ĐạI HọC QuốC GIA Hà NộI
KHOA LUậT

DƯƠNG HƯƠNG LIÊN
LUậN VĂN THạC Sĩ LUậT HọC

Tổ CHứC Và HOạT ĐộNG CủA CáC CƠ QUAN
THANH TRA NHà NƯớC TRONG GIAI ĐOạN HIệN NAY

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà n-ớc và pháp luật
Mã số
: 60 38 01

Hà NộI- 2009

1


M U

1. Tớnh cp thit ca ti
Những năm qua, công cuộc đổi mới toàn diện đất n-ớc, chúng ta đã
đạt đ-ợc nhiều thành tựu quan trọng trên mọi mặt của đời sống kinh tế - xã
hội, cụ thể là: kinh tế có những b-ớc phát triển mạnh mẽ, đời sống nhân dân
đ-ợc cải thiện đáng kể, an ninh quốc phòng đ-ợc giữ vững, ngoại giao đ-ợc
mở rộng, chúng ta đã có những thành công b-ớc đầu trong quá trình hội nhập
kinh tế quốc tế và tạo ra những tiền đề quan trọng để đất n-ớc thực hiện thắng
lợi công cuộc công nghiệp hoá, hện đại hoá đất n-ớc. Cựng vi vic phỏt trin
kinh t v gii quyt cỏc vn xó hi bc xỳc, ng v Nh nc ta ch
trng xõy dng hon thin Nh nc m trng tõm l ci cỏch b mỏy nh
nc. Trong ú vic i mi t chc v hot ng ca cỏc c quan thanh tra

Một là, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về tổ chức và hoạt
động của các cơ quan thanh tra nhà n-ớc, chủ yếu là các cơ quan thanh tra nhà
n-ớc theo cấp hành chính trong họat động quản lý nhà n-ớc nói chung.
Hai là, chỉ ra ph-ơng h-ớng, giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức và
hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà n-ớc góp phần nâng cao năng lực
tổng thể ngành thanh tra trong giai đoạn hiện nay.
3. Phm vi nghiờn cu
- Đối t-ợng nghiên cứu của luận văn là tổ chức và hoạt động của các
cơ quan thanh tra nhà n-ớc theo cấp hành chính . Trên cơ sở đó, luận văn chỉ
ra những giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của các cơ quan
thanh tra nhà n-ớc, đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác thanh tra đang đặt ra.
- Nghiờn cu hon thin t chc v hot ng ca cỏc c quan thanh
tra Nh nc trong giai on hin nay.
4 Phng phỏp nghiờn cu

3


Đề tài đ-ợc thực hiện trên cơ sở những t- t-ởng, quan điểm của chủ
nghĩa Mác - Lênin và t- t-ởng Hồ Chí Minh về nhà n-ớc và pháp quyền, về
thanh tra và hoạt động của các cơ quan Thanh tra nhà n-ớc, trong đó đặc biệt
chú trọng vận dụng quan điểm của triết học về phép biện chứng nh- mối liên
hệ phổ biến về sự phát triển, mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc
th-ợng tầng, về các cặp phạm trù cái chung, cái riêng, nội dung và hình thức,
bản chất và hiện t-ợng...
Các ph-ơng pháp nghiên cứu cụ thể đ-ợc sử dụng để nghiên cứu đề tài
gồm: ph-ơng pháp lịch sử, ph-ơng pháp phân tích, ph-ơng pháp so sánh,
ph-ơng pháp tổng hợp, ph-ơng pháp thống kê, lô gic; khảo sát thực tiễn và
vận dụng các thông tin khoa học chính trị, khoa học pháp lý... Đ-ợc thể hiện ở
góc độ điển hình hoá.

động của các tổ chức thanh tra sau khi Luật thanh tra ra đời, trong đó đề cập
cụ thể tới 4 tổ chức: thanh tra nhà n-ớc, thanh tra chuyên ngành, Ban thanh tra
nhân dân và thanh tra của thủ tr-ởng đơn vị. Đề tài luận văn thạc sỹ "Tổ chức
và hoạt động của các cơ quan Thanh tra nhà n-ớc ở n-ớc ta hiện nay". Một
số sách chuyên khảo nh-: "kỷ yếu khoa học thanh tra" từ tập 1 dến tập 8 của
Viện Khoa học thanh tra phát hành năm 2003; cuốn "Cơ chế giám sát, kiểm
toán và thanh tra ở Việt Nam" do Viện Khoa học thanh tra phối hợp với Nhà
xuất bản T- pháp phát hành năm 2004; Tuy nhiên, các nghiên cứu đó mới chỉ
đề cập ở mức độ chung nhất, phù hợp với các văn bản pháp luật thanh tra của thời
điểm đó hoặc ch-a đi sâu vào nghiên cứu, phân tích và luận giải sâu sắc về những
giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của các cơ
quan thanh tra nhà n-ớc. Mặt khác, trong quá trình nghiên cứu, xây dựng thể chế
pháp luật về thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng
thời gian qua, nhất là quá trình nghiên cứu xây dựng Luật thanh tra, Luật
phòng, chống tham nhũng thì vị trí, vai trò cũng nh- tổ chức và hoạt động của
các cơ quan thanh tra nhà n-ớc cũng đ-ợc đặt ra và quy định trên bình diện
chung, tuy nhiên ở góc độ nào đó thì các quy định pháp luật đó khi áp dụng vào
thực tiễn cũng ch-a thực sự nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của các cơ
quan thanh tra nhà n-ớc, phù hợp với tình hình hiện nay. Vì thế, việc nghiên cứu

5


của đề tài này đ-ợc tiến hành trên cơ sở kết quả các nghiên cứu tr-ớc đây và các
quy định pháp luật hiện hành, đồng thời làm rõ thêm một số vấn đề mà thực tiễn
thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan thanh tra nhà n-ớc đang đòi hỏi để đ-a ra
những giải pháp có tính thời sự hiện nay để kịp thời đổi mới tổ chức và nâng cao
hiệu quả hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà n-ớc theo yêu cầu của Luật
thanh tra và yêu cầu của thực tiễn hoạt động..
6. Nhng ni dung mi trong lun vn

dân và quyền lực nhân dân là cái cơ bản, xuyên suốt, thể hiện bản chất của
Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tại văn kiện Hội nghị đại
biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã ghi
nhận "thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy mạnh mẽ quyền làm chủ
của nhân dân là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu và cũng là bản chất tốt đẹp
của Nhà nước ta" [1, tr.21]. Chủ trương của Nhà nước ta là tạo ra khả năng
rộng rãi để nhân dân tự do bày tỏ nguyện vọng của mình về những vấn đề
quan tâm; kiên quyết ngăn chặn và xử lý nghiêm những người có hành vi dân
chủ cực đoan, lạm dụng chức vụ, quyền hạn tham nhũng, cửa quyền, vi phạm
quyền dân chủ và tự do của nhân dân. Nhà nước luôn coi trọng việc lắng nghe
ý kiến của nhân dân, chú trọng việc xem xét, giải quyết các đơn thư khiếu nại,
tố cáo của nhân dân, tổ chức để nhân dân tham gia góp ý kiến xây dựng đất
nước. Để đảm bảo hóa quá trình dân chủ và phát huy quyền làm chủ của nhân
dân Nhà nước luôn đặt ra cho mình nhiệm vụ phải tôn trọng sự kiểm tra, giám
sát của nhân dân, đẩy mạnh và không ngừng đấu tranh chống tệ quan liêu, cửa
quyền, tham nhũng trong bộ máy nhà nước, xử lý nghiêm minh, đúng pháp
luật và không có ngoại lệ đối với bất cứ ai có hành vi vi phạm.

7


Một trong những biểu hiện của tính nhân dân, tính quyền lực nhân dân
là Nhà nước tạo ra một cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát chế ước lẫn nhau
giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước; tăng cường sự kiểm tra, giám sát
của nhân dân thông qua việc xây dựng một hệ thống các cơ quan Thanh tra
Nhà nước từ Trung ương đến địa phương thực hiện chức năng thanh tra, giải
quyết khiếu nại, tố cáo, phòng chống tham nhũng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã
từng nói "thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới" [38, tr. 5],
thanh tra như một chiếc cầu nối giữa cấp trên và cấp dưới, giữa cơ quan ban
hành chính sách với cơ quan thực hiện chính sách, giữa Trung ương và địa


lý nói chung và trong bộ máy quản lý nhà nước nói riêng. Ở các cấp bậc khác
nhau thì quy mô và yêu cầu kiểm tra có khác nhau. Khái niệm kiểm tra có thể
được hiểu theo hai nghĩa: theo nghĩa rộng để chỉ hoạt động của các tổ chức xã
hội, các đoàn thể và của công dân kiểm tra hoạt động bộ máy của nhà nước.
Theo nghĩa này các chủ thể của hoạt động kiểm tra rất rộng và tính quyền lực
nhà nước bị hạn chế. Theo nghĩa hẹp hơn thì kiểm tra là hoạt động của chủ
thể nhằm tiến hành xem xét, xác minh một việc gì đó của đối tượng bị quản lý
xem nó có phù hợp hay không phù hợp với trạng thái định trước. Trong trường
hợp này chủ thể của kiểm tra có những thẩm quyền nhất định trong việc xử lý
vi phạm hành chính hoặc áp dụng một số biện pháp ngăn chặn hành chính.
Giám sát, trong từ điển Tiếng Việt được hiểu là "sự theo dõi, xem xét
làm đúng hoặc sai những điều đã quy định" [49, tr 378]. Hoạt động giám sát
của các cơ quan nhà nước là hoạt động theo dõi, xem xét, kiểm tra, đánh giá
hoạt động của một tổ chức hoặc cá nhân xem có đúng với những điều đã được
pháp luật quy định không. Hiện nay, theo quy định của pháp luật hiện hành,
hệ thống kiểm tra, giám sát việc thực hiện đường lối, chính sách, pháp luật
trong xã hội ở nước ta bao gồm:
- Kiểm tra của Đảng
- Kiểm tra, giám sát tối cao của Quốc hội, kiểm tra, giám sát của Hội
đồng nhân dân các cấp;
- Kiểm tra, giám sát của Viện kiểm sát nhân dân các cấp;
- Thanh tra Nhà nước;
- Kiểm tra, giám sát của nhân dân thông qua các đoàn thể, tổ chức quần
chúng hoặc trực tiếp gửi đơn thư đến các cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
- Giám sát của các cơ quan thông tin đại chúng như báo chí, đài phát
thanh, vô tuyến truyền hình…
Mỗi loại hình nêu trên có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, nghĩa vụ,
trách nhiệm và phương thức thực hiện việc kiểm tra, giám sát khác nhau, cùng


10. Chính phủ (2003), Nghị định số 75/2003/NĐ-CP ngày 26/6 về tổ chức và
hoạt động của thanh tra bưu chính, viễn thông và công nghệ thông tin, Hà
Nội.
11. Chính phủ (2004), Nghị định số 136/2004/NĐ-CP ngày 16/6 về tổ chức
và hoạt động của thanh tra giao thông vận tải, Hà Nội.

12


12. Chính phủ (2005), Nghị định số 41/2005/NĐ-CP ngày 21/3 quy định chi
tiết và hướng dẫn thi hành Luật Thanh tra, Hà Nội.
13. Chính phủ (2005), Nghị định số 81/2005/NĐ-CP ngày 22/6 về tổ chức và
hoạt động của thanh tra tài chính, Hà Nội.
14.

Chính phủ (2007), Quyết định số 89/2007/QĐ-TTg ngày 18/6 của Thủ
tướng Chính phủ về việc thí điểm thành lập thanh tra xây dựng cấp quận,
huyện và xã, phường, thị trấn tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, Hà
Nội.

15. Quốc hội (1992), Hiến pháp, Hà Nội.
16. Quốc hội (1998), Luật Khiếu nại tố cáo, Hà Nội.
17. Quốc hội (2001), Hiến pháp (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội.
18. Quốc hội (2003), Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Khiếu nại,
tố cáo, Hà Nội.
19.

Quốc hội (2004), Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Khiếu
nại, tố cáo, Hà Nội.


ngành năm 2005, Hà Nội.
33. Thanh tra Chính phủ (2006), Báo cáo tổng kết công tác thanh tra toàn
ngành năm 2006, Hà Nội.
34. Thanh tra Chính phủ (2006), Quy chế hoạt động Đoàn thanh tra, Hà Nội.
35. Thanh tra Chính phủ (2007), Báo cáo tổng kết công tác thanh tra toàn
ngành năm 2007, Hà Nội.
36. Thanh tra Chính phủ (2008), Báo cáo tổng kết công tác thanh tra toàn
ngành năm 2008, Hà Nội.
37. Thanh tra Nhà nước (1990), Thông tư số 124/TTNN ngày 18/7 hướng dẫn
về tổ chức của các cơ quan thanh tra nhà nước, Hà Nội
38. Thanh tra Nhà nước (1991), Kỷ yếu Bác Hồ với thanh tra, Nxb Thống kê,
Hà Nội.
39. Thanh tra Nhà nước (2002), Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra,
Hà Nội.
40. Thanh tra Nhà nước (2000), Báo cáo tổng kết công tác thanh tra toàn
ngành năm 2000, Hà Nội.
41. Thanh tra Nhà nước (2001), Báo cáo tổng kết công tác thanh tra toàn

14


ngành năm 2001, Hà Nội.
42. Thanh tra Nhà nước (2002), Báo cáo tổng kết công tác thanh tra toàn
ngành năm 2002, Hà Nội.
43. Thanh tra Nhà nước (2003), Báo cáo tổng kết công tác thanh tra toàn
ngành năm 2003, Hà Nội.
44. Trịnh Xuân Thiện (2006), Tổ chức và hoạt động của các tổ chức Thanh
tra ở nước ta trong giai đoạn hiện nay - Thực trạng và giải pháp, Luận án
tiến sĩ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội.
45. Thuật ngữ pháp lý phổ thông (1986), Nxb Pháp lý, Hà Nội.

vi hoạt động và đổi mới phương thức phối hợp giữa hoạt động thanh
tra và các cơ chế kiểm tra khác, Đề tài khoa học cấp Bộ, Hà Nội.
10. Nguyễn Văn Kim (chủ nhiệm đề tài) (1999), Tổ chức và hoạt động
thanh tra, kiểm tra, giám sát của một số nước trên thế giới, Đề tài khoa
học cấp cơ sở, Hà Nội.
11. Nguyễn Khắc Hường (Chủ nhiệm đề tài) (2008), Đổi mới công tác tổ
chức cán bộ của ngành thanh tra, Đề tài khoa học cấp Bộ, Hà Nội.
12. Nguyễn Đức Hạnh (2006), Phòng chống tham nhũng trong lĩnh vực
đầu tư xây dựng cơ bản của nước ta hiện nay, Luận án Thạc sỹ kinh tếchính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội
13. Bộ Nội vụ, Những vấn đề cơ bản về nhà nước và quản lý hành chính
nhà nước (2002), Nxb lao động xã hội.
14.Trường cán bộ thanh tra, Một số vấn đề về quản lý nhà nước (1998),
Nxb chính trị Quốc gia.
15.Thanh tra Nhà nước, Một số vấn đề về thanh tra, kiểm tra đầu tư xây
dựng (2003), Hà Nội.
16. PGS. TS. Bùi Xuân Đức (2004), Đổi mới, hoàn thiện Bộ máy nhà
nước trong giai đoạn hiện nay, Nxb Tư pháp.

16