SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ CẦN THIẾT CHO VIỆC DẠY
VÀ HỌC NGỮ VĂN BẬC THPT"

1


A- PHẦN MỞ ĐẦU
1- Cơ sở lý luận:
Theo nghiên cứu về tâm lý và giáo dục sư phạm, tính tích cực nhận thức trong hoạt động
học tập có liên quan chặt chẽ đến động cơ học tập, nếu có động cơ đúng tất sẽ tạo ra hứng
thú, hứng thú là tiền đề của tự giác, hứng thú và tự giác là hai yếu tố tâm lý tạo nên tính
tích cực. Với các bộ môn học trong nhà trường nói chung và với môn Ngữ văn nói riêng,
giải quyết tốt vấn đề này, học sinh sẽ được rèn luyện năng lực học tập đạt hiệu quả cao.
Môn học nào cũng vậy, các tiết học chính khoá chiếm hầu hết thời lượng. Riêng môn
Ngữ văn có đặc trưng riêng; nó vừa mang tính khoa học yêu cầu sự chuẩn xác cao; vừa
là môn nghệ thuật đòi hỏi sự sáng tạo độc đáo. Vậy giảng dạy Ngữ văn ngoài các tiết học
chính khoá, giáo viên hướng dẫn học sinh tiếp cận kiến thức cơ bản, càng cần tổ chức
thêm các hoạt động ngoại khoá cho học sinh. Điều này không chỉ giúp các em nắm
vững, khắc sâu kiến thức mà còn mở rộng, gợi cảm hứng học tập và phát huy được
tính tích cực chủ động của học sinh. Không thể phủ nhận ngoại khoá văn học là một
hoạt động hỗ trợ cần thiết để việc dạy và học bộ môn Ngữ văn đạt kết quả cao hơn.
2- Cơ sở thực tiễn:

2


- Chương trình và sách giáo khoa THPT thay đổi, đồng nhất với điều đó là yêu cầu môn
Văn phải gắn với thực tiễn, phải để học sinh tiếp cận với những vấn đề nóng hổi của

Mục đích của ngoại khoá văn học :
* Đối với học sinh:
- Ngoại khoá văn học giúp học sinh củng cố ôn luyện, nắm chắc kiến thức cơ bản dưới
nhiều dạng thức phong phú, phù hợp với tâm lý lứa tuổi.
- Bên cạnh đó, hoạt động ngoại khoá còn tạo điều kiện để học sinh mở rộng, nâng cao
hiểu biết về văn chương nói chung và về những vấn đề có liên quan đến tác giả tác phẩm
có học trong nhà trường nói riêng.
4


- Đồng thời ngoại khoá văn học cũng tạo tính hấp dẫn, sinh động cho các tiết dạy và
học văn. Các em hứng thú say mê môn Ngữ văn, có điều kiện bộc lộ khả năng chủ động
lĩnh hội, khám phá, sáng tạo, được thể hiện mình...
- Rèn cho học sinh tư duy nhanh, trí nhớ tốt, óc liên tưởng phong phú, khả năng ứng xử
linh hoạt, năng lực làm việc nhóm hiệu quả ... cũng là tác dụng của hoạt động ngoại khoá
văn học. Các em sẽ làm quen với thao tác nghiên cứu khoa học khi nhận một đề tài, tự
sưu tầm tư liệu và hoàn thành sản phẩm trí tuệ theo quan điểm riêng của mình.
* Đối với giáo viên:
- Việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá giúp bản thân mỗi giáo viên tự bồi dưỡng nâng
cao trình độ, khuyến khích khả năng tìm tòi, sáng tạo; cập nhật với những yêu cầu thời
đại, gắn văn học gần hơn với cuộc sống.
- Ngoại khoá văn học giúp giáo viên đổi mới thực sự trong phương pháp dạy học môn
Ngữ văn, hướng vai trò trung tâm là học sinh, giáo viên đóng vai trò là người hướng
dẫn.
- Giáo viên thông qua hoạt động ngoại khoá sẽ tích luỹ được cho mình kho tư liệu phong
phú giúp ích cho quá trình dạy học lâu dài.
2- Yêu cầu của ngoại khoá văn học:

5


nào đó...
- Địa điểm tổ chức: Thực hiện tại lớp học hoặc khi tham gia các buổi sinh hoạt
ngoại khoá, dã ngoại ...
- Đối tượng tham gia: Có thể sử dụng đối với học sinh ở nhiều khối lớp vì đây là
những tri thức văn chương cơ bản mà các em đã từng học, từng biết.
1.3.

Minh hoạ:

Trò chơi 1 : Ân số văn chương
1- Bài ca dao nào có nhiều số từ Hán Việt nhất?
Đáp án: Đó là bài:
Yêu nhau tam tứ núi cũng trèo
Ngũ lục sông cũng lội
Thất bát cửu thập đèo cũng qua.
2- Có một câu chuyện dân gian mà ở đó người xưa tưởng tượng ra tại một cung vua cũng
có bờ rào như ở các làng quê. Đó là truyện nào? Tại sao em biết?

7


Đáp án: Truyện cổ tích “Tấm Cám” vì trong đó có chi tiết: “Phơi áo chồng tao thì phơi
bằng sào, chớ phơi bờ rào tao cào mặt ra”.
3- Tại sao Nguyễn Trãi cùng Lê Lợi khởi nghĩa chống giặc Minh mà khi tuyên bố về
chiến thắng lại viết “Bình Ngô đại cáo” chứ không phải là “Bình Minh”?
Đáp án: Vì ông tổ sáng lập ra nhà Minh là Chu Nguyên Chương khởi nghiệp ở đất Ngô,
tự xưng là Ngô vương. Nguyễn Trãi khinh thị kẻ thù tới mức gợi nhắc tới cả ông Tổ triều
Minh.
4- Có bao nhiêu từ chỉ cóc và họ hàng nhà cóc trong bài thơ “Khóc Tổng Cóc” của Hồ
Xuân Hương?

-

Trong bài “Người con gái Việt Nam” ( Tố Hữu):

Thịt da em hay là sắt là đồng…
9


9- Ba nhà thơ có ý nguyện chân thành; họ đều mong muốn được làm con chim hót để tô
điểm cho cuộc đời thêm đẹp thêm tươi. Đó là ai? Câu thơ nào cho biết điều ấy?
Đáp án:
-

Thanh Hải trong bài “Mùa xuân nho nhỏ”:

Ta làm con chim hót
Ta làm một nhành hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao xuyến…
-

Viễn Phương trong bài “Viếng lăng Bác ”:

Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đoá hoa hương toả đâu đây…
-

Tố Hữu trong bài “Một nhành xuân" :
Dẫu là con chim chiếc lá


Tiếng khoan như gió thoảng ngoài
Tiếng mau sầm sập như trời đổ mua.
4- Những câu thơ sau, câu thơ nào tả cảnh dòng nước Kim Trọng – Thuý Kiều lần đầu
gặp gỡ?
a/ Nao nao dòng nước uốn quanh
Nhịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.
b/ Dưới cầu nước chảy trong veo
Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha…
c/ Một vùng cỏ mọc xanh rì
Nước ngâm trong vắt thấy gì nữa đâu.
Đáp án: b là tả cảnh dòng nước Kim – Kiều gặp nhau trong tiết thanh minh, cho nên
nó mang vẻ đẹp thơ mộng, lãng mạn, trữ tình như mối tình đầu trong sáng của hai
12


người; còn a là dòng nước buồn khi Kiều gặp mộ Đạm Tiên; c là dòng nước trống vắng
khi Kim Trọng quay trở lại vườn Thuý tìm Kiều mà không thấy.
5- Trong “Truyện Kiều”, Nguyễn Du viết về một thứ mà khi thì ngắn chẳng tày gang tay,
lúc lại dài bằng cả ba năm. Đó là gì?
Đáp án: Đó là thời gian một ngày. Bởi có hai câu thơ:
- Ngày vui ngắn chẳng tày gang...
- Sầu đong càng lắc càng đầy
Ba thu dồn lại một ngày dài ghê.
6- Cho biết bốn dòng thơ trong “Truyện Kiều” có đủ phong hoa tuyết nguyệt, cầm kỳ thi
hoạ? ( câu thơ không nhất thiết phải ở vị trí liền sát nhau, chỉ cần mang nghĩa trên chứ
không cần phải có từ ngữ y như vậy).
Đáp án: Đó là những câu thơ sử dụng ngôn từ ước lệ tượng trưng khi nói về cuộc sống
của Kiều ở lầu xanh lần thứ nhất; Nguyễn Du cảm thông với nỗi đau đớn ê chề của nhân
vật Kiều nên không nỡ dùng từ ngữ thô tục. Đoạn này tả cảnh lầu xanh bề ngoài có vẻ
thanh cao tao nhã, nhưng che đậy cuộc sống nhơ nhuốc bên trong.

ngâm vượn hót nào tày, Lọt tai Hồ cũng nhăn mày rơi châu…

14


9- Vẻ đẹp nào trong “Truyện Kiều” được Nguyễn Du miêu tả gắn liền với “hoa, ngọc,
mây, tuyết”?
Đáp án: Thúy Vân được miêu tả: Hoa cười ngọc thốt đoan trang
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da…
10- Trong “Truyện Kiều”, có một cặp câu lục bát sử dụng toàn từ Hán Việt, đó là câu
nào?
Đáp án: Hồ công quyết kế thừa cơ
Lễ tiền binh hậu khắc cờ tập công.
Trò chơi 3 : Tri kỉ văn chương
1. Tên của hai anh em sinh đôi trong “Sự tích trầu cau” là gì? (Cao Tân và Cao Lang).
2. Trong “Thần thoại Hy Lạp”, ai là người lấy lửa cho loài người? (Prômêtê)
3. Ai được coi là người khai sinh ra thể loại ngụ ngôn trên thế giới? (Ê dốp – một người
nô lệ Hy Lạp sống khoảng giữa thế kỷ VI trước công nguyên – Giáo viên kể giai thoại
về Ê-dốp).
4. Nhà thơ nào là tác giả của những câu thơ chỉ có thanh bằng sau:
Ô hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi vàng rơi thu mênh mông...
15


(Bích Khê)
5. Quê hương của Lê Như Hổ ở đâu? (Tiên Lữ - Hưng Yên)
6. Dân ở tỉnh nào ở Việt Nam giàu nhất và sống lâu nhất? (Phú Thọ)
7. “Tứ bất tử” trong dân gian là những ai? (Thánh Gióng, Sơn Tinh, Chử Đồng Tử, Bà
chúa Liễu Hạnh)

Một mình lạt thuở ba đông

17


Lâm tuyền ai rặng già làm khách
Tài đống lương cao ắt cả dùng.
Đáp án: Nguyễn Trãi, vì đây chính là đoạn thơ trong bài “Tùng” do ông làm để gửi gắm
khí tiết – phẩm chất của người quân tử.
5- Nhất sinh đê thủ bái mai hoa.
Đáp án: Đây là Cao Bá Quát vì sinh thời ông rất thích câu này với dụng ý: Suốt một đời
chỉ bái lạy hoa mai - biểu trưng cho vẻ đẹp cao quý, thanh khiết. Đó cũng chính là cái đẹp
cao quý của nhân cách con người.
6-

Hồ mã tê bắc phong
Việt điểu sào nam chi .

Đáp án: Phan Bội Châu – vì ông lấy bút danh là “Sào Nam” trong câu thơ cổ: Ngựa Hồ
gầm ải bắc, Chim Việt đậu cành nam – mang dụng ý thể hiện lòng yêu nhớ quê hương đất
nước thiết tha ngay cả khi phải bôn ba hải ngoại tìm đường cứu nước.
7- Tôi lấy tên làng đặt tên một người thơ
Một người thơ, tên làng ai cũng nhớ
Tàu chạy chậm đến gần làng Yên Đổ
Nghe bồi hồi một tiếng thơ ngân.
18


Đáp án: Đó là nhà thơ Nguyễn Khuyến – cụ Tam nguyên quê ở làng Yên Đổ, câu thơ
trên Xuân Diệu viết để ca ngợi ông.

Xuân Dục, Đoài Đông hai cánh lúa
Bữa thì em tới, bữa anh sang…
5- Trong thơ Bác, năm nào là năm có cả bốn mùa xuân?
Đó là năm 1968, vì bài thơ Không đề được Bác sáng tác năm 1968 như sau:
Thuốc kiêng rượu cữ đã ba năm
Không bệnh là tiên sướng tuyệt trần,
Mừng thấy miền Nam luôn thắng lớn

20


Một năm là cả bốn mùa xuân.
6- Hai nhà thơ Việt Nam hiện đại đều sáng tạo ra hình ảnh mùa thu cũng có áo. Đó
là những câu thơ của ai?
Đáp án: Đó là màu áo mơ phai trong bài “Đây mùa thu tới” của Xuân Diệu:
Đây mùa thu tới, mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng.
Và câu thơ của Nguyễn Đình Thi trong bài “Đất nước” :
Trời thu thay áo mới
Trong biếc nói cười thiết tha.
7- Hai câu thơ nào có chứa địa danh từ đầu đến cuối nước ta?
Đáp án: Đó là hai câu thơ viết về đất nước Việt Nam trong “Trường ca Nguyễn Văn
Trỗi” của Lê Anh Xuân:
Đầu trời ngất đỉnh Hà Giang,
Cà Mau mũi đất mỡ màng phù sa.
Nếu học sinh đưa ra đáp án sau cũng chấp nhận: Câu thơ của Tố Hữu: “Từ mũi Cà Mau
đến địa đầu Móng Cái”.
8- Nhà văn hiện đại nào được tôn vinh là ông vua phóng sự đất Bắc?
21


Giọt sương trĩu nặng cành xuân la đà.
11- Ngoài song thỏ thẻ oanh vàng
Nách tường bông liễu bay ngang qua mành.
1
2
3
4
5

23


6
7
8
9
1
0
1
1
Đáp án: từ hàng ngang: huệ, hoè, lan, đào, mai, lê, mận, trà mi, lựu, hải
đường, liễu
Từ hàng dọc: hoa điểm mười.
C- PHẦN KẾT LUẬN
1, Kết luận về nội dung, ý nghĩa và tính hiệu quả của hoạt động ngoại khoá:
- Nội dung của hoạt động ngoại khoá rất phong phú, nó trùm phủ kiến thức văn chương
không chỉ ở cấp THPT mà còn ở trong và ngoài chương trình Ngữ văn chính khoá ở các
cấp học khác. Cách thức tổ chức các hoạt động ngoại khoá cũng vô cùng đa dạng, từ việc
trả lời câu hỏi đố vui kiến thức đến việc vận dụng công nghệ thông tin để tạo dựng các trò
chơi bổ ích, để sáng tạo các phần mềm tri thức văn chương thú vị.