TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2

LÊ THỊ HỒNG LAM

VÂN DUNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DAY
HOC TÍCH cưc TRONG DAY HOC BÀI
LÝ THUYẾT MÔN GIÁO DỤC QUỐC
PHÒNG VÀ AN NINH CHO HOC SINH
LỚP 12 TRUNG HOC PHỔ THÔNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Quốc phòng và An ninh

HÀ NỘI - 2016


TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2

LÊ THỊ HỒNG LAM

VÃN DUNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DAY
HOC TÍCH cưc TRONG DAY HOC BÀI
LÝ THUYẾT MÔN GIÁO DỤC QUỐC
PHÒNG VÀ AN NINH CHO HOC SINH
LỚP 12 TRUNG HOC PHỔ THÔNG
KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Quốc phòng và An ninh
Người hướng dẫn: Trung tá Nguyễn Hữu Thành


Sinh viên

Lề Thị Hồng Lam


CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

Ban chấp hành Trung ương :

BCHTW

Trung học phổ thông :

THPT

Học sinh :

HS

Thực nghiệm :
Đối chứng :

TN
ĐC

Số lượng :

SL




MỤC LỤC
tích cực trong dạy học các bài lý thuyết môn Giáo dục Quốc phòng An ninh
cho học sinh lớp 12 THPT ........................................................................17
1.2. Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong
dạy học các bài lý thuyết môn giáo dục Quốc phòng và An ninh cho học sinh
lớp 12 THPT ..................................................................................................... 18
1.2.1. Phân tích chương trình - nội dung dạy học các bài lý thuyết môn
Giáo dục Quốc phòng và An ninh cho học sinh lớp 12 THPT .................... 18
1.2.2. Thực trạng dạy - học các bài lý thuyết môn Giáo dục Quốc phòng và
An ninh cho học sinh lớp 12 THPT ............................................................. 19
Chương 2: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH cực TRONG DẠY
HỌC CÁC BÀI LÝ THUYẾT MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN
NINH CHO HỌC SINH LỚP 12 THPT .......................................................... 24


2.1. Phương pháp trò chơi học tập................................................................. 24
2.1.1. Mục tiêu của việc tổ chức trò chơi trong dạy học các bài lý thuyết
môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh cho học sinh lớp 12 THPT ........... 24
2.1.2. Điều kiện để đảm bảo thành công cho việc tổ chức trò chơi trong dạy
học các bài lý thuyết môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh cho học sinh lớp
12THPT .....................................................................................................25
2.1.3. .................................................................................................
Những biện pháp và kỹ thuật....................................................................... 26
2.1.4. .................................................................................................
Một số trò chơi dùng trong dạy học các bài lý thuyết ................................. 26
2.2. Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác nhóm nhỏ ừong dạy học các bài
lý
thuyết môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh cho học sinh lóp 12 THPT .... 28
2.2.1. Mục đích của việc vận dụng phương pháp dạy học họp tác nhóm



1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật và công nghệ đã dẫn
bước bước cho lịch sử của nhân loại bước sang một kỉ nguyên mới: Kỉ nguyên
của thông tin, tri thức. Ngày nay, chìa khóa vàng để mỗi quốc gia tiến bước vào
tương lai, đến với kho tàng của tri thức đó chính là giáo dục. Giáo dục không
chỉ có chức năng chuyển tải những kinh nghiệm lịch sử của thế hệ trước cho thế
hệ sau, mà quan trọng hơn là trang bị cho mỗi người phương pháp học tập, tìm
cách phát triển năng lực nội sinh, phát triển tư duy nội tại, thích ứng với một xã
hội học tập thường xuyên và học tập suốt đời. Đổ người học đáp ứng được
những nhu cầu đó, việc cải cách, đổi mới giáo dục là một việc hết sức cần thiết
và cấp bách trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo hiện nay.
Cùng với xu hướng phát triển của thời đại về các lĩnh vực khoa học công nghệ, sự bùng nổ về thông tin, giáo dục - đào tạo cũng có những bước
phát triển mới. Để đáp ứng yêu cầu cung cấp nguồn nhân lực có đủ khả năng
phục vụ cho xã hội phát triển trong tương lai, việc đổi mới phương pháp giảng
dạy là một trong những yêu cầu bức thiết hiện nay. Phương pháp giảng dạy tích
cực lấy người học làm trung tâm là một ừong những mục tiêu giáo dục được
nhiều nhà giáo dục nghiên cứu, đúc kết từ thực tiễn và xây dựng thành những lý
luận mang tính khoa học và hệ thống.
Đảng và Nhà nước cũng như Bộ Giáo Dục và Đào tạo đã đưa ra nhiều
Nghị quyết, Chỉ thị nhằm thúc đẩy việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả
các cấp học, bậc học. “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư tưởng
sáng tạovà năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực
nghiệm, ngoại khóa, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay”.
Luật Giáo dục nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2005 (Điều 5,
khoản 2) đã quy định: “Phương pháp dạy học phải phát huy tính tích cực, tự

rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại,


3

phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của
người học, khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc”.
Đối với môn Giáo dục Quốc phòng An ninh, Nguyễn Song Phi đã có
nhận định trong bài viết về Tăng cường phối hợp chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ
giáo dục Quốc phòng- an ninh cho học sinh trung học phổ thông như sau:
“Trong những năm qua, Bộ Quốc phòng luôn xác định: Giáo dục quốc phòngAn ninh là bộ phận của nền giáo dục quốc dân, an ninh nhân dân, là môn học
chính khóa ữong chương trình giáo dục, đào tạo từ trung học phổ thông đến đại
học và các trường chính trị, hành chính, đoàn thể”. Đúng như vậy, Giáo dục
quốc phòng là môn học chính khóa, môn học bắt buộc trong hệ thống nhà
trường. Môn học có khối lượng kiến thức tổng họp, đa dạng và phong phú, liên
quan đến tất cả kiến thức khoa học tự nhiên và kiến thức khoa học xã hội. Đây
là môn học được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm vì nó là nội dung đầu tiên
của những vấn đề xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh trong chiến
lược bảo vệ Tổ quốc. Vì vậy, cùng với việc đổi mới chương trình, nội dung
Giáo dục quốc phòng - An ninh thì việc đổi mới phương pháp dạy và học mang
tính quyết định đến hiệu quả và chất lượng của môn học.
Xuất phát từ những lí do này chúng tôi quyết định chọn nghiên cứu đề tài:
“Vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học bài lý thuyết môn
Giáo dục Quắc phòng An ninh cho học sinh lớp 12 trung học phổ thông”.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Phương pháp dạy học đã có từ rất lâu và nó được coi là vấn đề cốt lõi
của lý luận dạy học. vấn đề này được các nhà khoa học đề cập ở những góc độ
khác nhau.
Trong cuốn sách “Các phương pháp dạy học hiệu quả” của tác giả
Robert J.Marzano cũng đã giới thiệu các phương pháp dạy học hiệu quả và

dạy và học tích cực của 9 môn học ở trường phổ thông. Bộ sách đã trình bày
quan điểm về dạy học và học tích cực và từ đó đề ra các phương pháp dạy học


5

đặc trưng cho từng môn học.
Vấn đề vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học bài lý
thuyết, đặc biệt là môn Giáo dục Quốc phòng An ninh hiện cũng đang được rất
nhiều người quan tâm. Trong bài viết: “Phương pháp dạy học Giáo dục quốc
phòng - An ninh tại trường đại học”, Cáp Tuấn Xuân đã cho rằng: “Đổi mới
phương pháp giảng dạy nói chung, giảng dạy Giáo dục quốc phòng - An ninh
nói riêng là một quá trình, cần có nhận thức đúng và bước đi phù họp với xu thế
phát triển của xã hội, của ngành, của cơ sở đào tạo, của môn học, của từng nội
dung cụ thể trong từng giai đoạn và sự cố gắng, ừách nhiệm cao của nhiều cấp,
của mỗi người”. Hay trong bài viết: “Đổi mới phương pháp giảng dạy môn
Giáo dục quốc phòng- An ninh của trung tâm Giáo dục quốc phòng Thái
Nguyên”, Cao Sĩ Quân Nhân đã nhận định: “Đổi mới phương pháp giảng dạy
và ứng dụng công nghệ hiện đại trong đào tạo môn học là yếu tố hết sức quan
trọng và cần thiết để nâng cao hiệu quả, chất lượng đào tạo môn học nhằm đáp
ứng với yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Xã hội chủ nghĩa
trước các âm mưu thủ đoạn ngày càng tinh vi, thâm độc của kẻ thù và xu thế
phát triển của xã hội”.
Có thể nói rằng, nghiên cứu về phương pháp dạy học có thể vận dụng
một cách hiệu quả cho từng môn học đã và đang được các nhà giáo dục thế giới
và trong nước quan tâm ở những bình diện khác nhau. Mỗi phương pháp dạy
học đều có một ưu thế riêng và chúng được vận dụng một cách khác nhau cho
từng môn học tạo ra một môi trường học tập và phát huy tính tích cực nhận
thức của học sinh.
Tuy nhiên, nghiên cứu và vận dụng các phương pháp dạy học tích cực

Các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học bài lý thuyết môn Giáo
dục Quốc phòng An ninh cho học sinh lớp 12 THPT.
4.2. Phạm vỉ nghiên cứu:
Các bài lý thuyết môn Giáo dục Quốc phòng An ninh cho học sinh lóp 12


7

THPT.
5. Phương pháp nghiên cứu
Trong việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực ừong dạy học bài lý
thuyết môn Giáo dục quốc phòng An ninh cho học sinh lớp 12 chúng tôi sử
dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp tổng họp
- Phương pháp phân tích
- Phương pháp so sánh
- Phương pháp chuyên gia


8

Chương 1: Cơ SỞ LÍ LUẬN VÀ THựC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH cực TRONG DẠY HỌC CÁC
BÀI LÝ THUYẾT MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH
CHO HỌC SINH LỚP 12 THPT

1.1. Cơ sở lí luận của việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong
dạy học các bài lý thuyết môn Giáo dục quốc phòng và An ninh cho học
sinh lớp 12
1.1.1. Khái niệm phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động
nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của
người học chứ không phải tập trung phát huy tính tích cực của người dạy, đành
rằng để dạy học theo phương pháp tích cực thì người giáo viên phải nỗ lực
nhiều hơn so với dạy theo phương pháp thụ động.
Trong đổi mới phương pháp phải có sự họp tác của thày và trò, sự phối
hợp hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công. Theo tinh thần đó
người ta còn dùng thuật ngữ “dạy và học tích cực” phân biệt với “dạy và học
thụ động”. Thuật ngữ rút gọn “phương pháp dạy học tích cực” hàm chứa cả
phương pháp dạy và phương pháp học.
CÓ thê so sánh đặc trưng của dạy học cô truyên và dạy học tích cực như sau:
Dạy học cổ truyền
Dạy học mới
9

9

>

Học là quá trình tiếp thu và Học là quá trình kiến tạo, khám phá,
Quan

lĩnh hội, qua đó hình thành phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lí

niệm

kiến thức, kỹ năng, tư tưởng, thông tin,... tự hình thành hiểu biết,
tình cảm.

Bản

khoa, giáo viên, các tài liệu khoa học
phù hợp, thí nghiệm, thực tế gắn với:
- Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu

Nội

càu của người học.

dung

- Tình huống thực tế, bối cảnh và môi
trường địa phương.
- Những vấn đề người học quan tâm.

Phương

truyền thụ kiến thức một quyết các vấn đề, dạy học tương tác.

pháp

chiều.
Cố định: giới hạn trong bốn Cơ động, linh hoạt: học ở lớp, ở phòng

Hình
thức tổ
chức

Các phương pháp diễn giảng, Các phương pháp tìm tòi, điều tra, giải

bức tường của lớp học, giáo học chuyên dùng, ở thao trường, thực

tin, khoa học, kỹ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão thì không thể nhồi nhét
vào đầu óc học sinh khối lượng kiến thức ngày càng nhiều. Phải quan tâm, chú
trọng dạy cho học sinh các phương pháp học.
Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học. Nếu rèn
luyện cho người học được phương pháp, kỹ năng, thói quen, ỷ chỉ tự học thì sẽ
tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có ừong mỗi người, kết quả học
tập sẽ được nhân lên gấp bội. Vì vậy, ngày nay, người ta nhấn mạnh hoạt động
học ừong quá trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động
sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay ừong trường phổ thông,


12

không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng
dẫn của giáo viên.
* Tăng cường học tập cá thể, phối họp với học tập họp tác:
Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thể
đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận
sự phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thảnh nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài
học được thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập. Áp dụng phương pháp tích
cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn. Việc sử dụng các phương
tiện công nghệ thông tin trong nhà trường sẽ đáp ứng yêu càu cá thể hóa hoạt
động học tập theo như cầu và khả năng của mỗi học sinh. Tuy nhiên trong học
tập, không phải mọi tri thức, kỹ năng, thái độ đều được hình thành bằng những
hoạt động độc lập cá nhân. Lớp học là môi trường giao tiếp thầy - trò, trò - trò,
tạo nên mối quan hệ họp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội
dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận ừong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân
được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một tàm
cao mới. Bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm của mỗi học sinh
và của cả lớp chứ không chỉ dựa trên vốn hiểu biết và kỉnh nghiệm sống của

thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học
sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức,
kỹ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình.
Giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành
nghề mới có thể tổ chức, hướng dẫn các hoạt động học tập của học sinh mà
nhiều khi diễn biến ngoài tàm dự kiến của giáo viên.
1.1.3. Tầm quan trọng của phương pháp dạy học tích cực
Để nâng cao chất lượng giáo dục, bên cạnh việc cải tiến nội dung sách
giáo khoa, phương pháp dạy học cũng phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện
và phát triển năng lực suy nghĩ và làm việc một cách tự chủ, năng động, sáng
tạo. Trong mỗi con người, ai cũng có tiềm năng về một mặt nào đó. Nếu biết


14

khai thác tiềm năng quý giá đó trong nhận thức, ừong học tập thì vô cùng quan
trọng bởi vì “ Khả năng tiềm tàng của bộ óc trong hoạt động trí tuệ của con
người còn lâu mới sử dụng hết, chỉ sử dụng khoảng 10 - 15 % và do đó sự khác
biệt về mặt trí tuệ mà người ta nhận thấy giữa người này với người khác phụ
thuộc không hẳn vào bản tính sinh học của họ mà chủ yếu vào những ảnh
hưởng khác nhau của môi trường và giáo dục”.
Sử dụng phương pháp tích cực sẽ giúp chúng ta phát hiện ra những năng
lực tiềm tàng trong mỗi học sinh, khai thác được vốn sống phong phú của các
em. Áp dụng phương pháp tích cực sẽ tạo cơ hội để phát huy trí tuệ tập thể của
học sinh. Vì tập thể gồm nhiều người, mỗi người lại có cách tư duy, sở trường
riêng nên trong lúc thảo luận sẽ phát huy được trí tuệ tập thể giúp người học
đào sâu suy nghĩ, tìm tòi, phát huy khả năng của học sinh trong những tình
huống cụ thể.
Sử dụng phương pháp tích cực sẽ hình thành ở học sinh lòng say mê học
tập, tập trung mọi ý chí, sức lực cho học tập. Chính vì vậy mà cố vấn Phạm Văn

- Phương pháp tổ chức trò chơi
- Phương pháp bản đồ tư duy
- Phương pháp đóng vai
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp xử lý tình huống
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
- Phương pháp dự án...
1.1.5. Điều kiện để dạy và học theo một số phương pháp dạy học tích cực
- Dạy học theo phương pháp tích cực đòi hỏi một số điều kiện, ừong đó
quan trọng nhất là người giáo viên. Giáo viên phải được đào tạo chu đáo để
thích ứng với những thay đổi chức năng, với những nhiệm vụ đa dạng, phức tạp
của mình, nhiệt tình với những công cuộc đổi mới giáo dục. Giáo viên vừa có
tri thức chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề, biết ứng xử tinh