SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"HƯỚNG DẪN HỌC SINH THẢO LUẬN NHÓM TÌM HIỂU VỀ
BỆNH TRUYỀN NHIỄM VÀ MIỄN DỊCH – SINH HỌC 10 CƠ
BẢN"

1


A- Đặt vấn đề
Môn sinh học là một trong những môn khoa học tự nhiên mang tính chất thực nghiệm
cao được đưa vào giảng dạy rất sớm trong giáo dục.
Việc giảng dạy sinh học trong trường phải thực hiện được 3 nhiệm vụ cơ bản sau:
+ Nhiệm vụ trí dục: cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, hiện đại, có hệ
thống về sinh học, là cơ sở để tiếp thu những vấn đề ứng dụng trong sản xuất nông
nghiệp, tăng cường sức khoẻ, chống bệnh tật, bảo vệ môi trường sống ở mỗi cộng đồng.
+ Nhiệm vụ phát triển năng lực nhận thức cho học sinh: Kỹ năng quan sát, kỹ năng làm
thí nghiệm, phát triển các phương pháp, biện pháp logic.
+ Nhiệm vụ hình thành nhân cách học sinh: Hình thành thế giới quan khoa học, thái độ
đúng đắn với thiên nhiên, với con người.
Mục đích dạy học nói chung và mục đích dạy học sinh học nói riêng chỉ đạt được khi
chúng ta xác định đúng đắn nội dung và phương pháp.
Chương trình sinh học ở bậc trung học phổ thông chứa đựng một khối lượng kiến thức
khá lớn về nhiều lĩnh vực sinh học.
Trong quá trình giảng dạy, kết hợp với việc tiếp thu kiến thức của học sinh. Tôi nhận thấy
rằng các em đều nắm được kiến thức đã học. Mặt khác việc ứng dụng kiến thức đã học để
giải quyết các vấn đề thực tế là nhiệm vụ hết sức quan trọng mà mục tiêu của giáo dục đã
đề ra.
Chính từ những yêu cầu và tính thiết thực của vấn đề nêu trên cho nên trong khi giảng
dạy phần III sinh học 10 cơ bản ( sinh học vi sinh vật) tôi đã lồng ghép giáo dục về các

phương nơi các em cư trú.
Vì hiệu quả tốt hơn, nên tôi đã mạnh dạn đưa vào giảng dạy.
II- Các giải pháp thực hiện
1. Từ khái niệm về vi sinh vật liệt kê các vi sinh vật gây bệnh truyền nhiễm:
Khi dạy khái niệm về vi sinh vật (Bài 22 trang 88 SGK) thì giáo viên cho học sinh tìm
hiểu rõ khái niêm về vi sinh vật: Vi sinh vật là những cơ thể nhỏ bé chỉ nhìn thấy dưới
kính hiển vi. Phần lớn là những cơ thể đơn bào nhân sơ hay nhân thực, một số là tập đoàn
đơn bào.

3


Đặc điểm của vi sinh vật là: hấp thụ và chuyển hoá chất dinh dưỡng nhanh, sinh trưởng
và sinh sản rất nhanh, phân bố rộng.
Từ khái niệm và đặc điểm trên giáo viên lồng ghép đưa ra câu hỏi như sau:
+ Hẫy kể tên các vi sinh vật gây ra các bệnh truyền nhiễm mà em biết theo mẫu sau? Câu
hỏi này có thể làm tại lớp theo nhóm hoặc cho các em về nhà nghiên cứu tài liệu và điều
tra trên địa bàn mình đạng ở theo sự hướng dẫn của giáo viên và dành câu trả lời cho
kiểm tra bài cũ hoặc tiết luyên tập.
stt

Tên bệnh

Vi sinh vật gây bệnh

+ Sau khi học sinh thảo luận theo tổ nhóm học tập thì báo cáo kết quả:
+ Giáo viên nhận xét và bổ sung cho các nhóm tổ học tập:
stt

Tên bệnh


Động vật nguyên sinh

6

Bệnh lậu

Cầu khuẩn

7

Bệnh AIDS

Vi rút HIV

8

Bệnh giăng mai

Xoắn thể

9

Đậu mùa

Vi rút đậu mùa

10

Bại liệt

15

Tai xanh ở lơn

Vi rút

…….

…………..

16
…..

2. Từ bài sinh trưởng của vi sinh vật lồng ghép tìm hiểu sự sinh trưởng của các vi
sinh vật gây ra các bệnh truyền nhiễm:
Sau khi giáo viên giảng dậy cho học sinh (Bài 25 trang 99 – 101) thì học sinh đã nắm rõ
thế nào là sinh trưởng của vi sinh vật và các loại môi trường nuôi cấy vi sinh vật và đặc
điểm của các pha trong môi trường nuôi cấy vi sinh vật.
Tiếp đó đến bài các yếu tố ảnh hưởng tới sinh trưởng của vi sinh vật, giáo viên cho câu
hỏi lồng ghép sự sinh trưởng của vi sinh vật gây các bệnh truyền nhiễm như sau:
+ Giáo viên đưa ra câu hỏi: thế nào là sinh trưởng của vi sinh vật? Liệt kê các yếu tố ảnh
hưởng tới sinh trưởng của vi sinh vật?
+ Hẫy kể tên các môi trường sống thích hợp và các yếu tố ảnh hưởng tới vi sinh vật gây
ra các bệnh truyền nhiẽm theo mẫu sau?
stt

Vi sinh vật

Môi trường sống



Vi rút tai xanh ở Lơn

Cơ thể lơn

5

Vi rút cúm gia cầm

Cơ thể gia cầm, con người

6

Vi khuẩn Lao

Độ ẩm cao, bẩn, cơ thể con người

7

Vi rút Quai bị

Cơ thể nguời

8

Giun , sán

Trong cơ thể người và động vật

9

6


TT

Tên vi sinh vật

Hình thức sinh sản

1

Vi khuẩn Lao

Phân đôi

2

Vi khuẩn Tả. lị

Phân đôi, tạo thành bào tử

3

Vi khuẩn gây bệnh ở thực vật

Phân đôi, nẩy chồi và tạo thành
bào tử

4



Hình thái, Cấu trúc

Tên vi rút

+ Học sinh nghiên cứu và thảo luận hoàn thành phiếu học tập:
+ Gáo viên giảng giải, bổ sung, hoàn thiện:
TT

Hình thái, Cấu trúc

1

Cấu trúc xoán

Tên vi rút
Hình que

Vi rút khảm thuốcl á
7


2

3

Đối xứng 20 mặt

Hình sợi



niệm Con đường Các giai đoạn phát triển Biên
pháp
lây nhiễm
của bệnh
phòng ngừa
GĐ1:
GĐ2:
GĐ3:

+ Học sinh nghiên cứu và hoàn thành phiếu học tập này
+ Giáo viên bổ sung, kết luận.
6. Từ bài 31 vi rút gây bệnh và ứng dụng của vi rút trong thực tiễn tìm hiểu đặc
điểm,tác hại và biện pháp phòng tránh của vi rút gây bệnh.

8


Bài này mang tính chất thực tiễn ứng dụng rất lớn, sau khi cho học sinh nghiên cứu SGK
trang 121, 122 sinh học 10 cơ bản. Giáo viên đưa ra phiếu học tập theo mẫu sau:
+ Tìm hiểu vi rút gây bệnh:
Đặc điểm

Tác hại

Biện pháp phòng tránh

Vi rút kí sinh ở TV
Vi rút kí sinh ở
VSV


bệnh

lây truyền

tránh

1

Tả, lị

Vi khuẩn

Qua ăn uống Vệ sinh ăn uống
( tiêu hoá)

2

HIV/AIDS

Vi rút HIV

- Đường máu

An toàn trong
truyền máu và tình
- Quan hệ tình dục…..
dục
- Mẹ sang con


Tai xanh ở Vi rút
Lợn

môi

Hô hấp, tiêu hoá Tiêu huỷ bênh
Vệ
sinh
trường

môi

Tiêu độc khử trùng
Tiêm
Vacxin
6

Bệnh dại

Vi rút

Do chố dại cắn

phòng

Tiêm phong dại
cho chó
Nếu bị chó dại căn
phai tiêm theo chi
dẫn của BS

Nấm

Tiếp xúc trực Vệ sinh sạch sẽ
tiếp, chung quần
áo….

…

………..

……………….

……………….

………………….

III- Các biện pháp để tổ chức thực hiện
+ Tổ chức học tập theo nhóm (Giáo viên hướng dẫn)
Giáo viên chia lớp thành các nhóm học tập, HS thực hiện theo lệnh mà giáo viên đưa ra
( các câu hỏi họat động theo nhóm) sau một thời gian nhất định các em thảo luận thì giáo
viên sẽ làm trọng tài cho các em thảo luận.
+ Tổ chức học tập chung cả lớp (Giáo viên hướng dẫn)
Giáo viên ra câu hỏi chung cho cả lớp và yêu cầu HS nghiên cứu tài liệu SGK kết hợp
kiến thức đã học trả lời câu hỏi và HS khác nhận xét bổ sung sau đó Giáo viên đưa ra kết
luận.
+Tự nghiên cứu tài liệu rút ra kết luận (giáo viên hướng dẫn).
HS làm việc độc lập với SGK và nghiên cứu câu hỏi từ Giáo viên đưa ra nhằm kết luận
một vấn đề nào đó cuối mỗi mục của bài học. Với những kết luận mang tính chất trọng
tâm thì Giáo viên có thể yêu cầu HS khẳng định lại một lần nữa và có thể bổ sung cho
HS.....


10A1 41

22

53,65 15

10A4 40

6

15

22

%

SL

%

SL

%

36,59 4

9,76

0

- Môn sinh học là một môn khoa học tự nhiên rất cần gũi với thiên nhiên và đời sống con
người. Mảng kiến thức lồng ghép giáo dục về các bệnh truyền nhiễm trong sinh học mà
cụ thể là trong phần ba sinh học vi sinh vật là mảng kiến thức có tính logic rất cao và có
tầm quan trọng lớn lao trong thực tiễn. Để học sinh tiếp thu tốt nội dung về các các bệnh
truyền nhiễm và cách phòng chống nó và tuyên truyền cho mọi người xung quanh, người
giáo viên cần suy nghĩ để gia công nội dung từng bài giảng sao cho thật cô động, chuẩn
xác. Bên cạnh đó, cần khai thác triệt để lý thuyết vừa dạy trong việc vận dụng để giải
quyết các vấn đề về bệnh truyền nhiễm mới phát sinh cũng như đang phổ biến hiện nay.
Có như vậy, các kiến thức các em được học mới dần trở thành sự hiểu biết của bản thân
các em, là hành trang theo các em trong cuộc đời và tuyên truyền viên sau này.
- Mỗi sáng kiến kinh nghiệm được viết ra là kết quả một quá trình lao động sáng tạo của
người cán bộ, giáo viên có tác dụng thúc đẩy tiến bộ khoa học giáo dục và mang lại hiệu
quả giảng dạy, giáo dục - đào tạo góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện và
hiệu quả đào tạo của ngành.
Tôi tha thiết mong rằng Sở Giáo dục - Đào tạo Thanh Hoa sẽ có nhiều biện pháp tích cực
hơn nữa động viên đông đảo cán bộ, giáo viên... tham gia viết SKKN và có hướng đưa các
SKKN có chất lượng tốt tới phổ biến sâu rộng trong các trường THPT, các trung tâm GDTX
để anh chị em cùng học hỏi, rút kinh nghiệm và áp dụng.
Trên đây là những ý kiến nho nhỏ của tôi, tôi đã trình bày và để cho anh chị em , bạn bè
đồng nghiệp tham khảo đóng góp ý kiến cho tôi, để cho sáng kiến được hoản hảo hơn tôi
xin chân thành cảm ơn mọi ý kiến đóng góp của đồng nghiệp. Cuối cùng, cho phép tôi
được bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô, bạn bè đồng nghiệp đã động viên,
giúp đỡ tôi hoàn thành SKKN nhỏ này./.

13