Hiểu và quản lý cảm xúc bản thân

access_timeNov 13, 2016 personHannibal folder_open Vấn Đề Thường
Gặp Sức Khỏe Tinh Thần

Nếu làm cảm xúc biến mất, nếu xua đuổi cảm xúc, chúng ta sẽ đánh
mất phần quan trọng của bản thân và cuộc sống của mình.

CẢM XÚC QUAN TRỌNG ĐẾN MỨC NÀO?
Cảm xúc rất quan trọng, có giá trị và đáng được quan tâm. Phần tình cảm
trong chúng ta rất đặc biệt. Nếu làm cảm xúc biến mất, nếu xua đuổi cảm
xúc, chúng ta sẽ đánh mất phần quan trọng của bản thân và cuộc sống của
mình. Cảm xúc đem lại cho ta niềm vui cũng như nỗi buồn, sự sợ hãi và
giận dữ. Phần cảm xúc bên trong biết cười lẫn biết khóc. Nó là trung tâm
trao đi và nhận lại hơi ấm của tình yêu thương. Đây là phần giúp ta cảm
thấy gần gũi với người khác, đồng thời tận hưởng từng cái chạm cảm xúc
tinh tế.
Cảm xúc cũng là một chiếc “phong vũ biểu.” Khi thấy vui, thoải mái, ấm
áp và thoả mãn, ta thường biết rằng hiện tại mọi chuyện trong đời mình đều


tốt đẹp. Khi thấy khó chịu vì tức giận, sợ hãi hay đau buồn, cảm xúc mách
bảo ta rằng đang có vấn đề. Vấn đề đó có thể thuộc về bên trong – một
điều gì đó mà ta đang làm hoặc đang suy nghi – hoặc nó có thể thuộc về
bên ngoài. Nhưng có chuyện bất ổn đang diễn ra.
Cảm xúc cũng có thể là những động lực tích cực. Cơn giận thôi thúc ta
giải quyết một vấn đề phiền toái. Nỗi sợ thúc đẩy ta chạy trốn nguy hiểm.
Khi liên tục bị tổn thương và đau khổ, ta biết mình cần phải tránh đi.
Đồng thời, cảm xúc cũng cung cấp những manh mối: mơ ước, mong
muốn và khao khát của ta. Cảm xúc giúp ta khám phá bản thân, những gì ta
đang thật sự nghĩ đến. Ta khai thác phần sâu thẳm bên trong mình vốn luôn

Cảm xúc là năng lượng. Cảm xúc bị đè nén sẽ chặn nguồn năng lượng. Ta
không phát huy hết sức khi bị kìm hãm.


Một vấn đề khác của cảm xúc bị đè nén chính là nó không mất đi. Nó
đeo dính ta, có lúc còn trở nên dữ dội hơn và khiến ta làm nhiều
chuyện khác thường. Ta phải đón đầu cảm xúc, phải luôn bận rộn, phải
làm gì đó. Ta không dám yên lặng và thư giãn vì khi đó, ta có thể cảm thấy
những cảm xúc này. Và dù sao thì nó vẫn lên tiếng, khiến ta làm những việc
mà ta không bao giờ muốn làm: la mắng con cái, đá con mèo, làm bẩn
chiếc váy yêu thích, hoặc khóc lóc tại bữa tiệc. Ta mắc kẹt trong cảm xúc do
cố đè nén nó, và tựa như người hàng xóm lì lợm, cảm xúc sẽ không biến đi
cho đến khi ta thừa nhận sự hiện diện của nó.
Nguyên nhân to lớn khiến ta cần tránh đè nén cảm xúc chính là việc rũ
bỏ cảm xúc làm ta đánh mất những cảm xúc tích cực, mất khả năng
cảm nhận. Đôi khi, điều này đáng được hoan nghênh để giảm bớt gánh
nặng nếu nỗi đau quá lớn hoặc liên tiếp, nhưng đây không phải là kế hoạch
sống khôn ngoan. Khi ngừng cảm nhận, ta ngưng cả những nhu cầu sâu
kín của bản thân – nhu cầu yêu và được yêu. Ta mất khả năng tìm thấy
niềm vui trong chuyện gối chăn, hoạt động tiếp xúc giữa người với người,
không còn cảm thấy gần gui với mọi người, hay còn gọi là sự thân mật. Ta
mất khả năng tận hưởng những chuyện vui vẻ trong cuộc sống.
Chúng ta mất kết nối với bản thân cùng môi trường xung quanh và không
còn gắn kết với bản năng bên trong. Ta không nhận thức được những gì
cảm xúc đang mách bảo và bất kì vấn đề nào trong môi trường sống. Ta
mất đi khả năng truyền động lực của cảm xúc. Nếu không cảm thấy gì thì ắt
hẳn ta sẽ không tìm hiểu những suy nghĩ song hành với cảm xúc, và ta
không biết bản thân mình đang nói gì. Và nếu không xử lý cảm xúc của bản
thân, ta sẽ không thay đổi và phát triển. Ta sẽ lâm vào cảnh bế tắc.
Tuy không phải lúc nào cảm xúc trong ta cũng là vui mừng hoan hỉ, nhưng

những suy nghĩ song hành với nó và chấp nhận mà không đè nén hay loại
bỏ nó.
Rồi chúng ta quyết định xem liệu còn bước kế tiếp không. Đây là lúc ta đưa
ra đánh giá. Đây là lúc các nguyên tắc đạo đức được dùng đến. Ta vẫn
không phán xét bản thân vì cảm xúc trong ta. Ta quyết định mình muốn làm
gì, nếu có, với cảm xúc đó và những suy nghĩ đi kèm. Ta đánh giá tình hình,
rồi chọn một hành vi phù hợp với nguyên tắc đạo đức và quan điểm mới về
việc chăm lo bản thân. Có vấn đề nào ta càn giải quyết không? Suy nghĩ
của ta có sai lầm không? Có thể ta cần điều chỉnh những lối suy nghĩ có hại
như: “Mình cảm thấy vô cùng sợ hãi và buồn bã vì xe của mình bị hư, tận


thế đến nơi rồi.” Nói thế này sẽ chính xác hơn: “Mình thấy buồn vì xe mình
bị hư.” Đó có phải là vấn đề ta có thể giải quyết không? Nó có liên quan đến
người khác không? Việc bàn với người đó về cảm giác của ta thì có cần
thiết hay thích hợp không? Nếu có thì khi nào ta nên bàn với họ? Có lẽ chỉ
càn lắng nghe cảm xúc và thừa nhận suy nghĩ là đủ. Nếu bạn không rõ
mình nên hành động ra sao, nếu cảm xúc đặc biệt dữ dội, hoặc nếu hành
động bạn định làm là cực đoan, thì tôi khuyên bạn nên chờ khoảng một
ngày, cho đến khi thấy thư thái và tâm trí ổn định. Nói cách khác: hãy thoát
ly.
Chúng ta không nhất thiết phải để cảm xúc chi phối mình. Ta không cần
phải la hét hay động tay động chân chỉ vì giận dữ. Ta không cần nằm ườn
trên giường cả ngày chỉ vì thấy buồn hay chán nản. Ta e sợ bị trượt không
có nghĩa là ta không ứng tuyển vào công việc đó. Tôi không hề ám chỉ hay
đề nghị bạn để mặc cảm xúc chi phối hành vi. Thực tế thì ý tôi hoàn toàn
trái ngược: nếu ta không khéo léo lắng nghe và xử lý cảm xúc thì cảm xúc
sẽ điều khiển ta. Xử lý cảm xúc một cách hợp lý là khi ta xem xét nó dựa
trên sự hiểu biết, lý trí và nguyên tắc hành vi, đạo đức của mình.
Phản ứng đúng đắn với cảm xúc còn có nghĩa là ta chịu trách nhiệm

được người khác chấp nhận con người thật của mình cũng giúp ta chấp
nhận bản thân. Đây luôn là một trải nghiệm kỳ diệu. Và nếu mong muốn
một mối quan hệ thân thiết với ai đó, ta cần nói chuyện với họ về những
cảm xúc thường trỗi dậy trong ta. Đây gọi là sự thành thật về mặt cảm xúc.
Chú ý: Theo Scott Egleston, các cảm xúc vui vẻ tột cùng cũng có thể
đáng sợ và khiến ta phân tâm hệt như cảm xúc buồn bã. Thỉnh thoảng,
ta làm những chuyện khiến mình buồn sau khi cảm nhận niềm vui, hoặc
vào bất kì lúc nào ta có cảm giác mình có thể sẽ thấy vui vẻ. Hãy cứ vui
tươi. Hãy cứ buồn bã. Hãy để năng lượng cảm xúc tuôn chảy, và hãy phấn
đấu để được bình yên và cân bằng.
Có lúc, ta cần được chuyên gia hỗ trợ xử lý cảm xúc. Nếu mắc kẹt trong
một cảm xúc nhất định, ta nên đến gặp nhà tư vấn, bác sỹ trị liệu, nhà phân
tích tâm lý. Ta cũng cần được chuyên gia giúp đỡ nếu đã đè nén cảm xúc
trong một thời gian dài hoặc nếu ta ngờ rằng cảm xúc mà mình luôn đè nén
rất mãnh liệt.
Đôi khi, ta chỉ cần tập luyện và ý thức một chút là có thể đánh thức phần
cảm xúc bên trong. Những hoạt động sau đây giúp tôi kết nối với cảm xúc


của mình: tập thể dục, viết những lá thư không định gửi đi, nói chuyện với
những người tôi tin tưởng và thiền định.
Ta cần chú ý đến thái độ “không nên cảm thấy như thế” mà ta thường nói
với bản thân; chú ý đến mức độ thoải mái của mình; lắng nghe những gì
mình đang nghĩ, đang nói và giọng điệu của mình; để mắt đến những gì
mình đang làm. Ta sẽ tìm được cách kết nối hiệu quả và vượt qua cảm xúc.
Chúng ta càn chào đón cảm xúc bước vào cuộc sống của ta. Rồi sau đó
quyết tâm đối xử ân cần và quan tâm đến nó. Hãy cảm nhận, lắng nghe, tin
tưởng vào cảm xúc và vào chính bản thân ta.
BÀI TẬP
1. Hãy đọc lại nhật ký của bạn. Dòng cảm xúc nào tuôn trào khi bạn viết?