ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------***------------

CAO THỊ THANH NHÀN

THÍCH ỨNG TÂM LÝ – XÃ HỘI CỦA SINH VIÊN
NĂM THỨ NHẤT TRƢỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

HÀ NỘI – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------***------------

CAO THỊ THANH NHÀN

THÍCH ỨNG TÂM LÝ – XÃ HỘI CỦA SINH VIÊN
NĂM THỨ NHẤT TRƢỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG
Chuyên ngành: Tâm lý học
Mã số: 60 31 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS NGUYỄN THỊ MINH HẰNG

HÀ NỘI – 2016


Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng

năm 2016

Tác giả

Cao Thị Thanh Nhàn

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
DANH MỤC BẢNG ......................................................................................... v
DANH MỤC BIỂU ĐỒ .................................................................................. vii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. .................... 5
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu thích ứng của học sinh, sinh viên........... 5
1.2. Khái niệm cơ bản .................................................................................. 13
1.3. Một số đặc điểm tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất .............. 21
1.4. Một số yếu tố ảnh hƣởng đến thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên 23
Kết luận chƣơng 1 ........................................................................................... 27
Chƣơng 2. TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ................. 28
2.1. Một vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu .................................. 28
2.2. Tiêu chí xác định thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất
Trƣờng Đại học Hải Phòng .......................................................................... 30
2.3. Tiêu chí xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến thích ứng tâm lý – xã hội
của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng ............................. 32

của các biến ..................................................................................................... 37
Bảng 3.1: Mức độ thích ứng tâm lý thể hiện qua các cảm xúc tích cực của
sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng. ...................................... 41
Bảng 3.2: Đánh giá của cán bộ, giảng viên Trƣờng Đại học Hải Phòng về
thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất tại trƣờng (%). ......................... 47
Bảng 3.3: Mức độ thích ứng xã hội của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại
học Hải Phòng thể hiện trong mối quan hệ bạn bè (%). ................................. 49
Bảng 3.4: Mức độ thích ứng xã hội của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại
học Hải Phòng thể hiện qua mối quan hệ với thầy cô (%). ............................ 52
Bảng 3.5: Mức độ thích ứng với nội quy trƣờng học và hoạt động xã hội của
sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng(%) . ............................... 55
Bảng 3.6: Đánh giá của cán bộ, giảng viên Trƣờng Đại học Hải Phòng về
thích ứng xã hội của sinh viên năm thứ nhất tại trƣờng(%)............................ 59
Bảng 3.7: Mối tƣơng quan giữa các mặt đánh giá trong thích ứng tâm lý – xã
hội của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng........................... 61
Bảng 3.8: Tƣơng quan giữa thích ứng tâm lý – xã hội và kết quả học tập của
sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng. ...................................... 62
Bảng 3.9: Ảnh hƣởng của giới tính đến thích ứng tâm lý – xã hội của sinh
viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng. .............................................. 63
Bảng 3.10: Ảnh hƣởng của động cơ học tập đến thích ứng tâm lý – xã hội của
sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng. ...................................... 64
Bảng 3.11: Ảnh hƣởng của mục đích học tập đến thích ứng tâm lý – xã hội
của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng. ................................ 66

v


Bảng 3.12: Ảnh hƣởng của đặc điểm tính cách đến thích ứng tâm lý – xã hội
của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng. ................................ 68
Bảng 3.13: Ảnh hƣởng của các biến số nhân khẩu đến thích ứng tâm lý – xã

Trƣờng Đại học Hải Phòng (%). ..................................................................... 48

vii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sinh viên Việt Nam nói chung và sinh viên Hải Phòng nói riêng có vai
trò rất quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nƣớc.
Sinh viên là những trí thức tƣơng lai của đất nƣớc, họ sẽ là những ngƣời đóng
vai trò chủ chốt trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của sinh viên đó chính là thực
hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện theo chƣơng trình, kế hoạch giáo dục, đào tạo
của nhà trƣờng; chủ động tích cực tự học, nghiên cứu, sáng tạo và tự rèn luyện
đạo đức, lối sống. Để làm tốt nhiệm vụ trên, sinh viên cần phải có sự thích ứng
tốt tâm lý – xã hội ở môi trƣờng đại học. Đây là vấn đề đƣợc đặt ra với sinh viên
năm thứ nhất bởi lẽ việc chuyển môi trƣờng học từ bậc trung học phổ thông lên
đại học có nhiều thay đổi về chƣơng trình, phƣơng pháp học tập dẫn tới có nhiều
bạn sinh viên năm thứ nhất chƣa thích ứng đƣợc với môi trƣờng học tập, có điểm
thấp, chán nản việc học, trở nên thu mình, không thích tiếp xúc với ai... Bên cạnh
đó, nhiều bạn sinh viên phải sống xa gia đình không thích ứng đƣợc với những
mối quan hệ bạn bè, thầy cô, cuộc sống mới dẫn tới những hệ lụy nhƣ chƣa biết
chăm sóc bản thân, dễ bị lôi kéo dụ dỗ tham gia vào những tệ nạn xấu nhƣ cờ
bạc, nghiện game, nghiện hút dẫn tới bỏ học giữa chừng ... [5].
Trƣờng Đại học Hải Phòng là một trong những trƣờng đại học lớn của
thành phố Hải Phòng nói riêng và cả nƣớc nói chung. Mỗi năm số lƣợng sinh
viên năm thứ nhất là khoảng 2000 sinh viên. Nhìn chung, sinh viên năm nhất
Đại học Hải Phòng đứng trƣớc nhiều khó khăn, thách thức khi thay đổi môi
trƣờng học tập, môi trƣờng sống. Do đó, để đảm bảo chất lƣợng đào tạo của
nhà trƣờng nói chung, sinh viên năm thứ nhất của trƣờng cần có sự thích ứng

hƣởng đến thích ứng, từ đó đƣa ra các biện pháp nhằm giúp các em thích ứng
tốt hơn.
2


3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Mức độ và các yếu tố ảnh hƣởng đến thích ứng tâm lý – xã hội của sinh
viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Mẫu nghiên cứu gồm 277 sinh viên năm thứ nhất hệ chính quy Trƣờng
Đại học Hải Phòng và 52 thầy/ cô giáo giảng dạy và cán bộ trong trƣờng.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Nhiệm vụ nghiên cứu lí luận
- Hệ thống hóa các nghiên cứu về thích ứng của sinh viên, thích ứng tâm
lý – xã hội của sinh viên.
- Lựa chọn cách tiếp cận chỉ dẫn cho việc xây dựng bộ công cụ nghiên
cứu để tiến hành nghiên cứu thực tiễn.
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn
- Đo mức độ thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất
Trƣờng Đại học Hải Phòng.
- Phân tích mối tƣơng quan giữa mức độ thích ứng về tâm lý và thích
ứng xã hội, giữa mức độ thích ứng tâm lý – xã hội với kết quả học tập.
- Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến thích ứng tâm lý – xã hội của sinh
viên năm thứ nhất.
- Đề xuất một số kiến nghị nhằm giúp các em sinh viên năm thứ nhất có
sự thích ứng tốt hơn về tâm lý – xã hội.
5. Phạm vi nghiên cứu
5.1. Giới hạn về nội dung nghiên cứu
Nghiên cứu mức độ thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất


Chƣơng 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu thích ứng của học sinh, sinh viên
1.1.1. Ở nước ngoài
Vấn đề “thích ứng” là một trong những vấn đề đƣợc nhiều nhà tâm lý
học quan tâm nghiên cứu. Một trong những nhà tâm lý tiên phong trong
nghiên cứu này đó chính là Jean Piaget (1896 - 1980). Theo ông, sự thích ứng
chính là sự cân bằng và đƣợc thực hiện bởi hai cơ chế đó là sự “đồng hóa” và
“điều biến”. Quan điểm của ông cho rằng, sự thích ứng sinh học là sự cân
bằng giữa đồng hóa môi trƣờng và cơ thể với môi trƣờng, còn sự thích ứng
tâm lý – xã hội đƣợc ông giải thích là sự thích ứng với một thực tế riêng biệt
khi nó đã đạt tới sự đồng hóa thực tế đó vào những hoàn cảnh mới do thực tế
đặt ra [42]. Sự thích ứng đòi hỏi sự tác động qua lại giữa chủ thể và khách thể
(giữa con ngƣời và môi trƣờng), sao cho chủ thể có thể nhập vào khách thể
mà vẫn tính đến những đặc điểm của mình. Theo cách đó, có thể hiểu: thích
ứng tâm lý – xã hội đó là quá trình cá nhân vừa tiếp nhận những yếu tố từ môi
trƣờng, xã hội xung quanh, vừa điều chỉnh bản thân sao cho phù hợp với môi
trƣờng đó. Và trong quá trình thích ứng của cá nhân thì thích ứng tâm lý - xã
hội là chủ yếu.
Trong những năm gần đây, nghiên cứu thích ứng tâm lý – xã hội trong
sinh viên trên thế giới vẫn đang là một trong những vấn đề nghiên cứu quan
trọng và nổi lên là một số hƣớng nghiên cứu dƣới đây:
 Thích ứng tâm lý – xã hội :
Môi trƣờng đại học là một môi trƣờng mới dẫn tới những phản ứng khác
nhau giữa các sinh viên năm đầu tiên. Cuộc sống ở trƣờng đại học cho sinh
viên năm đầu tiên đầy thú vị cũng nhƣ đầy thử thách. Một mặt, các sinh viên
năm thứ nhất sẽ thấy tự do hơn. Bên cạnh đó, các trƣờng đại học đƣa ra
5



Việt. Mặc dù các giả thuyết khác cũng đƣợc xem xét, nhƣng nhìn chung, các
vấn đề về sự gắn kết (attachment) đối với sinh viên Việt có ý nghĩa lớn hơn so
với các sinh viên Pháp [28, tr.413-416].
K. Oberg - nhà nhân chủng học ngƣời Mỹ, đƣa ra khái niệm “sốc văn
hóa”. Theo ông, con ngƣời gia nhập vào một nền văn hóa mới kèm theo những
vấn đề về sức khỏe tinh thần, những cảm xúc tiêu cực: cảm giác đánh mất bạn
bè, địa vị, không thoải mái, sự khó khăn trong định hƣớng giá trị và mâu thuẫn
nội tâm. Vấn đề “sốc văn hóa” sau đó đƣợc nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu,
chẳng hạn nhƣ: P.S. Adler, E.H. Jacobson, A.C. Garza – Guerrero... và mặc dù,
mỗi tác giả đƣa ra những giai đoạn khác nhau của “sốc văn hóa” nhƣng họ đều
cho rằng triệu chứng của “sốc văn hóa” rất đa dạng: từ sự bất an thƣờng xuyên
về chất lƣợng thực phẩm, nƣớc uống, điều kiện vệ sinh, sợ tiếp xúc với ngƣời
khác, mất ngủ, thiếu tự tin... Dựa theo lý thuyết “sốc văn hóa” của các tác giả
đi trƣớc, tác giả Zhou Yuefang và cộng sự (2008) đã nghiên cứu “Lý thuyết
hiện đại của sốc văn hóa và thích ứng trong sinh viên quốc tế trong giáo dục
đại học” và chỉ ra rằng: Các khái niệm về “cú sốc văn hóa” và “sự thích ứng”
đƣợc xét lại, và áp dụng đối với sự thích ứng sƣ phạm của những sinh viên tạm
trú trong một nền văn hóa mới. Lịch sử phát triển của các học thuyết “truyền
thống” về cú sốc văn hóa dẫn tới sự cấp thiết phải có những cách tiếp cận lý
thuyết tạm thời, nhƣ là “học văn hóa”, “stress và cách ứng phó” và “hòa nhập
xã hội”. Những cách tiếp cận này có thể phù hợp trong một khuôn khổ lý
thuyết rộng dựa trên các khía cạnh tình cảm, hành vi và nhận thức của “cú sốc”
và “sự thích nghi”. Khuôn khổ “sức mạnh văn hóa tổng hợp” này cung cấp
một hiểu biết toàn diện hơn về các quá trình liên quan, tạo tiền đề cho các
nghiên cứu, chính sách và tập quán sau này [52, tr.63-75].
Theo kết quả nghiên cứu “Đối phó với stress và thích ứng tâm lý ở sinh
viên quốc tế” của tác giả Sapranaviciute Laura (2012) cho thấy: Sinh viên
7



chính là việc tốt nghiệp trung học phổ thông không đủ điều kiện đảm bảo để sinh
viên năm thứ nhất có thể thích ứng tại môi trƣờng đại học. Việc thích ứng với
môi trƣờng đại học của sinh viên năm thứ nhất đƣợc dự báo cho kết quả học tập
của sinh viên tại các trƣờng đại học. Mỗi sinh viên sẽ có những cách thích ứng
khác nhau trong các môi trƣờng đại học, một số thích ứng tốt và ngƣợc lại số còn
lại không thể thích ứng đƣợc. Có hai hƣớng thích ứng chính trong môi trƣờng
đại học ở mỗi sinh viên đó là thích ứng xã hội và học tập [41].
Theo nghiên cứu của V.Tinto (1996) cho rằng: khi vào một trƣờng đại
học, sinh viên năm thứ nhất phải đối mặt với những thách thức cá nhân bao
gồm sự thiết lập các mối quan hệ mới, phát triển các kỹ năng xã hội mới và
thay đổi các mối quan hệ hiện có với cha mẹ và gia đình của họ [47, tr.1-6].


Thích ứng học tập:
Trong nghiên cứu của Ngwen (2004) cho thấy rằng sinh viên đại học gặp

phải vô số thách thức. Đó chính là việc đi học đầy đủ, cảm giác lo lắng trƣớc
kỳ thi và sự tăng trách nhiệm cá nhân. Sự thất bại trong việc đáp ứng những
thách thức mà sinh viên phải đối mặt có chiều hƣớng tăng lên theo suốt quá
trình chuyển đổi từ giáo dục phổ thông đến giáo dục đại học [39].
Theo Friedlander và cộng sự (2007), thích ứng tốt trong năm đầu tiên
tại trƣờng đại học của sinh viên vô cùng quan trọng cho sự thành công của
sinh viên ở môi trƣờng đại học và cả cuộc sống sau này [33]. Bên cạnh đó,
Birnie – Lefcovitch (2000) khẳng định sinh viên năm đầu tiên cần phải thích
ứng trong việc quản lý thời gian, kỹ năng học tập hiệu quả, năng lực hoàn
thành khóa học và khả năng đƣơng đầu với mọi thay đổi trong cuộc sống
nhƣ một quá trình tất yếu [25]. Các sinh viên cần phải cân bằng mọi nhu cầu
của bản thân để có trách nhiệm với học. Mặt khác, sinh viên cần có sự thích
ứng với những thay đổi trong thói quen hàng ngày, nỗi nhớ nhà và sự thiếu

sinh viên với ba hƣớng nghiên cứu chính đó là nghiên cứu thích ứng tâm lý,
10


thích ứng xã hội và thích ứng học tập. Các nghiên cứu cho thấy những khía
cạnh khác nhau của đời sống tâm lý sinh viên khi chuyển sang một môi
trƣờng văn hóa mới với những chuẩn mực mới và việc không thích ứng với
nó sẽ dẫn đến những hậu quả tiêu cực trong đời sống và hoạt động của sinh
viên nhƣ học tập, việc ứng phó với stress, việc hòa nhập cộng đồng... Môi
trƣờng văn hóa xã hội luôn luôn thay đổi, phát triển qua từng thời kỳ và ngày
càng mang tính chất giao thoa giữa các nền văn hóa khác nhau. Vì vậy,
nghiên cứu thích ứng tâm lý – xã hội trong sinh viên quốc tế có vai trò quan
trọng trong bối cảnh hòa nhập quốc tế hiện nay, hơn nữa vấn đề nghiên cứu
này luôn là một đề tài mở đối với các nhà nghiên cứu.
1.1.2. Ở Việt Nam
Ở Việt Nam nghiên cứu thích ứng của sinh viên đƣợc các tác giả nghiên
cứu trên nhiều khía cạnh nhƣ thích ứng với với học tập, với tâm lý – xã hội,
nghề nghiệp.
Dƣới đây, chúng tôi sẽ trình bày khái lƣợc các hƣớng nghiên cứu chính.
 Thích ứng học tập
Tác giả Lê Thị Hƣơng (1998) với đề tài: “Nghiên cứu sự thích ứng với
hoạt động học tập ở sinh viên năm thứ nhất trường cao đẳng Sư phạm Thanh
Hóa” đã cho thấy sinh viên thích ứng với các mối quan hệ mới nhanh hơn là
sự thích ứng với hoạt động học tập [11].
Năm 2000, tại trƣờng ĐHSP Hà Nội, tác giả Phan Quốc Lâm đã bảo vệ
thành công luận án tiến sỹ với đề tài “ Sự thích ứng với hoạt động học tập của
học sinh lớp 1”. Bằng hai phƣơng pháp chủ yếu là quan sát và điều tra viết,
tác giả của luận án tiến hành nghiên cứu thực trạng sự thích ứng với hoạt
động học tập trên mẫu 168 học sinh lớp 1 và 117 giáo viên tiểu học. Kết quả
nghiên cứu cho thấy khoảng 10% học sinh thích ứng ở mức tốt, 75% ở mức

ứng học tập, thích ứng văn hóa, thích ứng lao động, thích ứng nghề đã bƣớc đầu
12


đƣợc quan tâm nghiên cứu ở nƣớc ta. Trong các công trình nghiên cứu đã đƣợc
tiến hành, các tác giả vừa tập trung vào làm rõ vấn đề thích ứng về mặt lí luận,
vừa cố gắng tìm hiểu thực trạng vấn đề trên những mẫu nghiên cứu cụ thể, chỉ ra
đặc trƣng và những yếu tố ảnh hƣởng đến sự thích ứng. Đặc biệt, cần ghi nhận
sự nỗ lực của một số tác giả trong việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu của
mình vào hoạt động thực tiễn thông qua các thực nghiệm tác động đến khách thể
nghiên cứu nhằm tăng cƣờng hiệu quả của quá trình thích ứng.
 Thích ứng tâm lý – xã hội:
Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Minh Hằng (2001) với đề tài: “Sự
thích nghi của trẻ em có bố mẹ li hôn” đã tìm hiểu sự thích nghi tâm lý của
trẻ đối với sự thiếu hụt vai trò của bố (mẹ) hoặc cả hai, đặc điểm thích nghi
của trẻ với các mối quan hệ và trong hoạt động học tập [9].
Trong nghiên cứu “Những khó khăn của sinh viên thiệt thòi trong thời gian
học tập tại Đại học Huế” của tác giả Trần Thị Tú Anh (2010) đã cho thấy sinh
viên phải đứng trƣớc rất nhiều khó khăn về tài chính, thích ứng, học tập... Tác
giả cho rằng: Thích ứng với mối quan hệ thầy cô, bạn bè, thích ứng với điều kiện
và phƣơng pháp học tập là một trong những khó khăn mà sinh viên gặp phải [1] .
Tiểu kết: Các nghiên cứu đã xem xét sự thích ứng trên từng nhóm khách
thể bao gồm thích ứng học tập, nghề nghiệp, môi trƣờng, xã hội, các tiêu chí
biểu hiện sự thích ứng là không nhƣ nhau. Tuy nhiên, các nghiên cứu thích ứng
của sinh viên tập trung chủ yếu vào thích ứng với hoạt động học tập. Đây là
những cơ sở khoa học quan trọng để chúng tôi tham khảo khi đề ra các tiêu chí
thích ứng tâm lý – xã hội của sinh viên năm thứ nhất Trƣờng Đại học Hải Phòng.
1.2. Khái niệm cơ bản
1.2.1. Khái niệm thích ứng
Thích ứng là một vấn đề đang đƣợc quan tâm nghiên cứu ngày càng nhiều

và điều này dựa trên nguyên tắc của lý thuyết hoạt động, sự phù hợp giữa
14


đặc điểm tâm sinh lý của con ngƣời với yêu cầu nghề nghiệp đƣợc hình
thành, và đó chính là thể hiện sự thích nghi nghề nghiệp [13].
Theo quan điểm của các nhà tâm lý học Mac - xit thì “sự thích ứng”
đƣợc coi là sự kết hợp động cơ các thuộc tính cá nhân, mà sự kết hợp đó đƣợc
hình thành trong quá trình hoạt động, cơ sở đó chính là “tất cả mọi thuộc tính
tâm lý của con người đều được hình thành trong hoạt động”. Nhƣ vậy, sự
thích ứng của con ngƣời với hoạt động đƣợc xem nhƣ là một trong những
thuộc tính chung của nhân cách. Các nhà tâm lý học Liên Xô đều nhấn mạnh
hiện tƣợng “thích ứng” hoàn toàn khác về chất so với hiện tƣợng thích nghi
có tính chất thụ động và máy móc trong sinh giới [13].
Theo nhà tâm lý học ngƣời Pháp Zazzo cho rằng sự thích ứng không chỉ
là một trạng thái, là một từ mang ý nghĩa khẳng định mà đối lập với nó là từ
mang ý nghĩa phủ định “không thích ứng”. Theo bà từ “thích ứng” đƣợc
dùng theo nghĩa hoạt động, nhƣ là một quá trình với tất cả mọi kiểu cách và
mức độ nhằm điều hoà giữa con ngƣời và những gì đang có hoặc đang diễn ra
trong môi trƣờng xung quanh con ngƣời [51].
Theo H.Selye - Nhà sinh học Pháp cho rằng “sự thích ứng” gồm hai quá
trình “đồng hóa” và “điều biến”. Đây cũng là quan điểm của nhà tâm lý học
ngƣời Thụy Sĩ- Jean Piaget. Đồng hóa là quá tình con ngƣời hòa nhập vào những
cơ cấu sẵn có, điều biến là điều chỉnh hành vi để thích ứng với sinh vật. Hai quá
trình này kết hợp với nhau, đi từ cảm giác vận động đến tƣ duy trừu tƣợng [42].
Trong từ điển Tâm lý học do Nguyễn Khắc Viện (1994), khái niệm
“thích ứng” và “thích nghi” để chung một mục. Theo tác giả, một sinh vật
sống trong một môi trƣờng có nhiều biến động bằng cách thay đổi phản ứng
của bản thân, hoặc tìm cách thay đổi môi trƣờng. Bƣớc đầu là điều chỉnh phản
ứng sinh lý (thích nghi với nhiệt độ cao, thấp; môi trƣờng khô hay ẩm…). Sau

học, sự thích nghi sinh học có tính vật chất, cơ thể tác động qua lại với môi
16