cứu
Tiến hành nghiên cứu từ tháng 11/2015 đến tháng 05/2016.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Nghiên cứu các văn bản của Đảng, Nhà nước về GDQP&AN, nghiên
cứu tài liệu, giáo trình lý luận dạy học, PPDH.
- Nghiên cứu vấn đề của đổi mới PPDH.
- Nghiên cứu vị trí, vai trò của phương tiện trực quan, vật chất bảo đảm
trong quá trình dạy học.
6.2. Phương pháp nghiên cứu điều tra
Đề tài sử dụng phương pháp điều tra trực tiếp và gián tiếp.
- Điều tra trực tiếp
Để đánh giá chất lượng học tập của học sinh trường THPT Bình Xuyên,
tôi trực tiếp dự giờ tại một số lớp, đặt ra những câu hỏi, lắng nghe phản hồi và
tiến hành điều tra học lực của học sinh.
- Điều tra gián tiếp.

3


+ Điều tra qua lãnh đạo nhà trường.
+ Điều tra qua giáo viên và học sinh.
+ Qua phản ánh của phụ huynh.
6.3. Phương pháp nghiên cứu quan sát
Quan sát theo dõi thu thập các dữ liệu, các diễn biến tâm lý khác nhau
của giáo viên và học sinh khi tham gia dạy và học môn GDQP&AN tại trường
THPT Bình Xuyên cũng như cơ sở vật chất đã ảnh hưởng như thế nào tới
chất lượng của dạy học.

quân sự làm nòng cốt để bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và an
ninh quốc gia, an ninh sinh tồn và an ninh phát triển. Vì vậy bất cứ quốc gia
nào cũng đều coi trọng vấn đề củng cố quốc phòng bởi điều đó không chỉ
mang tính chất phòng thủ mà còn liên quan đến an ninh, lợi ích của một dân
tộc. Quốc phòng ngày nay không chỉ dựa trên sức mạnh quân sự mà còn bao
gồm cả sức mạnh phi quân sự, trên mọi lĩnh vực như chính trị, kinh tế, văn
hóa, hoa học kỹ thuật, ngoại giao… Bên cạnh đó, quốc phòng không chỉ
chống giặc ngoại xâm mà còn chống cả thù trong giặc ngoài, đề cao cảnh
giác với những thế lực thù địch, phản động để đảm bảo giữ vững an ninh
chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ thành quả cách mạng của nhân dân ta.
Công tác GDQP&AN ở các trường THPT là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng,
không chỉ cung cấp những kiến thức cơ bản nhất về quân sự cho thế hệ trẻ
mà còn giáo dục cho học sinh biết kế thừa, bảo vệ và phát huy truyền thống
toàn dân đánh giặc giữ nước của dân tộc, giữ gìn đất nước bền vững, lâu dài.
Sự nghiệp GDQP&AN ngày nay là trách nhiệm chung của cả nước chứ
không phải của riêng bất kỳ một ban ngành nào.

5


Những năm qua, cùng với những thành tựu vượt bậc của công cuộc đổi
mới đất nước, công tác GDQP&AN nhất là việc giảng dạy môn học này
trong trường THPT luôn được Ðảng, Nhà nước, nhân dân chăm lo xây dựng,
củng cố. Vì vậy, tiềm lực và thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an
ninh nhân dân được giữ vững, công tác GDQP&AN ngày càng được tăng
cường, củng cố. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: “Tăng
cường quốc phòng - an ninh là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng,
Nhà nước và toàn dân”. Tư duy mới của Đảng về xây dựng nền quốc phòng
toàn dân, an ninh nhân dân trong giai đoạn hiện nay được thể hiện rõ ở việc
tăng cường bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh, giải quyết những

phần quan trọng củng cố nền quốc phòng toàn dân và giữ vững ổn định chính
trị xã hội.
1.2. Vị trí môn học giáo dục quốc phòng và an ninh trong trường THPT
Bình Xuyên
Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học nằm trong chương trình
dạy học của các trường THPT và là một bộ phận quan trọng của công tác giáo
dục quốc phòng toàn dân. Giáo dục quốc phòng và an ninh trong trường
THPT góp phần giáo dục thế hệ trẻ, chủ nhân tương lai của đất nước có đạo
đức trong sáng, có ý chí kiên cường trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Sự nghiệp giáo dục quốc phòng an ninh ngày nay là trách nhiệm của
toàn dân, của cả nước, của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng,
sự quản lý của Nhà nước chứ không phải chỉ là trách nhiệm riêng của Bộ
quốc phòng và hiện nay môn học GDQP&AN cũng được Bộ Giáo dục và Đào
tạo hết sức quan tâm, GDQP&AN cho học sinh là môn học chính khóa theo
luật định, là nhiệm vụ chiến lược của Đảng, Nhà nước trong sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc. GDQP&AN là một nội dung quan trọng trong mục
tiêu đào tạo toàn diện con người mới, phục vụ sự nghiệp “Công nghiệp hóa –

7


Hiện đại hóa” đất nước góp phần xây dựng, rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật
tác phong, lối sống lành mạnh khi học sinh đang còn học tập trong nhà
trường, thể hiện rõ đường lối giáo dục của Đảng được thể chế hóa bằng văn
bản quy phạm pháp luật của nhà nước nhằm giúp học sinh thực hiện được
mục tiêu hình thành và bồi dưỡng nhân cách phẩm chất năng lực của công
dân đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. GDQP&AN
cho học sinh THPT Bình Xuyên nói riêng và cho các trường THPT trên toàn
quốc nói chung là một nội dung quan trọng trong mục tiêu đào tạo toàn
diện con người mới, GDQP&AN không phải là công việc chuẩn bị nhân lực

Có thể nói, GDQP&AN là một môn học rất cần thiết đối với học sinh bậc
THPT để các em được rèn luyện, vừa có thêm sức khỏe vừa có những kiến
thức, hiểu biết, kỹ năng, thuật cơ bản về quốc phòng và an ninh góp phần vào
công cuộc bảo vệ Tổ quốc.
Mặt khác, trong thực tiễn GDQP&AN đang đặt ra nhiều vấn đề phải
giải quyết trong đó có mâu thuẫn khá gay gắt giữa thời gian và khối lượng nội
dung học vì nội dung chương trình nhiều mà việc bố trí thời gian cho giảng
dạy và thao luyện còn thiếu, chưa đáp ứng được yêu cầu nội dung bài giảng
cũng như tập luyện trong thực hành dẫn đến hiệu quả của môn học chưa đạt
được mục tiêu đề ra, còn mang tính hình thức hoặc theo dạng thanh toán
chương trình, học cho có, học cho xong.
Trong thực tiễn, GDQP&AN và bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an
ninh cho học sinh THPT còn nhiều vấn đề cần giải quyết khác như: số tiết,
thời gian lên lớp, kết cấu trong thực hiện nội dung GDQP&AN cũng cần
nghiên cứu và điều chỉnh sao cho phù hợp… Trên thực tế môn học không chỉ
dành cho học sinh THPT mà còn có các đối tượng khác nên chương trình và
thời gian học cũng thường xuyên được sửa đổi, bổ xung, điều chỉnh sao cho

9


phù hợp với người học. Đối với học sinh THPT ở cả 3 khối lớp 10, lớp 11 và
lớp 12 mỗi khối 35 tiết, tổng số tiết học GDQP&AN ở cấp THPT là 105 tiết.
Đặc biệt với đối tượng người học là học sinh THPT, cần tập trung vào
nội dung giáo dục lòng yêu nước, yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc bên
cạnh đó cần hiểu biết về kỹ năng quân sự cần thiết, các văn bản pháp luật liên
quan từ đó xác định trách nhiệm, nghĩa vụ trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đây là cơ sở cả về mặt lý luận và thực tiễn đặt ra để xây dựng nội dung
chương trình sao cho phù hợp với đối tượng là học sinh THPT.
1.3. Cơ sở đưa ra biện pháp nâng cao chất lượng dạy học cho học sinh

truyền thống để giảng dạy môn học GDQP&AN. Các phương pháp truyền thống
như: thuyết trình, đàm thoại, luyện tập luôn là những phương pháp quan trọng
trong dạy học. PPDH truyền thống là những cách thức dạy học quen thuộc được
truyền từ lâu đời và được bảo tồn, duy trì qua nhiều thế hệ. Về cơ bản, PPDH
này lấy hoạt động của người thầy là trung tâm, lấy kiến thức muốn truyền đạt
làm trọng tâm, mục tiêu là hướng dẫn cho học sinh tiếp thu được những kiến
thức mà người thầy truyền đạt. Bên cạnh đó cùng với những tiêu chí như: Coi
trọng trí nhớ, học thuộc lòng, ghi chép tóm tắt, dùng thời gian học tập để nắm bắt
kiến thức một cách thụ động do thầy, cô giáo truyền thụ, nguồn kiến thức hạn
hẹp chỉ gói gọn trong sách giáo khoa… Có thể thấy dạy học theo PPDH truyền
thống rất nhiều hạn chế cần có biện pháp khắc phục. Nhất là đối với môn học
GDQP&AN có khối lượng kiến thức lý thuyết lớn gói trong một tiết giảng,
nhiều tiết thực hành, các em sẽ có tâm lý ngại khó, ngại rèn, ngại khổ, ngại luyện
tập do vậy nếu chỉ áp dụng PPDH truyền thống thì bài giảng không đạt hiệu quả
cao và không tương tác, không tạo hứng thú cho học sinh khi tham gia học tập,
vậy nên cần có biện pháp điều chỉnh, thay đổi sao cho phù hợp để đạt hiệu quả
tốt hơn với mục đích nhằm nâng cao chất lượng dạy học.
Đổi mới phương pháp giảng dạy không phải là thay đổi từ cách giảng
dạy này bằng cách giảng dạy khác mà là sử dụng những phương pháp dạy học

11


như thế nào để tạo ra được những giờ học có hiệu quả, mục tiêu của đổi mới
PPDH là để nâng cao chất lượng giáo dục, góp phần hình thành và phát triển
toàn diện. Đổi mới phương pháp dạy phải gắn liền với cách học của học sinh,
nếu giáo viên đơn phương đổi mới mà không để ý học sinh học như thế nào
thì đổi mới sẽ không thành công. Quan điểm đổi mới PPDH cũng không có
nghĩa là hoàn toàn từ bỏ các PPDH truyền thống mà phải biết vận dụng một
cách linh hoạt, sáng tạo giữa các phương pháp đó trong quá trình dạy học

học, môn học; Bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm;
rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm,
đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Mỗi PPDH dù truyền thống
hay hiện đại cũng đều có những đặc điểm, ưu thế và nhược điểm riêng, không
có PPDH nào là chìa khoá vạn năng. Việc nghiên cứu kỹ từng bài dạy, từng
đặc điểm bộ môn và đối tượng người học để có sự kết hợp đa dạng các PPDH
là việc cần làm ngay của mỗi giáo viên nhằm nâng cao chất lượng dạy học,
đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong
giai đoạn hiện nay. Ngoài ra để đổi mới, phát huy và vận dụng các phương
pháp sao cho phù hợp đạt hiệu quả cao giáo viên cần kết hợp với kinh nghiệm
riêng của mình, xác định những phương hướng riêng để cải tiến phương pháp
dạy học và kinh nghiệm của cá nhân. Trên thực tế, có rất nhiều phương hướng
đổi mới phương pháp dạy học với nhiều cách khác nhau nhằm nâng cao chất
lượng cho môn học. Việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi những điều
kiện thích hợp về phương tiện, cơ sở vật chất, quản lý, tổ chức dạy học.
Bên cạnh đó, hiện nay ở các trường THPT nói chung và trường THPT
Bình Xuyên nói riêng do giáo viên mới chỉ được đào tạo để cấp chứng chỉ dạy
môn GDQP&AN cùng với sự thiếu thốn cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học
nên chất lượng giảng dạy cũng như học tập chưa đạt hiệu quả cao nhưng nếu
đổi mới phương pháp dạy học truyền thống là ngồi nghe và viết thay vào đó là
những phương pháp dạy học mới có tính sáng tạo sẽ giúp học sinh nhận thức

13


tốt hơn về bài giảng, phát triển tư duy, logic, tiếp thu bài giảng một cách khoa
học bằng các phương tiện như: Sơ đồ, bản đồ, tranh ảnh, các trang thiết bị
điện tử, máy chiếu, xem phim tài liệu…
Do vậy, việc đưa ra biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn
GDQP&AN cho học sinh trường THPT Bình Xuyên là vô cùng cần thiết.

túc, tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật của học sinh và quan trọng là
trang bị cho các em những kiến thức cơ bản nhất về quân sự.
Qua quá trình giảng dạy và khảo sát tại một số trường THPT trên địa
bàn tỉnh Vĩnh Phúc ( THPT Bình Xuyên, THPT Xuân Hòa, THPT Yên Lạc,
THPT Đội Cấn), tôi thấy trong quá trình giảng dạy, giáo viên chưa bám sát
vào tình hình thực tế và đối tượng giảng dạy. Các bài giảng chủ yếu theo
phương pháp thuyết trình gây ra sự nhàm chán cho học sinh. Trong tình hình
hiện nay, học sinh tại các trường thường bị động theo khuân mẫu của giáo
viên. Khả năng sáng tạo bị bó buộc, điều này không những làm giảm động cơ
học tập của học sinh mà còn gây tâm lý ngại khó, ngại khổ, ngại rèn, mất
hứng thú tiếp nhận tri thức làm cho kết quả đạt được không được cao.
Khi giảng dạy bài lý thuyết (trên lớp học) giáo viên giảng dạy thường
ghi lại những đề mục lớn lên bảng rồi sau đó sử dụng phương pháp thuyết
trình, độc thoại, dựa vào giáo án cho học sinh ghi lại những ý chính, học sinh

15


tham gia học còn thụ động, chưa nắm bắt được nội dung chính của buổi học,
nhận thức của các em về bài học còn chưa đạt yêu cầu.
Đối với nội dung thực hành, giáo viên giảng dạy mới chỉ được đào tạo
ngắn hạn nên các động tác cử động còn chưa chính xác và không tự tin vào
khả năng truyền thụ bài giảng của mình. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất để phục
vụ giảng dạy bài thực hành còn hạn chế nên khi giảng dạy bài học thường bị
thiếu tính sinh động, không sát với thực tế dẫn đến kết quả chưa cao.
Thực hiện sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, ở các trường THPT, môn giáo
dục quốc phòng và an ninh được tổ chức dạy và học theo phân phối chương
trình, thời lượng dành cho bộ môn này rải đều trong suốt cả năm học và được
đánh giá, tính điểm như những môn học khác.
Tại trường THPT Bình Xuyên thời gian dạy môn học GDQP&AN chưa

dạy của giáo viên và khả năng tiếp thu tri thức của học sinh đối với môn học.
Số lượng cơ sở vật chất có hạn nên thường phải luân chuyển liên tục giữa các
lớp, các khối trong cùng bài dạy và trong cùng một buổi học.
Tại trường THPT Bình Xuyên, khi lên lớp cho học sinh, giáo viên chủ
yếu sử dụng phương pháp thuyết trình, giảng giải là chính, vì vậy các bài
giảng thường thiếu sinh động. Số lượng cơ sở vật chất còn chưa đảm bảo cả
số lượng và chất lượng gây nên hạn chế cho bài giảng của giáo viên và làm
giảm nhận thức tiếp thu nội dung bài của học sinh, trong khi đó số lớp tham
gia học tập khá nhiều vậy nên giáo viên thường sử dụng phương pháp dạy học
truyền thống (giáo viên thuyết trình, học sinh nghe và ghi chép nội dung).
Như vậy, các em học sinh chủ yếu tiếp thu tri thức một chiều từ giáo viên.
Trong các động tác thực hành, giáo viên chưa được đào bài bản, chưa có kinh
nghiệm nên còn nhiều thiếu sót và chưa tự tin đứng lớp. Đặc biệt với nội dung
bài học thực hành như: Đội ngũ từng người không có súng; Kỹ thuật bắn súng
tiểu liên AK và súng trường CKC; Các tư thế động tác cơ bản vận động trên

17