SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"HƯỚNG DẪN HỌC SINH THẢO LUẬN NHÓM TÌM HIỂU VỀ
BỆNH TRUYỀN NHIỄM VÀ MIỄN DỊCH - SINH HỌC CƠ BẢN 10"

1


A- Đặt vấn đề
Môn sinh học là một trong những môn khoa học tự nhiên mang tính chất thực nghiệm
cao được đưa vào giảng dạy rất sớm trong giáo dục.
Việc giảng dạy sinh học trong trường phải thực hiện được 3 nhiệm vụ cơ bản sau:
+ Nhiệm vụ trí dục: cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, hiện đại, có hệ
thống về sinh học, là cơ sở để tiếp thu những vấn đề ứng dụng trong sản xuất nông
nghiệp, tăng cường sức khoẻ, chống bệnh tật, bảo vệ môi trường sống ở mỗi cộng đồng.
+ Nhiệm vụ phát triển năng lực nhận thức cho học sinh: Kỹ năng quan sát, kỹ năng làm
thí nghiệm, phát triển các phương pháp, biện pháp logic.
+ Nhiệm vụ hình thành nhân cách học sinh: Hình thành thế giới quan khoa học, thái độ
đúng đắn với thiên nhiên, với con người.
Mục đích dạy học nói chung và mục đích dạy học sinh học nói riêng chỉ đạt được khi
chúng ta xác định đúng đắn nội dung và phương pháp.
Chương trình sinh học ở bậc trung học phổ thông chứa đựng một khối lượng kiến thức
khá lớn về nhiều lĩnh vực sinh học.
Trong quá trình giảng dạy, kết hợp với việc tiếp thu kiến thức của học sinh. Tôi nhận
thấy rằng các em đều nắm được kiến thức đã học. Mặt khác việc ứng dụng kiến thức đã
học để giải quyết các vấn đề thực tế là nhiệm vụ hết sức quan trọng mà mục tiêu của giáo
dục đã đề ra.
Chính từ những yêu cầu và tính thiết thực của vấn đề nêu trên cho nên trong khi giảng
dạy phần III sinh học 10 cơ bản ( sinh học vi sinh vật) tôi đã lồng ghép giáo dục về các
2

Tên bệnh

Vi sinh vật gây bệnh

1

Tả, lị

Vi khuẩn

2

Nấm ngoài da

Nấm

3

Giun, sán

Giun sán

4

Ho lao

Vi khuẩn

5


Bại liệt

Vi rút

11

Cúm gia cầm

Vi rút

12

Viêm gan B

Vi rút

5


13

Hắc lao

Nấm

14

Ghẻ

Kí sinh trùng


6


+ Học sinh thảo luận theo nhóm rồi trả lời câu hỏi
+ Giáo viên nhận xét bài làm của học sinh và bổ sung
stt

Vi sinh vật

Môi trường sống

1

Nấm

ẩm thấp, ít ánh sáng, …..

2

Kí sinh trùng ( ghẻ)

Độ ẩm cao, bẩn, ít ánh sáng

3

Vi rút HIV

Cơ thể con người


9

Vi khuẩn Lao

ẩm tháp, ít ánh sáng, giầu chất hữu cơ

….

………………

…………………………………….

3. Từ bài sinh sản của vi sinh vật lồng ghép tìm hiểu sự sinh sản của các vi sinh
vật gây ra các bệnh truyền nhiễm:

7


Khi giáo viên giảng (Bài 26 Sinh sản của vi sinh vật trang 102, 103, 104 SGK) sinh
học 10 cơ bản, thì học sinh đã nắm được các hình thức sinh sản của vi sinh vật và đặc
điểm của các hình thức sinh sản này.
Qua bài này giáo viên có thể đặt các câu hỏi về tìm hiểu sự sinh sản của các vi sinh
vật gây ra bệnh truyền nhiễm như sau:
+ Giáo viên đạt câu hỏi: Hẫy liệt kê các hình thức sinh sản của vi sinh vật theo bảng
sau? Câu hỏi này có thể dùng cho học sinh về nhà điều tra trên địa bàn cư dân hoặc qua
các tài liệu khác.
TT

Tên vi sinh vật


4

Nấm mốc gây bệnh ở Ngô, Sinh sản bằng bào tử, phân đôi,

8


Đậu

nẩy chồi

5

Ghẻ

Sinh sản hữu tính

6

Giun , sán

Sinh sản hữu tính

……………………

……………………………….

7
…..



Hình sợi

Phagơ M13 ở E.coli- Tả

Uốn khúc

Vi rút cúm

Dạng đạn

Vi rút dại

Dạng lớn

Vi rút mun cơm

Có màng bao

Vi rút sởi

Có màng bao

Vi rút đậu mùa

Đối xứng 20 mặt

2

Đối xứng phức tạp Không có màng Phagơ T ở E. côli – Tả

điểm,tác hại và biện pháp phòng tránh của vi rút gây bệnh.
Bài này mang tính chất thực tiễn ứng dụng rất lớn, sau khi cho học sinh nghiên cứu SGK
trang 121, 122 sinh học 10 cơ bản. Giáo viên đưa ra phiếu học tập theo mẫu sau:
+ Tìm hiểu vi rút gây bệnh:
Đặc điểm

Tác hại

Biện

pháp

phòng

tránh
Vi rút kí sinh ở TV
Vi rút kí sinh ở
VSV
Vi rút kí sinh ở
côn trùng
Vi rút kí sinh ở
người và động vật
+ Học sinh thảo luận hoàn thành phiếu học tập
+ Giáo viên bổ sung, kết luận

11


7. Từ bài 32 bệnh truyền nhiễm và miễn dịch lồng ghép giáo dục cho các em hiểu
biết sâu hơn về các bệnh truyền nhiễm phổ biên hiện nay và trở thành các tuyên


tránh

Vi khuẩn

Qua ăn uống ( Vệ sinh ăn uống
tiêu hoá)

2

HIV/AIDS

Vi rút HIV

- Đường máu
- Quan hệ tình
dục

An

toàn

trong

truyền máu và tình
dục…..

12




trường
5

Tai xanh ở Vi rút

Hô hấp, tiêu hoá Tiêu huỷ bênh

Lợn

Vệ

sinh

môi

độc

khử

trường
Tiêu
trùng
Tiêm

phòng

Vacxin
6



miệng

Vệ sinh ăn uóng
Vệ

sinh

môi

trường
9

Nấm

Nấm

Tiếp xúc trực Vệ sinh sạch sẽ
tiếp, chung quần
áo….

…

………..

……………….

……………….

………………….


15


Hiểu

nắm Cơ bản hiểu Còn chưa rõ Chưa hiểu về

chắc về bệnh về

bệnh và mơ hồ

truyền nhiễm truyền nhiễm
Lớp

truyền

bệnh
nhiễm

Sĩ số
SL

%

SL

10A1 41

22


20

4

8

10

Với kết quả thu được như trên tôi nhân thấy rằng các em học sinh lớp 10A1 có lồng
ghép ,thảo luận nhóm về các bệnh truyền nhiễm thì các em nắm kiến thức về các bệnh
truyền nhiễm tốt hơn nhiều so với lớp 10 A4..
Qua so sánh phương pháp mới và phương pháp cũ thì phương pháp mới đạt hiệu quả
hơn rất nhiều. Các em làm nhanh, hiểu biết rõ hơn, và cơ bản hình thành được các
phương pháp thống kê về các bệnh truyền nhiễm, kết quả chính xác nên có hứng thú say
mê trong học tập.
2. Đề xuất:
- Một trong những điều làm nên sự hấp dẫn của khoa học nói chung và của từng môn
học nói riêng chính là tính lôgic, tính chặt chẽ của khoa học và của từng môn học.

16


- Giữa mênh mông kiến thức, học sinh thực sự cần thiết có sự định hướng của các
thầy cô giáo để nắm được bản chất vấn đề, để thấy được vấn đề đang nghiên cứu trong
mối quan hệ biện chứng với các vấn đề đã biết và chưa biết.
- Môn sinh học là một môn khoa học tự nhiên rất cần gũi với thiên nhiên và đời sống
con người. Mảng kiến thức lồng ghép giáo dục về các bệnh truyền nhiễm trong sinh học
mà cụ thể là trong phần ba sinh học vi sinh vật là mảng kiến thức có tính logic rất cao và
có tầm quan trọng lớn lao trong thực tiễn. Để học sinh tiếp thu tốt nội dung về các các

Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành.
NXB Giáo dục 2000.
3. Dạy học sinh học ở trường trung học phổ thông (Tập I, tập II).
Nguyễn Đức Thành (chủ biên)
Nguyễn Văn Duệ - Dương Tiến Sỹ
NXB Giáo dục 2002.
4. Sinh học 10 cơ bản
NXB Giáo dục 2007
5. Sinh học 10 nâng cao.
NXB Giáo dục 2007.
6. Vi sinh vật học
Nguyễn Lân Dũng – Nguyễn Đình Quyền – Phạm Văn Ty.
NXB Giáo dục 2001.
7. Sách giáo viên sinh học 10, cơ bản, nâng cao.

19


NXB Giáo dục-2007.
8. Các bệnh truyền nhiễm
NXB Y Học - 1999.
9. Học tốt sinh học 10
Nguyễn Văn Sang – Nguyễn Thị Vân
NXB Đà Nẵng - 2006
10. Tạp chí các bệnh truyền nhiễm – Cục y tế dự phòng
NXB Đại học Y 2007

20