BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Viết đầy đủ
Chính trị quốc gia
Chủ nghĩa xã hội
Công tác đảng, công tác chính trị
Đảng Cộng sản Việt Nam
Đảng uỷ Quân sự trung ương
Hệ thống chính trị
Hệ thống chính trị cơ sở
Hội đồng nhân dân
Mặt trận Tổ quốc
Nhà xuất bản
Ủy Ban nhân dân
Quy chế dân chủ
Xã hội chủ nghĩa

Viết tắt
CTQG
CNXH
CTĐ,CTCT
ĐCSVN
ĐUQSTƯ
HTCT
HTCTCS
HĐND
MTTQ

Nxb
UBND
QCDC


YẾU XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ
VỮNG MẠNH Ở TỈNH PHÚ THỌ GIAI ĐOẠN
HIỆN NAY

55

2.1. Những yếu tố tác động và phương hướng xây dựng hệ
thống chính trị cơ sở vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ giai
đoạn hiện nay
2.2. Những giải pháp chủ yếu xây dựng hệ thống chính trị
cơ sở vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ giai đoạn hiện nay
KẾT LUẬN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

55
62
87
88
92


3

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hệ thống chính trị cơ sở là một bộ phận cấu thành HTCT xã hội chủ nghĩa ở
nước ta. HTCTCS có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân
thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tăng cường đại
đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân. HTCTCS trực tiếp lãnh

đạo, quản lý, tổ chức thực hiện thắng lợi mọi đường lối, chủ chương, chính sách
của Đảng và pháp luật Nhà nước ở cơ sở. Phát huy đầy đủ quyền làm chủ của
nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội, tham gia tích cực vào việc quản lý xã
hội ở địa phương. Tuy nhiên, trước yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng trong giai
đoạn mới, HTCTCS của tỉnh Phú Thọ nhất là ở những vùng núi, vùng sâu, vùng
xa còn bộc lộ những thiếu sót, khuyết điểm trong công tác lãnh đạo, quản lý, vận
động quần chúng thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật
của Nhà nước, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, phát triển kinh tế, giữ vững ổn
định chính trị, xã hội. Bên cạnh đó, các thế lực thù địch đang ra sức thực hiện âm
mưu, thủ đoạn “diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ chống phá cách mạng Việt
Nam, lợi dụng những vấn đề nhạy cảm đang nảy sinh trong cộng đồng dân cư để
tuyên truyền, kích động nhằm vô hiệu hoá vai trò của HTCTCS .
Những vấn đề trên cho thấy, việc nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn,
đề xuất những giải pháp chủ yếu để xây dựng HTCTCS vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ
là một yêu cầu mang tính cấp thiết trong giai đoạn hiện nay. Vì vậy, tác giả lựa
chọn vấn đề “Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ giai
đoạn hiện nay” làm đề tài của luận văn thạc sỹ khoa học chính trị, chuyên ngành
Xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam.
2. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Hệ thống chính trị nói chung và HTCTCS nói riêng là một vấn đề lớn, được
Đảng, Nhà nước và các nhà khoa học đặc biệt quan tâm. Đã có nhiều công trình
khoa học, luận án, luận văn, bài viết đề cập về vấn đề này. Ngay từ đầu những năm
90, để phục vụ cho đổi mới chính trị, Đảng và Nhà nước ta đã triển khai chương
trình khoa học công nghệ cấp nhà nước (KX.05) nghiên cứu về “Hệ thống chính trị
trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta” giao cho Học viện Chính trị
Quốc gia Hồ Chí Minh thực hiện từ năm 1993- 1996 do Giáo sư Nguyễn Đức Bình


5



6

ta. Đặc biệt đã luận giải làm rõ khái niệm HTCT, HTCTCS, phân tích đặc điểm và
tình hình hoạt động của HTCTCS, đồng thời dự báo những xu hướng biến đổi, phát
triển của HTCTCS trong thời gian tới dưới tác động của điều kiện kinh tế- xã hội,
của yêu cầu xây dựng và thực thi nền dân chủ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đất nước. Các kết quả nghiên cứu trên đã thống nhất khẳng định
một vấn đề cơ bản: bản chất, mục tiêu của đổi mới và nâng cao chất lượng của
HTCT là nhằm thực hiện và phát huy đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân.
HTCTCS là nơi quan hệ trực tiếp với dân, xây dựng HTCTCS giữ vai trò then chốt
trong xây dựng, đổi mới HTCT ở nước ta hiện nay.
Từ năm 1998, khi Quy chế dân chủ ở cơ sở ra đời, đã có nhiều công trình
khoa học tập trung nghiên cứu về vai trò của HTCTCS trong việc thực hiện quy chế
dân chủ cũng như tác dụng, giá trị của quy chế đối với xây dựng, củng cố HTCTCS.
Trong đó, quá trình hoàn thiện HTCT nói chung được xem như một tiêu chí cơ bản
để đánh giá trình độ làm chủ của nhân dân trong đời sống xã hội và việc thực thi
quy chế dân chủ ở cơ sở đến lượt nó cũng trở thành một trong những giải pháp cực
kỳ quan trọng góp phần xây dựng và hoàn thiện HTCT ở nước ta trong giai đoạn
hiện nay mà trước hết là ở cơ sở và từ cơ sở. Tiêu biểu có các cuốn sách: “Hệ thống
chính trị cấp cơ sở và dân chủ hóa đời sống xã hội nông thôn miền núi, vùng dân
tộc thiểu số các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta” do Nguyễn Quốc Phẩm chủ biên;
“Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở trong tình hình hiện nay- một số vấn đề lý luận
và thực tiễn” do Nguyễn Cúc chủ biên; “Các đoàn thể nhân dân với việc bảo đảm
dân chủ ở cơ sở hiện nay” do Phan Xuân Sơn chủ biên; thực hiện quy chế dân chủ
và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay” do Nguyễn Văn Sáu và Hồ
Văn Thông đồng chủ biên. Từ cách tiếp cận HTCTCS dưới góc độ là một thể chế
chính trị, nội dung của các cuốn sách đã đi sâu phân tích vai trò của từng tổ chức
thành viên đối với việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, trình bày những yêu cầu
cụ thể để xây dựng từng tổ chức và HTCTCS nói chung nhằm phát huy ngày càng

dựng HTCTCS ở Tây Nguyên trong thời kỳ mới. Tác giả đặc biệt coi trọng việc
xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở, cán bộ người dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, coi
đó là nhân tố then chốt để tiến tới bình đẳng dân tộc và tăng cường đoàn kết các
dân tộc Tây Nguyên, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
theo định hướng XHCN. Các công trình nghiên cứu trên được thực hiện trong


8

khoảng thời gian từ 2001- 2003, là thời điểm mà ở địa bàn cơ sở của Tây Nguyên
đã có những biến động phức tạp do sự chống phá của các thế lực thù địch, cũng là
lúc HTCTCS ở các tỉnh Tây Nguyên bộc lộ rõ những hạn chế, yếu kém. Vì vậy,
kết quả nghiên cứu trong các công trình đó đã phản ánh sát thực tình hình mọi mặt
của Tây Nguyên, cung cấp thêm những tư liệu thực tiễn sinh động về thực trạng tổ
chức và hoạt động của HTCTCS đồng thời đặt ra những vấn đề cần tiếp tục
nghiên cứu trong xây dựng HTCT CS vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ hiện nay.
Trong tất cả các công trình đã được công bố, chưa có công trình nào
nghiên cứu về xây dựng HTCTCS vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ, nhưng đó là những tư
liệu quý giá để tác giả tham khảo, nghiên cứu.
3. Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
* Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn, trên cơ sở đó đề
xuất những giải pháp chủ yếu xây dựng HTCTCS vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ giai
đoạn hiện nay.
* Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm sáng tỏ một số vấn đề cơ bản về HTCTCS và xây dựng HTCTCS
vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ.
- Đánh giá đúng thực trạng, chỉ rõ nguyên nhân và rút ra một số kinh
nghiệm xây dựng HTCTCS vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ.
- Xác định phương hướng, yêu cầu và đề xuất những giải pháp chủ yếu xây

Kết quả nghiên cứu của luận văn cung cấp thêm cơ sở khoa học cho cấp ủy
đảng, chính quyền, tổ chức chính trị- xã hội các cấp ở tỉnh Phú Thọ xác định chủ
trương, biện pháp xây dựng HTCTCS vững mạnh đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của tình
hình nhiệm vụ trong giai đoạn hiện nay.
Đề tài còn được sử dụng làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy ở các học viện,
trường sỹ quan trong quân đội; các trường chính trị tỉnh, thành phố và trung tâm
giáo dục chính trị của huyện, thị xã.
6. Kết cấu của luận văn
Luận văn gồm phần mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệu
tham khảo và phụ lục.


10

Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN XÂY DỰNG
HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ VỮNG MẠNH Ở TỈNH PHÚ THỌ
1.1. Hệ thống chính trị cơ sở và xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững
mạnh ở tỉnh Phú Thọ
1.1.1. Hệ thống chính trị cơ sở ở tỉnh Phú Thọ
* Khái quát về tỉnh Phú Thọ
Phú Thọ là một tỉnh trung du miền núi Bắc bộ, phía Bắc giáp tỉnh Tuyên Quang và
Yên Bái; phía Nam giáp tỉnh Hoà Bình; phía Đông giáp Hà Nội và Vĩnh Phúc; phía Tây
giáp Sơn La. Vị trí đó tạo thế chiến lược quan trọng của Phú Thọ là cửa ngõ nối liền vùng
Tây Bắc của Tổ quốc với Thủ đô Hà Nội và vùng châu thổ sông Hồng.
Phú Thọ có diện tích tự nhiên 3.528km 2, chiếm 1,2% diện tích cả nước
(trong đó, diện tích miền núi là 3.227km 2 chiếm 92,3% diện tích toàn tỉnh); chiếm
5,4% diện tích núi đồi phía Bắc. Toàn tỉnh có 13 huyện, thị, thành phố, 277 xã,
phường, thị trấn. Trong đó có 217 xã miền núi (chiếm 78,4 % số xã), trong số đó có
7 xã vùng cao, 50 xã đặc biệt khó khăn, 10 xã an toàn khu (ATK).

huy được một cách hiệu quả nhất.
Song, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc trong tỉnh đã đoàn kết,
sáng tạo, khai thác những tiềm năng, lợi thế vốn có, xác định những nhiệm vụ trọng
tâm trong đó có xây dựng HTCTCS vững mạnh, để bứt phá và đã đạt được những kết
quả quan trọng, khẳng định bước đi vững chắc của tỉnh trong những năm đầu thế kỷ
XXI.
* Quan niệm hệ thống chính trị cơ sở ở tỉnh Phú thọ
HTCT xã hội chủ nghĩa là một chỉnh thể, bao gồm toàn bộ những tổ chức
chính trị-xã hội hoạt động hợp pháp, cùng những cơ chế chính trị bảo đảm thực
hiện quyền lực thuộc về nhân dân.


13

Cấu trúc của HTCT xã hội chủ nghĩa bao gồm: Đảng Cộng sản, Nhà nước
XHCN và các đoàn thể nhân dân mang tính chất chính trị xã hội, hoạt động theo một cơ
chế thống nhất phù hợp với quy luật phát triển của xã hội, thực hiện đường lối, mục tiêu
xây dựng CNXH. Cơ chế đó đảm bảo mọi quyền lực thuộc về nhân dân lao động, dưới
sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và sự quản lý của Nhà nước XHCN.
HTCT xã hội chủ nghĩa hình thành khi Đảng kiểu mới của GCCN nắm được
chính quyền, lãnh đạo nhân dân lao động đi lên CNXH. Đây là thiết chế chính trị
thể hiện quyền lực của GCCN, đem lại lợi ích chính đáng cho nhân dân lao động,
do đó nó khác hẳn về chất so với các thiết chế chính trị của các giai cấp thống trị
tồn tại trong lịch sử. Trong HTCT xã hội chủ nghĩa, mỗi bộ phận của nó hoạt động
với chức năng, vai trò riêng, song cùng hướng tới thực hiện mục tiêu chung là xây
dựng và hoàn thiện nền dân chủ XHCN, phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao
động thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng CNXH.
Xét về bản chất, HTCT xã hội chủ nghĩa là HTCT nhất nguyên do Đảng
Cộng sản lãnh đạo. Tính nhất nguyên đó nhằm tăng cường vai trò lãnh đạo của
GCCN đối với xã hội, giữ vững ổn định chính trị, thực hiện tốt dân chủ XHCN,

binh), được tổ chức, hoạt động theo Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước và gắn bó
hữu cơ với nhau. Mỗi thành viên trong HTCTCS có vị trí, vai trò, chức năng khác
nhau, song đều vận hành theo cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân
lao động làm chủ.
Chức năng, nhiệm vụ của HTCTCS được biểu hiện cụ thể qua chức năng,
nhiệm vụ của các thành tố cấu thành HTCTCS:
- Tổ chức cơ sở đảng có chức năng, nhiệm vụ lãnh đạo trực tiếp, toàn diện
trên các lĩnh vực của đời sống xã hội ở cơ sở, lãnh đạo chính quyền và các đoàn thể
quần chúng. Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam quy định, tổ chức cơ sở đảng ở xã có
các chức năng, nhiệm vụ chủ yếu sau:
Một là, chấp hành đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà
nước; đề ra chủ trương, nhiệm vụ chính trị của đảng bộ, chi bộ và lãnh đạo thực
hiện có hiệu quả.
Hai là, xây dựng đảng bộ, chi bộ trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư
tưởng và tổ chức; thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ; nâng cao chất


15

lượng sinh hoạt đảng, thực hiện tự phê bình và phê bình, giữ gìn kỷ luật và tăng
cường đoàn kết, thống nhất trong Đảng; thường xuyên giáo dục, rèn luyện và quản
lý cán bộ, đảng viên, nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng, tính chiến đấu, trình
độ kiến thức, năng lực công tác; làm công tác phát triển đảng viên.
Ba là, lãnh đạo xây dựng chính quyền, các tổ chức kinh tế, hành chính, sự
nghiệp, quốc phòng, an ninh, và các đoàn thể chính trị-xã hội trong sạch, vững mạnh;
chấp hành đúng pháp luật và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.
Bốn là, liên hệ mật thiết với nhân dân, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần
và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân; lãnh đạo nhân dân tham gia xây dựng và
thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
Năm là, kiểm tra việc thực hiện, bảo đảm các nghị quyết, chỉ thị của Đảng

Điều 123 Hiến pháp 1992 quy định: UBND do HĐND bầu ra, là cơ quan
chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính ở địa phương, chịu trách nhiệm chấp
hành Hiến pháp, pháp luật và các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị
quyết của HĐND. Như vậy, UBND xã là cơ quan hành chính nhà nước ở cơ sở. Với
tư cách đó, UBND có chức năng, nhiệm vụ thực hiện quản lý nhà nước trên địa bàn
xã, tổ chức thực hiện những nghị quyết và quyết định của HĐND cùng cấp về kế
hoạch, ngân sách, tài chính; về quản lý nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, thủy
lợi; về tiểu thủ công nghiệp; về giao thông; về thương mại, dịch vụ; về văn hóa,
giáo dục; về y tế, xã hội; về quốc phòng- an ninh; về thi hành pháp luật; về xây
dựng chính quyền và quản lý địa giới hành chính.
Tóm lại, chính quyền cơ sở là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng, quyền
và lợi ích của nhân dân ở cơ sở. Đây là lực lượng nòng cốt của HTCTCS, thực hiện
chức năng quản lý hành chính; tổ chức, điều hành mọi lĩnh vực hoạt động của quần
chúng nhân dân và tổ chức, định hướng các hoạt động tự quản của nhân dân ở cơ sở.
Các tổ chức chính trị-xã hội trong HTCTC bao gồm: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc,
Đoàn thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân và Hội Cựu chiến binh. Các tổ chức này
có có chức năng, nhiệm vụ chủ yếu là: tập hợp, củng cố, xây dựng khối đại đoàn kết
toàn dân, tạo sự nhất trí về chính trị, tinh thần của nhân dân; tuyên truyền vận động
nhân dân phát huy quyền làm chủ thực sự của mình trong thực hiện đường lối, chủ
trương, chính sách của Đảng, Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước; bảo vệ, đại diện


17

cho quyền lợi, ý chí của các thành viên trong việc tham gia xây dựng, giám sát Đảng và
chính quyền. Tập hợp những kiến nghị của nhân dân để phản ánh với Đảng và cơ quan
Nhà nước; chăm lo, bảo vệ quyền lợi và nghĩa vụ chính đáng của nhân dân. Đặc biệt
trong giai đoạn hiện nay, trước yêu cầu của công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc
XHCN, MTTQ còn có một chức năng quan trọng đó là chức năng phản biện xã hội.
Thông qua việc thực hiện chức năng này MTTQ thực hiện quyền giám sát việc đề ra

HTCTCS ở Phú Thọ thể hiện tinh thần yêu nước nồng nàn, tinh thần cách mạng tiến
công. Mỗi địa danh của quê hương đều gắn liền với những chiến công và ghi dấu
chân những người chiến sỹ cộng sản, của những người con ưu tú của đất nước.
Đồng bào các dân tộc Phú Thọ sớm giác ngộ theo Đảng, theo Bác Hồ để đánh đuổi
giặc ngoại xâm. Vì vậy, nhân dân Phú Thọ mang trong mình một truyền thống cách
mạng vẻ vang, một lòng tin sắt đá về Đảng, về Bác Hồ. Xét về mặt dân trí thì nhân
dân Phú Thọ, đặc biệt là ở vùng núi có trình độ thấp hơn miền xuôi, nhưng trình độ
giác ngộ cách mạng, ý thức độc lập tự do, vì sự nghiệp chung thì cán bộ và nhân
dân Phú Thọ rất cao, không hề kém các tỉnh miền xuôi và đô thị. Truyền thống cách
mạng đã ăn sâu vào tâm thức của cán bộ và đồng bào, có rất nhiều phong trào và
tấm gương sáng về sự cống hiến cho sự nghiệp chung của dân tộc.
Hai là, HTCTCS tỉnh Phú Thọ không đồng nhất về cơ cấu và chất lượng.
Ở tỉnh Phú Thọ, điều kiện địa lý tự nhiên có sự khác biệt giữa vùng núi, vùng
đồi trung du và vùng đồng bằng; điều kiện kinh tế-xã hội cũng có sự khác biệt và do đó,
HTCTCS ở mỗi vùng cũng không đồng nhất về cơ cấu và chất lượng.
Sự không đồng nhất của HTCTCS trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trước hết được
thể hiện ở sự khác biệt về cộng đồng dân cư và cơ cấu giai cấp-xã hội. Khác với các
xã ở trung du, đồng bằng, đô thị HTCTCS, cộng đồng dân cư ở các xã miền núi
được hình thành với nhiều dân tộc thiểu số sinh sống trên một địa bàn. Mỗi dân tộc
có tiếng nói, ngôn ngữ và sắc thái khác nhau, nhưng đồng bào các dân tộc sống hoà
thuận và đoàn kết. Tuy nhiên, để bảo đảm sự bình đẳng và tiếng nói chung của các
dân tộc, trong cơ cấu của HTCTCS ở các xã miền núi phải có đủ đại diện của các
dân tộc đang sinh sống trên địa bàn. Như vậy, để có một HTCTCS vững mạng, hoạt
động có hiệu quả, cần hình thành một cơ cấu nhân sự hợp lý mà trong đó mỗi tổ
chức chính trị và mỗi dân tộc đều có đại diện thích hợp của mình. Mỗi đại biểu lại
mang những bản sắc văn hóa riêng của dân tộc mình vào HTCTCS.


19


20

Bốn là, hiệu quả hoạt động của HTCTCS tỉnh Phú Thọ phụ thuộc rất lớn
vào vai trò cá nhân người đứng đầu các tổ chức và chịu sự ảnh hưởng, chi phối bởi
quan hệ dòng họ, lối ứng sử truyền thống.
Khác với HTCT cấp trên, ở cấp cơ sở mức độ phụ thuộc của tổ chức
đảng, chính quyền, đoàn thể vào cá nhân người lãnh đạo lớn hơn rất nhiều.
Bởi lẽ, quần chúng nhân dân ở vùng miền núi do dân trí thấp, vì vậy thường
thụ động hơn so với nhân dân các vùng khác. Các đoàn viên, hội viên của
các đoàn thể, vì nhiều lý do, rất ít khi chủ động đề xuất ý kiến với tổ chức
mà phải chờ đợi sự chỉ đạo, định hướng, hướng dẫn và tác động của lãnh
đạo, quản lý các cấp. Mặt khác cơ quan tham mưu, giúp việc cho tổ chức, bộ
máy của Đảng, chính quyền, đoàn thể ở cơ sở không có. Do đó, người lãnh
đạo trở thành linh hồn, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức
thực hiện mọi công việc. Câu nói của Bác Hồ: có cán bộ thì có tất cả, cán bộ
là gốc của phong trào…, trong phạm vi các xã miền núi và trung du Phú Thọ
càng đúng hơn bất kỳ nơi nào.
Ở tỉnh Phú Thọ, thường có tình trạng “chi bộ họ ta”, thành viên cấp ủy được
phân bổ theo dòng họ, theo cánh, theo làng và cán bộ xã phải là những người cùng cánh.
Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng hoạt động trong nội bộ mỗi tổ chức trong
HTCTCS. Nhiều khi vì quan hệ thân tộc, vì lợi ích phe cánh mà nể nang, né tránh đấu
tranh, dẫn đến làm giảm hiệu quả hoạt động của tổ chức đảng và chính quyền cơ sở.
* Vai trò của hệ thống chính trị cơ sở ở tỉnh Phú Thọ
HTCTCS xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giữ vai trò đặc biệt
quan trọng trong thực hiện các chính sách kinh tế, xã hội ở cơ sở; tổ chức và vận động
nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và các chỉ thị, nghị
quyết của cấp trên. Vai trò đó được biểu hiện trên những điểm cơ bản sau:
Một là, HTCTCS ở Phú Thọ là nơi trực tiếp tuyên truyền, vận động và tổ chức
nhân dân thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật
của Nhà nước trên địa bàn.

mọi người dân, do đó nó có tác dụng kiểm chứng nhanh nhất về tính đúng đắn, hợp lý
của đường lối, chính sách, về hiệu lực và hiệu quả hoạt động của HTCTCS. Ở đây,
quần chúng nhân dân có điều kiện trực tiếp thực hiện quyền giám sát của mình đối với
HTCTCS. Như vậy, vai trò làm “cầu nối” giữa Đảng, Nhà nước với quần chúng nhân


22

dân của HTCTCS được biểu hiện không chỉ đơn thuần là truyền đạt và thực hiện
đường lối, chính sách mà quan trọng hơn là hiện thực hóa tính đúng đắn và giá trị thực
tiễn của đường lối, chính sách ngay tại địa bàn cơ sở, làm cho đường lối, chính sách trở
thành hiện thực sinh động trong cuộc sống, đem lại lợi ích cho quần chúng nhân dân và
sự phát triển cho xã hội. Đồng thời, nắm vững và báo cáo kịp thời lên HTCT cấp trên
về tình hình cơ sở, về những nhu cầu và nguyện vong của quần chúng nhân dân, cung
cấp những luận chứng khoa học cho việc hoạnh định đường lối, chính sách của Đảng,
Nhà nước ngày càng sát với thực tiễn. Có thể thấy, mối liên hệ giữa Đảng, Nhà nước
với nhân dân biểu hiện thông qua nhiều kênh, nhiều bậc khác nhau, nhưng phụ thuộc
rất lớn vào năng lực tổ chức và hoạt động của HTCTCS, vào chất lượng và uy tín của
đội ngũ cán bộ cơ sở.
Ba là, HTCTCS ở tỉnh Phú Thọ trực tiếp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát
triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Phát triển kinh tế - xã hội là nhiệm vụ chính, nhiệm vụ trung tâm trong lãnh
đạo, điều hành của HTCTCS. Điều này càng có ý nghĩa khi Phú Thọ chưa thoát khỏi
tỉnh nghèo, mặt bằng kinh tế - xã hội còn thấp. Do đó, vai trò của HTCTCS trong duy
trì sự ổn định chính trị, định hướng đúng đắn cho phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa..là
rất quan trọng và mang tính quyết định. Đảng ta chỉ rõ: “Phải gắn tăng trưởng kinh tế
với phát triển toàn diện văn hóa, phát triển toàn diện con người, thực hiện dân chủ, tiến
bộ và công bằng xã hội… phát triển kinh tế đi đôi với việc bảo đảm ổn định chính trị xã hội, coi đây là tiền đề, điều kiện để phát triển nhanh, bền vững” [24, tr.178-179].
Đây là bài học kinh nghiệm đồng thời cũng là tư tưởng chỉ đạo của Đảng về phát triển
kinh tế - xã hội. HTCTCS Phú Thọ cần tăng cường đoàn kết toàn dân, phát huy quyền

trong suy nghĩ và hành động của đội ngũ cán bộ cơ sở, khắc phục tình trạng “đầu ra”
của đội ngũ cán bộ cấp trên là “đầu vào” của đội ngũ cán bộ cơ sở vốn đang tồn tại
hiện nay.
Năm là, HTCTCS tỉnh Phú Thọ là nơi trực tiếp triển khai xây dựng và thực
hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.
QCDC ở cơ sở là phương thức, biện pháp để thể chế hóa và pháp quy hóa chế
độ dân chủ XHCN, xác định rõ những nội dung, nguyên tắc, phương châm trong thực
hiện quyền dân chủ của nhân dân lao động ở cơ sở. Nghị quyết Trung ương 5 của Ban
Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX xác định: QCDC thực sự là công cụ, một chỗ
dựa pháp lý quan trọng để nhân dân thực hiện đầy đủ, thực chất hơn nữa quyền làm


24

chủ của mình ở cơ sở. Theo đó, việc tổ chức triển khai xây dựng và thực hiện QCDC
của HTCTCS có vai trò rất quan trọng đối với thực hiện dân chủ XHCN ở cơ sở, thúc
đẩy nhanh quá trình dân chủ hóa đời sống xã hội và thực hiện quyền làm chủ của nhân
dân trên thực tế; thúc đẩy quá trình thực hành dân chủ với các hình thức dân chủ đại
diện, dân chủ trực tiếp và dân chủ tự quản.
Thực hiện QCDC cơ sở là phương hướng cơ bản lâu dài để xây dựng và phát
triển sức mạnh của cộng đồng xã hội, cộng đồng dân cư, làm cho mỗi người dân trở
thành người chủ thực sự của xã hội, là cơ sở tạo sức mạnh đoàn kết, đồng thuận của
toàn dân tộc. Mặt khác, thực hiện QCDC là phương thức hữu hiệu để đấu tranh chống
quan liêu, tham nhũng làm trong sạch các tổ chức quyền lực, góp phần xây dựng
HTCTCS vững mạnh.
1.1.2. Những vấn đề cơ bản về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững
mạnh ở tỉnh Phú Thọ
* Quan niệm về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ
Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng chỉ ra rằng: bất cứ sự vật, hiện
tượng nào cũng tồn tại với tư cách là một hệ thống, có cấu trúc nhất định, nằm trong

tốt các mối quan hệ của HTCTCS; phát huy vai trò, chức năng, hiệu lực của
HTCTCS và quyền làm chủ của nhân dân, mà trước hết là vai trò lãnh đạo của tổ
chức cơ sở đảng, sự quản lý điều hành của chính quyền cơ sở; góp phần trực tiếp
phát triển kinh tế -xã hội và giữ vững ổn định trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.
Chủ thể, đối tượng, lực lượng xây dựng HTCTCS
Xây dựng HTCTCS vững mạnh ở tỉnh Phú Thọ là trách nhiệm của toàn xã
hội, của các cấp, các ngành, các tổ chức, các lực lượng; là quyền lợi và nghĩa vụ của
mọi cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân ở cơ sở, đặt dưới sự lãnh đạo thống
nhất của tổ chức đảng và sự điều hành của chính quyền các cấp. Trong đó, chủ thể những tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm chính và có tác động trực tiếp vào đối tượng
là HTCTCS trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có thể phân chia thành:
Chủ thể lãnh đạo xây dựng HTCTCS là đảng ủy cơ sở và cấp ủy cấp trên trực tiếp
cơ sở (huyện ủy, thị ủy, thành ủy). Chủ thể quản lý, điều hành, tổ chức thực hiện là
chính quyền cơ sở và chính quyền cấp trên cơ sở (HĐND, UBND huyện, thị xã, thành
phố). Các tổ chức chính trị xã hội ở cơ sở là một chủ thể quan trọng, trực tiếp trong xây
dựng HTCTCS vững mạnh bao gồm: MTTQ và đoàn thể chính trị xã hội ở địa phương.