I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Môn Toán ở Tiểu học có một tầm quan trọng đặc biệt. Thông qua
môn Toán trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về toán học. Rèn
cho học sinh kĩ năng tính toán, kĩ năng đổi đơn vị, kĩ năng giải toán có lời
văn… Đồng thời qua dạy toán giáo viên hình thành cho học sinh phương
pháp học tập; khả năng phân tích tổng hợp, óc quan sát, trí tưởng tượng
tạo điều kiện phát triển óc sáng tạo, tư duy.
Trong chương trình Toán lớp 5 những bài toán về " Chuyển động
đều " chiếm một số lượng tương đối lớn. Đây là một dạng toán tương đối
khó đối với học sinh. Học tốt dạng toán này giúp học sinh rèn kĩ năng đổi
đơn vị đo thời gian, kĩ năng tính toán, kĩ năng giải toán có lời văn. Đồng
thời là cơ sở tiền đề giúp học sinh học tốt chương trình toán và chương
trình vật lí ở các lớp trên.
Làm thế nào để giúp học sinh học tốt dạng toán chuyển động đều ?
Đó là câu hỏi đặt ra cho không ít giáo viên Tiểu học. Qua thực tế giảng
dạy tôi mạnh dạn đưa ra một số cách thức " Giúp học sinh giải tốt

các bài toán chuyển động đều ở lớp 5 ".
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
1. Tình hình thực trạng.
Trong chương trình giảng dạy tôi nhận thấy một thực tế như sau:
- Về phía học sinh: Học sinh tiếp cận với toán chuyển động đều còn
bỡ ngỡ gặp nhiều khó khăn. Các em chưa nắm vững hệ thống công thức,
chưa nắm được phương pháp giải theo từng dạng bài khác nhau. Trong
quá trình giải toán học sinh còn sai lầm khi đổi đơn vị đo thời gian. Học
sinh trình bày lời giải bài toán không chặt chẽ, thiếu lôgíc.
- Về phía giáo viên: Chưa chú trọng hướng dẫn học sinh cách giải
theo từng dạng bài; không chú ý quan tâm rèn kĩ năng giải toán một cách
1




SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

31

1

3

8

26

12

39


( Độ dài quãng đường là: 45 x 12,5 = 562,5 ( km ) ).


2. Vấn đề cần giải quyết.
Từ thực tế trên tôi nhận thấy vấn đề cần giải quyết đặt ra là giáo viên
phải tìm cách khắc phục yếu kém cho học sinh, kiên trì rèn kĩ năng cho
các em từ đơn giản đến phức tạp.
Chú trọng thực hiện một số yêu cầu cơ bản sau:
+ Rèn kĩ năng đổi đơn vị đo thời gian cho học sinh.
+ Giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản về dạng toán
chuyển động đều, hệ thống các công thức cần ghi nhớ.
+ Giúp các em vận dụng các kiến thức cơ bản để giải tốt các
bài toán chuyển động đều theo từng dạng bài.

3. Phương pháp tiến hành.
Để giải quyết vấn đề đã nêu ra ở trên trước tiên tôi quan tâm đến
việc tạo tâm thế hứng khởi cho các em khi tham gia học toán. Giúp các
em tích cực tham gia vào quá trình học tập, tạo điều kiện cho các em phát
triển tư duy óc sáng tạo, khả năng phân tích, tổng hợp. Sau đó tôi tiến
hành theo các bước sau:
a. Rèn kĩ năng đổi đơn vị đo cho học sinh.
Tôi nhận thấy một sai lầm mà nhiều học sinh mắc phải khi giải toán
chuyển động đều đó là các em chưa nắm vững cách đổi đơn vị đo thời
gian.
Hầu hết các bài toán chuyển động đều yêu cầu phải đổi đơn vị đo
trước khi tính toán. Tôi chủ động cung cấp cho học sinh cách đổi như sau:
* Giúp học sinh nắm vững bảng đơn vị đo thời gian, mối liên hệ
giữa các đơn vị đo cơ bản.
1 ngày = 24 giờ.

VD: Đổi

3
4

giờ = ….. phút.

- Tìm tỉ số giữa 2 đơn vị.
Ở ví dụ này

1giờ
1phút

= 60

- Ta nhân số phải đổi với tỉ số của 2 đơn vị.
Ở ví dụ trên ta thực hiện như sau:
3
4

x 60 = 45.

Vậy

3
4

giờ = 45 phút.

Hoặc đổi 2 ngày = ……. giờ.

Ví dụ: 2000 m/phút = …..km/phút = ….km/giờ.
- Tỉ số 2 đơn vị giữa km và m là: 1000.
Ta có: 2000 : 1000 = 2
Vậy 2000 m/phút = 2 km/phút.
- Tỉ số 2 đơn vị giờ và phút là 60.
Ta có: 2 x 60 = 120.
5
Vậy 2 km/phút = 120 km/giờ.


b. Cung cấp cho học sinh nắm vững các hệ thống công thức.
Trong phần này tôi khắc sâu cho học sinh một số cách tính và
công thức sau:
* Muốn tính vận tốc ta lấy quãng đường chia cho thời gian.
Công thức: V =

s
t

- v: Vận tốc.
- s: Quãng đường.
- t: Thời gian.
* Muốn tính quãng đường ta lấy vận tốc nhân với thời gian.
S=vxt
- s: Quãng đường.
- v: Vận tốc.
- t: Thời gian.
* Muốn tính thời gian ta lấy quãng đường chia cho vận tốc.
t=


1 phút 20 giây = 80 giây.
Vận tốc của người đó là:
400 : 80 = 5 ( m/giây )
Đáp số: 5 m/giây.
Ví dụ 2: Bài tập 2/141 Toán 5.
7

Một người đi xe đạp trong 15phút với vận tốc 12,6 km/giờ. Tính


- Học sinh trình bày bài giải:
Quãng đường người đó đi được là:
15phút =

1
4

giờ = 0,25 giờ.

12,6 x 0,25 = 3,15 ( km )
Đáp số: 3,15 km.
Cách giải chung:
- Nắm vững đề bài.
- Xác định công thức áp dụng.
- Lưu ý đơn vị đo.
Dạng 2: Các bài toán áp dụng công thức có các yếu tố đề cho
chưa tường minh.
Ví dụ 1: Bài tập 4/140.
Một xe máy đi từ 6 giờ 30phút đến 7giờ 30phút được quãng đường
40km. Tính vận tốc của xe máy.


Vận tốc xe máy

* Học sinh trình bày bài giải.
Giải
Thời gian xe máy đi trên đường là:
9

7 giờ 45 phút - 6 giờ 30 phút = 1 giờ 15 phút = 1 1 giờ =

5

giờ.


Ví dụ 2: Bài 4/ trang 166 Toán 5.
Một ô tô đi từ Hà Nội lúc 6giờ 15phút và đến Hải Phòng 8giờ
56phút. Giữa đường ô tô nghỉ 25phút. Vận tốc của ô tô là 45km/giờ. Tính
quãng đường từ Hà Nội đến Hải Phòng ?
Với bài toán này cách giải cũng tiến hành tương tự VD1. Tôi hướng
dẫn học sinh như sau:
* Đọc kĩ yêu cầu của đề bài.
* Phân tích bài toán.
- Đề bài cho biết gì ? Hỏi gì ?
- Để tính quãng đường từ Hà Nội đến Hải Phòng ta cần biết yếu
tố nào ?
( Vận tốc và thời gian xe ô tô đi trên đường )
- Để tính thời gian đi trên đường ta cần biết yếu tố nào ?
( Thời gian xuất phát, thời gian đến nơi, thời gian nghỉ )
* Phân tích bài toán bằng sơ đồ.

* Học sinh trình bày bài giải.
Giải
Thời gian ô tô đi trên đường là:
8giờ 56phút - 6giờ 15phút - 25phút = 2giờ 16phút.
2giờ 16phút =

34
15

giờ.

Quãng đường từ Hà 11
Nội đến Hải Phòng là:


Cách 1: Theo các bước.
+ Tính quãng đường AB.
+ Tính thời gian xe đạp đi hết quãng đường.
Bài giải
Quãng đường AB dài là:
36 x 3 = 108 ( km ).
Thời gian xe đạp đi hết quãng đường là:
108 : 12 = 9 ( giờ ).
Đáp số: 9giờ.
Cách 2: Tôi hướng dẫn học sinh dựa vào mối quan hệ giữa vận
tốc và thời gian khi đi trên cùng một quãng đường. Nếu vận tốc nhanh thì
thời gian đi hết ít, ngược lại vận tốc chậm thì thời gian đi hết nhiều. Vận
tốc giảm đi bao nhiêu lần thì thời gian tăng lên bấy nhiêu lần.
* Các bước thực hiện.
- Tính vận tốc xe máy gấp bao nhiêu lần vận tốc xe đạp.

Cách tiến hành cũng tương tự dạng toán trên, tôi hình thành cho
học sinh hệ thống công thức.
Hai động tử chuyển động cùng chiều trên cùng một quãng đường
và khởi hành cùng một lúc để đuổi kịp nhau thì:
- Hiệu vận tốc = Vận tốc 1 - Vận tốc 2 ( Vận tốc 1 > Vận tốc 2 ).
- Thời gian đuổi kịp =

Khoảng cách lúc đầu
Hiệu vận tốc

- Khoảng cách lúc đầu = Thời gian đuổi kịp X Hiệu vận tốc.

- Hiệu vận tốc =

Khoảng cách lúc đầu
Thời gian đuổi kịp

Ví dụ 1: Một người đi xe đạp14từ B đến C với vận tốc 12km/giờ,


Xe đạp

Xe máy

A

B

C



Hiệu vận tốc

Thời gian xe
máy đi trước

Vận tốc xe máy

Vận tốc ô tô

Thời gian ô tô
xuất phát

Thời gian xe
máy xuất phát

Thời gian xe
máy xuất phát

Thời gian xe
máy đi trước

Quãng đường
xe máy đi trước

Thời gian ô tô
xuất phát

Vận tốc xe
máy

vận tốc của dòng nước là 1,6km/giờ.19


* Phân tích bài toán.
+ Bài toán cho biết gì ? Hỏi gì ?
- Thiết lập mối quan hệ giữa các yếu tố bằng sơ đồ đoạn thẳng.
- Dựa vào hệ thống công thức đã được cung cấp, kết hợp với sơ
đồ đoạn thẳng đã phân tích ở trên học sinh dễ dàng giải được bài toán.
Bài giải
Theo bài ra20ta có sơ đồ:


* ĐỀ KHẢO SÁT CỦA TÔI CÓ NỘI DUNG NHƯ SAU:

Câu 1: ( 3 điểm ) Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng:
Một ô tô đi được 150km trong 3giờ 20phút. Tính vận tốc của ô tô
với đơn vị đo là km/giờ.
A. 46,87km/giờ.
Câu 2: ( 3 điểm )

B. 45km/giờ

C. 50km/giờ
21

D. 75km/giờ.


công thức đó. Phân loại toán chuyển động đều thành từng loại nhỏ để
hướng dẫn các em rèn kĩ năng đổi đơn vị đo, kĩ năng tính toán, kĩ năng