DANHăMCăVITăTT
AIDS
Acquired Immune Deficiency Syndrome
(Hi chng suy gim min dch mc phi)
ARV
Anti RetroVirus
(Thuc kháng virus)
BN
Bnh nhơn
BYT
B Y t
CBYT
Cán b y t
CTV
Cng tác viên
TNC
i tng nghiên cu
GMD
Gái mi dơm
HIV
Human Immunodeficiency Virus
(Virus gơy suy gim min dch  ngi)
NCC
Nguy c cao
NCMT
Nghin chích ma túy
NTCH
Nhim trùng c hi
PKNT
Phòng khám ngoi trú

1.1. Tình hình dch HIV/AIDS vƠ công tác chm sóc điu tr trên th gii 3
1.2. Tình hình dch HIV/AIDS vƠ công tác chm sóc điu tr ti Vit Nam 4
1.3. Tình hình dch HIV/AIDS vƠ công tác chm sóc điu tr ti HƠ Ni 6
1.4. Tình hình dch HIV/AIDS vƠ công tác chm sóc điu tr ti Trung Tơm y t
Huyn T Liêm 7
1.5. Mt s khái nim 8
Chng 2: IăTNGăVẨăPHNGăPHỄPăNGHIểNăCU 12
2.1. a đim, đi tng vƠ thi gian nghiên cu 12
2.1.1. a đim nghiên cu 12
2.1.2. i tng nghiên cu 12
2.1.3. Thi gian nghiên cu 12
2.2. Tiêu chun la chn 12
2.3. Phng pháp nghiên cu 13
2.3.1. Thit k nghiên cu 13
2.3.2. C mu 13
2.3.3. Phng pháp chn mu 13
2.3.4. Công c thu thp s liu 13
2.3.5. K thut thu thơp s liu 13
2.3.6. Phng pháp thu thp s liu 13
2.4. Phng pháp x lý s liu 14
2.5. Vn đ đo đc trong nghiên cu 14
2.6. Hn ch ca nghiên cu 14
Chng 3: KTăQUăNGHIểNăCU 15
3.1. Kin thc vƠ thc hƠnh điu tr ARV ca ngi nhim HIV. 15
3.1.1. Thông tin chung v đi tng nghiên cu 15
3.1.2. Kin thc v tuơn th điu tr ARV 18
3.1.3. Thc hƠnh điu tr ARV 22
3.2. Hot đng chm sóc, h tr ca ngi thơn, đng đng viên, CTV 24
Chngă4:ăBẨNăLUN 27
4.1. Kin thc vƠ thc hƠnh điu tr ARV ca ngi nhim 27

18
Bng 6: Kin thc v thi gian điu tr vƠ cách ung thuc ARV
18
Bng 7: Kin thc v tác dng ph thuc ARV
19
Bng 8: Kin thc v tuơn th điu tr
20
Bng 9: Kin thc v không tuơn th điu tr
20
Bng 10: Kin thc v ung bù thuc khi quên vƠ các bin pháp h tr
21
Bng 11: Kin thc chung v tuơn th điu tr ARV
21
Bng 12: S ln ung thuc vƠ khong cách ung thuc
22
Bng 13: X lý khi gp tác dng ph ca thuc ARV
23
Bng 14: Quên thuc trong tháng
23
Bng 15: S ln quên thuc trong tháng
23
Bng 16: Lý do quên thuc vƠ x lý khi quên thuc
24
Bng 17: Hot đng h tr chm sóc ca ngi thơn
25
Bng 18: c s h tr bi đng đng viên
25
Bng 19: Hot đng h tr chm sóc, điu tr đc cung cp bi đng đng
viên
25

24 Thang Long University Library

1
TăVNă
Sau hn 30 nm k t khi HIV (virus gơy suy gim min dch mc phi 
ngi) đc phát hin ti M nm 1981, đn nay nhim HIV/AIDS đƣ lan khp
toƠn cu vƠ phát trin vi tc đ nhanh hn mi d báo trc đơy ca t chc Y t
Th gii (WHO)[14]. Theo WHO và UNAIDS, ch tính riêng trong nm 2011 đƣ có
2,2 triu ngi mi b nhim HIV và 1,7 triu ngi cht vì AIDS [16], còn theo s
liu ca Cc phòng, chng HIV/AIDS Vit Nam, tính đn 31/3/2012, s trng hp
nhim HIV hin còn sng lƠ 201.134 trng hp, s bnh nhơn AIDS hin còn sng
lƠ 57.733 vƠ 61.579 trng hp t vong do AIDS [14].
n nay vn cha có thuc điu tr đc hiu, ch có thuc c ch s nhơn lên
ca virus nhm kéo dƠi cuc sng ca ngi nhim HIV. Theo WHO d báo đn nm
2015 cng cha có vacxin có hiu qu đa vƠo s dng [6].
Tuy nhiên điu tr kháng RertoVirus (ARV) lƠ điu tr phc tp, cn phi
ung thuc đy đ đúng gi (tuơn th điu tr) đ đm bo hiu qu điu tr, tránh
kháng thuc. Khi điu tr ARV phi theo dõi tác dng ph, tht bi điu tr, thay đi
phác đ vƠ hi chng phc hi min dch. Do đó, chm sóc h tr điu tr phi toƠn
din bao gm qun lý lơm sƠng, t vn, h tr tơm lý xƣ hi, chm sóc giai đon
cui đi, d phòng lơy nhim HIV.  đáp ng nhu cu đó, mng li chm sóc h
tr điu tr HIV/AIDS t trung ng ti đa phng đc thƠnh lp. Hot đng điu
tr ARV phn ln đc thc hin ti các phòng khám ngoi trú (PKNT), vic chm
sóc vƠ h tr tuơn th điu tr cho ngi nhim đc thc hin ti PKNT vƠ cng

Vi 2 mc tiêu:
1. Mô t kin thc, thc hành ca ngi nhim HIV/AIDS trong điu tr
ARV ti TTYT Huyn T Liêm, TP Hà Ni nm 2012.
2. Mô t mt s hot đng cung cp dch v chm sóc, h tr, điu tr bnh
nhân HIV/AIDS da vào ngi thân, đng đng viên, cng tác viên ti
TTYT Huyn T Liêm, TP Hà Ni nm 2012. Thang Long University Library

3
Chng 1: TNGăQUANăTẨIăLIU
1.1.ăTìnhăhìnhădchăHIV/AIDSăvƠăcôngătácăchmăsócăđiuătrătrênăthăgii
K t ca nhim HIV đc phát hin đu tiên vƠo nm 1981 ti M, đi dch
HIV đƣ lan ra hu ht các nc trên th gii, tác hi ca dch HIV/AIDS không ch
gây ra cho các nhóm nguy c cao (NCC) mƠ còn đang tip tc gơy ra cho nhóm
ngi d b tn thng nh ph n vƠ tr em. Theo thng kê ca WHO vƠ chng
trình phi hp Liên hp quc v phòng, chng HIV/AIDS (UNAIDS) đn tháng
12/2008 toƠn th gii có khong 33,4 triu ngi hin đang b nhim HIV, trong đó
s ca nhim mi ca nm 2008 lƠ 2,7 triu ngi vƠ 2 triu ngi cht liên quan
đn HIV/AIDS [14].
Sau 25 nm k t ca nhim HIV đu tiên ti ông Nam Á, dch HIV đƣ lan
rng, xp x có khong 3,5 triu ngi đang sng chung vi HIV. Ch tính riêng
trong nm 2008 có khong 200.000 trng hp nhim mi vƠ 230.000 ngi cht
liên quan đn HIV [15].
Mi ngƠy trên th gii có hn 6.800 ngi b nhim HIV vƠ hn 5.700 ngi
cht liên quan đn HIV. Nguyên nhơn chính lƠ do h không đc tip cn vi các
dch v chm sóc, h tr vƠ điu tr phòng nga nhim HIV. Tính đn 12/2007 có
khong 3 triu ngi nhim HIV  các nc có thu nhp trung bình vƠ thp đc
nhn thuc điu tr ARV chim 31% s ngi cn đc điu tr [17].

phát hin chim 0,26% dơn s. Cho đn nay, đƣ có 100% s tnh, thƠnh ph, 97,8%
s qun/huyn vƠ trên 74% s xƣ/phng báo cáo có ngi nhim HIV/AIDS [5].
Trong nm 2009, phơn b các trng hp nhim HIV vn ch yu tp trung 
nhóm tui t 20-39 tui (chim 80% s trng hp phát hin nhim HIV). Nhng
nm gn đơy, t l nhim HIV phơn theo nhóm tui có xu hng chuyn dch t
nhóm tui 20-29 sang nhóm tui 30-39. T l ngi nhim HIV trong nhóm tui t
20-29 tui gim t 52,7% nm 2006 xung còn 45,4% nm 2009 vƠ t l ngi
nhim HIV trong nhóm tui 30-39 tui tng t 30% nm 2006 lên 39.7% nm 2009
[5].
Mt s đc đim v tình hình dch HIV/AIDS  Vit Nam hin nay:
- Dch HIV/AIDS có chiu hng gia tng.
- Hình thái lơy nhim HIV ch yu qua tiêm chích ma túy.
Thang Long University Library

5
- Dch HIV đƣ có du hiu lan ra cng đng: biu hin qua t l nhim
HIV/AIDS trong nhóm ph n mang thai vƠ nhóm thanh niên khám tuyn
ngha v quơn s.
- i tng nhim HIV/AIDS ti Vit Nam đa dng, có  mi đa phng vƠ
din bin phc tp.
Ti Vit Nam, nm 1995 chúng ta bt đu điu tr thuc ARV cho ngi
nhim HIV/AIDS. T nm 1995 đn nm 2003, mi nm ch có 50 BN đc tip
cn vi thuc điu tr ARV. Nm 2004, con s nƠy tng lên 500 BN, nm 2005 lƠ
3.400 BN, đn nm 2006 s BN điu tr lƠ 7.818 BN [5] .

Khoa HIV/AIDS hoc phòng điu
tr HIV/AIDS thuc khoa truyn
nhim- BV đa khoa
H tr ca
các t
chc phi
chính ph,
các t
chc quc
t, doanh
nghip vƠ
h thng y
t t nhơn,
t chc
ngi
nhim
HIV/AIDS
Y t
B
công
an:
trng
tri
05, 06

6
Vi n lc ca Chính ph vƠ s h tr ca các t chc quc t, s ngi

7818
15273
25597
36008
41527
0
5000
10000
15000
20000
25000
30000
35000
40000
45000
2004 2005 2006 2007 2008 2009 Tháng
6/2010
Thang Long University Library

7
Nm 1996 HƠ Ni đƣ trin khai chng trình qun lý, t vn, chm sóc cho
ngi nhim HIV bao gm c chm sóc vƠ điu tr ni, ngoi trú; đn nm 2001 thì
trin khai phòng chm sóc, điu tr ngoi trú ti khoa truyn nhim ca các TTYT
qun/huyn ch yu lƠ điu tr các NTCH vƠ bc đu tip cn điu tr ARV. Tính
đn 12/2011 ly tích s ngi nhim HIV đng ký điu tr ti PKNT là 9.811 ngi;
ly tích s bnh nhơn AIDS đc điu tr ARV lƠ 4.867 ngi (nm 2010 s bnh
nhơn AIDS điu tr mi lƠ 1.411 ngi); s BN hin đang điu tr ARV là 4.417
ngi trong đó có 450 BN đang điu tr ti các Trung tâm lao đng xƣ hi [12].
1.4. Tình hìnhădchăHIV/AIDS vƠăcôngătácăchmăsócăđiuătr tiăTrung Tâm y
t HuynăTăLiêm

tr d phòng vƠ điu tr thuc đc hiu. Do khuôn kh, ngun lc ca đ tƠi nghiên
cu, chúng tôi thc hin đánh giá mt s ni dung trong các hot đng ca PKNT
ti TTYT Huyn T Liêm. Ni dung đánh giá ca đ tƠi nhm tr li cho các cơu
hi:
- Công tác chm sóc vƠ điu tr cho ngi nhim HIV/AIDS ti PKNT -
TTYT huyn T Liêm giai đon 2006 - 2011 din ra nh th nƠo?
- Hot đng h tr chm sóc vƠ điu tr ngi nhim HIV da vƠo ngi thơn,
đng đng viên, cng tác viên ti Huyn T Liêm ra sao?
- Vi các hot đng đó thì kin thc, thc hƠnh trong quá trình điu tr ARV
ca ngi nhim HIV/AIDS ti Huyn T Liêm nh th nƠo?
1.5.ăMtăsăkháiănim
HIV lƠ tên vit tt ting Anh ca cm t “Human Immunodeficiency Virus”
(Virus gơy suy gim min dch  ngi). Khi virus nƠy vƠo máu, nó s phá hy dn
Trung tơm Phòng, chng HIV/AIDS TP HƠ Ni
Trung tơm Y t Huyn T Liêm
PKNT
ng đng
viên
iătngă
hngăli
CTV
xƣ/phng
Thang Long University Library

9
các t bƠo min dch, lƠm gim kh nng đ kháng vƠ chng tr bnh tt ca c th
ngi [1].

hch nhiu ni trên c th.

10
T vn HIV/AIDS lƠ quá trình trao đi, cung cp các kin thc, thông tin cn
thit v phòng, chng HIV/AIDS gia ngi t vn vƠ ngi đc t vn nhm
giúp ngi đc t vn t quyt đnh, gii quyt các vn đ liên quan đn d phòng
lơy nhim HIV, chm sóc vƠ điu tr ngi nhim HIV [1].
S bnh nhân AIDS đang đc chm sóc, điu tr ti c s y t lƠ s BN có h
s đng ký ti c s, đang nhn các dch v chm sóc, điu tr bao gm điu tr d
phòng, chn đoán, điu tr NTCH, điu tr lao, điu tr ARV, t vn h tr, v.v S
nƠy s bao gm:
- S bnh nhơn cha đc điu tr ARV;
- S bnh nhơn đang nhơn điu tr ARV [2].
Phòng khám ngoi trú HIV/AIDS lƠ c s y t:
- Có các điu kin trang thit b nh đc quy đnh trong Quyt đnh s
07/2007/Q-BYT v Chng trình hƠnh đng quc gia v chm sóc, h tr
vƠ điu tr cho ngi nhim HIV đn nm 2011 [3];
- Thc hin các chc nng nhim v nh đc quy đnh trong quyt đnh s
2051/Q-BYT v Quy trình điu tr HIV/AIDS bng thuc kháng virus HIV
vƠ theo hng dn Quc gia v chn đoán vƠ điu tr HIV theo Quyt đnh s
3003/Q-BYT [4].
Tiêu chun tuân th và sn sàng điu tr th hin s hiu bit v HIV/AIDS,
điu tr bng ARV, tm quan trng ca tuơn th điu tr, cách s dng thuc, tác
dng ph thng gp, hng x lý. Th hin s tuơn th điu tr (tham gia tp hun
đy đ, tái khám đúng hn, tuơn th điu tr bng d phòng cotrimoxazole). Có k
hoch điu tr vƠ h tr điu tr (lch ung thuc, các bin pháp nhc nh ung
thuc, xác đnh ngi h tr tuơn th điu tr) vƠ ngi bnh đng ý vƠ cam kt
tham gia điu tr [4].
Tuân th điu tr lƠ ung đ liu thuc đc ch đnh vƠ ung đúng gi. Tuơn
th điu tr ARV lƠ yu t cc k quan trng đ đm bo s thƠnh công ca điu tr

- Zidovuzine (AZT) + Lamivudine (3TC)
- Stavudin (d4T) + Lamivudine (3TC) + Nevizapine (NVP)
Ch đnh điu tr ARV [2]:
- Khi CD4 di 200 trong 1ml máu;
- Hoc CD4 di 350 trong 1ml máu + bnh  giai đon lơm sƠng 2,3;
- Hoc bnh  giai đon lơm sƠng 4 (không ph thuc vƠo s lng t bƠo CD4.

12
Chngă2
IăTNGăVẨăPHNGăPHỄPăNGHIểNăCU
2.1.ăaăđim,ăđiătngăvƠăthiăgianănghiênăcu
2.1.1. aăđimănghiênăcu
T Liêm lƠ huyn ngoi thƠnh ca thƠnh ph HƠ Ni, gm 15 xƣ vƠ 1 th
trn. Tính đn 30/3/2012 dơn s toƠn huyn lƠ 420.000 ngi, s ngi nhim HIV
ghi nhn đc lƠ 1204 ngi.
TTYT T Liêm lƠ đn v s nghip y t, chu s ch đo toƠn din ca S y
t vƠ qun lý nhƠ nc trên đa bƠn huyn. Có chc nng trin khai thc hin các
nhim v chuyên môn k thut v y t d phòng, phòng chng HIV/AIDS, phòng
chng bnh xƣ hi, an toƠn v sinh thc phm, tiêm chng m rng, chm sóc sc
khe sinh sn vƠ truyn thông giáo dc sc khe theo phơn cp vƠ theo quy đnh
ca pháp lut.
PKNT - TTYT T Liêm đc thƠnh lp vƠ đi vƠo hot đng t tháng 6 nm
2006, thc hin các nhim v: qun lý ngi nhim HIV/AIDS (ph lc 3), điu tr
NTCH, điu tr ARV, chm sóc gim nh; chuyn tip, chuyn tuyn; điu phi vƠ
h tr k thut các dch v chm sóc ti nhƠ, nhóm h tr đng đng; phi hp vi
cng tác viên, các ban ngƠnh, đoƠn th vƠ cng đng đ h tr ngi nhim, đc
bit h tr tuơn th điu tr. Tt c ngi nhim HIV khi đn đng ký điu tr đu
đc thc hin theo quy trình 5 bc (ph lc 2).
2.1.2. iătngănghiênăcu: Ngi nhim HIV/AIDS hin đang điu tr ARV ti
PKNT trung tơm y t T Liêm.

- Thc hƠnh điu tr ARV bao gm: s ln ung thuc trong ngƠy, khong
cách gia các ln ung thuc, quên thuc trong tháng, các bin pháp nhc nh ung
thuc, theo dõi vƠ x lý khi quên thuc, x lý khi gp phi tác dng ph ca thuc
- Các hot đng h tr, chm sóc ca ngi thơn, đng đng viên vƠ các
cng tác viên
2.3.5.ăKăthutăthuăthp săliu
Phng vn trc tip bnh nhơn đn đng ký khám ti PKNT.
2.3.6. Phngăphápăthuăthpăsăliu
- Lp danh sách đi tng nghiên cu da trên danh sách BN HIV/AIDS đang
điu tr ARV ti PKNT - TTYT Huyn T Liêm (ph lc 4).

14
- Thc hin thu thp thông tin: la chn 04 điu tra viên lƠ cán b ca khoa
kim soát dch bnh, HIV/AIDS - Trung tơm y t T Liêm vƠ cán b trm y t xƣ
C Nhu.
- Tp hun cho các cán b tham gia thu thp thông tin trc điu tra.
- Tin hƠnh th nghim b công c, chnh sa vƠ hoƠn chnh b công c.
2.4.ăPhngăphápăxălỦăsăliu
- LƠm sch s liu: Kim tra hƠng ngƠy các s liu đc thu v sau mi ln
điu tra;
- Nhp s liu vƠ x lý s liu bng phn mm SPSS 16.0;
- Chy th phn mm x lý s liu tìm các li do nhp liu sai hoc không hp
l;
- Phơn tích s liu bng phn mm SPSS 16.0;
Kt qu đc tính bng bng tn s, t l và các biu đ.
2.5.ăVnăđăđoăđcătrongănghiênăcu
i tng nghiên cu s đc thông báo v mc đích ca nghiên cu, ch tin
hƠnh nghiên cu khi đc s đng ý tham gia nghiên cu ca đi tng nghiên cu.
m bo tính bí mt ca các thông tin thu đc. Các s liu thu đc ch phc
v cho công tác nghiên cu.

20 - 29 tui
39
14,5
30 - 39 tui
174
64,7
≥ 40 tui
56
20,8
Trìnhăđăhcăvn
Tiu hc (1 - 5)
4
1,5
THCS (6 - 9)
14
5,2
PTTH (10 - 12)
240
89,2
Trung cp, cao đng, đi hc
11
4,1
Tng hp s liu điu tra cho thy đa phn đi tng tham gia nghiên cu lƠ
nam gii (chim 63,6%), 64,7% đi tng nghiên cu (TNC) có đ tui 30 đn 39
tui. Trong đó ngi nhiu tui nht lƠ 58 vƠ ngi ít tui nht lƠ 22.
89,2 % đi tng tham gia nghiên cu có trình đ hc vn  cp PTTH, 4,1%
TNC có trình đ Trung cp, cao đng, đi hc vƠ 1,5% TNC có trình đ hc vn
 cp Tiu hc.
kt hôn (1,5%).
Bngă2:ăNghănghipăcaăđiătngănghiênăcuă
Nghănghip
n = 269
Tălă(%)
Nông dân
26
9,7
Công Nhân
24
8,9
Th th công
14
5,2
B đi/ công an
1
0,4
Lái xe
18
6,7
Nhân viên Hành chính
13
4,8
Tht nghip
135
50,2
Khác
38
14,1
50,2% BN đang điu tr ARV không có vic lƠm, 49,8% s BN hin có công

100% TNC đc tp hun tuơn th điu tr trc khi tham gia điu tr ARV,
trong đó 50,6% TNC tham gia tp hun t 1 đn 2 bui, 45,7 % tham gia tp hun
t 3 đn 5 bui, 3,7% tham gia trên 6 bui.
Bngă4:ăNiădungătpăhun trcăđiuătrăARVă(nă=ă269)
Niădungăđcătpăhun
Tnăsă(n)
Tălă(%)
Thông tin c bn v HIV, điu tr ARV, d phòng
NTCH
262
97,4
Xác đnh ngi h tr tuơn th điu tr
162
60,2
H tr BN mô t hot đng hƠng ngƠy
134
49,8
Các tác dng ph ca thuc vƠ cách x trí
205
76,2
Lý do không tuơn th điu tr vƠ đ ra gii pháp
189
70,3
Lên k hoch tuơn th điu tr
188
69,9
Phác đ điu tr
136
50,6
97,4 % TNC bit h đc tp hun các thông tin c bn v HIV, điu tr

2
0,7
98,9% TNC cho bit ARV lƠ thuc kháng virus HIV, vn còn 1,1% TNC
cho rng ARV lƠ thuc kháng sinh.
97,8% TNC bit đc điu tr ARV phi phi hp ít nht 3 loi thuc tr
lên, 1,5% cho rng điu tr ARV đc kt hp t 2 loi thuc vƠ 0,7% TNC không
bit thuc ARV đc kt hp t bao nhiêu loi thuc.
Bngă6:ăKinăthcăvăthiăgianăđiuătrăvƠăcáchăungăthucăARV
Niădung
n = 269
Tălă(%)
ThiăgianăđiuătrăARV iu tr mt thi gian
2
0,7
iu tr khi thy ht triu chng
5
1,9
iu tr đn khi thy c th khe lên
5
1,9
iu tr sut đi
257
95,5
CáchăungăthucăARV
Tnăsă(n)
Tălă(%)
Ung thuc ARV 2 ln/ngƠy

189
70,3
Vàng da
84
31,2
Nôn
78
29,0
Tiêu chy
65
24,2
au bng
46
17,1
au đu
98
36,4
Hoa mt, chóng mt
136
50,6
Khác
12
4,5
98,9% TNC bit đc các tác dng ph ca thuc vƠ k tên đc các tác
dng ph có th gp phi khi tham gia điu tr ARV. Tác dng ph đc nhc đn
nhiu nht ni mn (70,3%); hoa mt, chóng mt (50,6%); đau đu (36,4%); vƠng da
(31,2%); nôn (29%).